CHƯƠNG 1: Cơ sở lý luận về kế toán Doanh thu vận tải tại các Doanh nghiệp kinh doanh vận tải 1. Đặc điểm kinh doanh và tổ chức quá trình vận tải ảnh hưởng đến kế toán Doanh thu vận tải tại các Doanh nghiệp kinh doanh vận tải. Đặc điểm kinh doanh và tổ chức quá trình vận tải Đường sắt 1. Vị trí, vai trò của ngành vận tải Đường sắt trong nền kinh tế quốc dân Trong quá trình phát triển của nền sản xuất xã hội, giao thông vận tải có vai trò rất quan trọng.
Giao thông vận tải là sự tiếp tục quá trình sản xuất ở lĩnh vực lưu thông nhằm nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa các khu vực kinh tế với nhau, nền sản xuất ngày càng phát triển, khối lượng sản phẩm tạo ra ngày càng lớn thì nhu cầu vận tải ngày càng tăng. Nói về vai trò của giao thông vận tải, CácMác đã viết: “ Ngoài ngành khai khoáng, nông nghiệp, công nghiệp còn có một ngành sản xuất vật chất thứ 4 nữa,.đó là ngành vận tải không kể vận tải người hay hàng hoá “. CácMác cho rằng GTVT là một ngành sản xuất vật chất đặc biệt. Điều này được thể hiện ở chỗ : - Sản phẩm của vận tải không mang hình thái vật chất mà chỉ là sự di chuyển vị trí, địa điểm của hàng hoá và hành khách.
- Sản phẩm vận tải có 2 thuộc tính: + Giá trị của sản phẩm vận tải chính là sự di chuyển vị trí, địa điểm của hàng hoá và hành khách đáp ứng nhu cầu vận tải của nền sản xuất xã hội. + Giá trị của sản phẩm vận tải chính là cước phí vận tải. Cước phí này được cộng vào giá trị hàng hoá làm cho giá trị hàng hoá phát triển lên. Vị thế hiệu quả hoạt động của ngành vận tải ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh nói chung và của toàn bộ nền kinh tế.
6 Ngày nay, trong xu thế hội nhập và phát triển, nhu cầu vận tải hàng hoá và giao lưu giữa các vùng, các khu vực và trên toàn thế giới tăng rất nhanh. GTVT càng có vị trí quan trọng Đối với sự phát triển kinh tế xã hội, GTVT vận chuyển sản phẩm của tất cả các ngành kinh tế quốc dân, là sự tiếp tục quá trình sản xuất ở lĩnh vực lưu thông. Ngành vận tải không sáng tạo ra các sản phẩm mới cho xã hội, nhưng nó tạo ra khả năng sử dụng các sản phẩm của xã hội bằng cách đưa sản phẩm từ nơi này đến nơi khác. Ngành vận tải còn thúc đẩy sự phát triển của kinh tế xã hội thông qua việc vận chuyển hành khách đáp ứng nhu cầu đi lại của mọi tầng lớp dân cư.
Vì vậy, phát triển ngành vận tải sẽ tạo điều kiện cho sản xuất phát triển, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, nâng cao đời sống của nhân dân. Vận tải thúc đẩy sự phát triển của hợp tác quốc tế thông qua vận chuyển hàng hoá và hành khách giữa các nước trong khu vực và trên toàn thế giới. Ngày nay trên thế giới có nhiều loại hình vận tải khác nhau: vận tải đường bộ, đường thuỷ, hàng không, đường sắt,…Mỗi loại hình vận tải có đặc điểm kinh tế kỹ thuật khác, có thế mạnh khác đối với từng loại hàng hoá vận tải và chiếm một vị trí nhất định trên thị trường vận tải và trong nền sản xuất xã hội. Trong đó, vận tải đường sắt là một trong các loại hình vận tải quan trọng trong nền kinh tế quốc dân bởi một số các đặc điểm sau: + Hệ thống vận tải đường sắt tạo thành xương sống của mạng lưới vận tải quốc gia, đáp ứng phần lớn nhu cầu vận chuyển hàng hoá và hành khách cho nền kinh tế quốc dân + Hệ thống đường sắt giữ vai trò là phương tiện vận tải liên vùng.
Trong quãng đường dài thì vận tải đường sắt có sức cạnh tranh lớn với các phương tiện vận tải khác như: đường bộ, đường sông + Vận tải đường sắt là phương tiện vận tải quan trọng của sản xuất, sản 7 phẩm cho ngành dịch vụ du lịch, phục vụ cho an ninh quốc phòng. + Vận tải đường sắt là phương tiện Ýt tốn kém, đáp ứng nhu cầu vận tải có khối lượng lớn và ngày càng tăng. Vận tải đường sắt có ưu thế là: Chở nhiều, chở nặng, chở được những hàng hoá khồng khềnh, cự li vận chuyển dài, tốc độ bình quân tương đối cao, Ýt phụ thuộc vào thời tiết và việc đi lại trên các chuyến tàu khá thoải mái nhất là tàu có thứ hạng cao. + Vận tải đường sắt có khả năng góp phần tham gia hội nhập với cộng đồng quốc tế.
Ngày nay, cùng với sự hội nhập về phát triển kinh tế, thương mại, GTVT, đặc biệt là đường sắt giữ vai trò quan trọng trong việc nối liền vận chuyển hàng hoá giữa các nước trong khu vực và trên thế giới. Đặc điểm của sản phẩm vận tải Đường sắt - Sản phẩm của vận tải đường sắt không có hình thái hiện vật. Quá trình sản xuất của vận tải đường sắt không tạo ra sản phẩm mới cho xã hội. Sản phẩm vận tải đường sắt chỉ là sự di chuyển vị trí, địa điểm của hàng hoá và hành khách.
Chính vì vậy, sản phẩm vận tải đường sắt được đo bằng tấn, tấn.km (hàng hoá) và người.km (hành khách) có thể gọi chung là tấn.km tính đổi - Giá trị sản phẩm vận tải đường sắt được tạo ra trong quá trình vận tải và hợp vào giá trị của hàng hoá được vận chuyển. Phần chênh lệch giữa giá trị hàng hoá nơi đến và nơi đi chính là giá trị của vận tải. Vì vậy, việc xác định đúng doanh thu vận tải có ý nghĩa vô cùng quan trọng sẽ có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến các mặt khác của quá trình sản xuất kinh doanh của ngành đường sắt ( tính toán và xác định các chi phí sản xuất vận tải, kế hoạch lao động tiền lương,.) - Sản phẩm của ngành vận tải đường sắt không có dự trữ cho quá trình sản xuất sản phẩm vận tải chính là quá trình tiêu dùng của xã hội. Dự trữ trong quá trình vận tải đó là dự trữ năng lực vận tải: năng lực phương tiện, đầu máy, toa xe, dự trữ năng lực chuyên chở.
8 - Quá trình sản xuất của vận tải đường sắt không dùng nguyên liệu như các ngành sản xuất khác, vì vận tải đường sắt không tạo ra sản phẩm mới cho xã hội mà chỉ là sự di chuyển vị trí, địa điểm của hàng hoá, hành khách. Do đó, yếu tố hiện vật quan trọng của quá trình sản xuất chỉ là các TSCĐ ( đầu máy toa xe, cơ sở hạ tầng,.) và nhiên liệu. - Ngành vận tải nói chung và vận tải đường sắt nói riêng không chỉ có vận chuyển hàng hoá mà còn có vận chuyển hàng khách. Do đó, ngoài yêu cầu như đối với vận chuyển hàng hoá, đòi hỏi vận chuyển hành khách phải tuyệt đối an toàn đi đến đúng giờ, thái độ phục vụ phải hoà nhã, lịch sự, phương tiện phục vụ phải thuận tiện và đầy đủ tiện nghi.
Đặc điểm tổ chức quá trình vận tải và quản lý vận tải Đường sắt Với những đặc điểm của sản phẩm vận tải đường sắt kể trên, việc tổ chức quá trình vận tải và quản lý sản xuất vận tải có những đặc điểm rất khác biệt so với các ngành khác, cụ thể như sau: - Quá trình sản xuất của vận tải đường sắt bao gồm rất nhiều khâu có liên quan chặt chẽ với nhau như giao dịch, ký hợp đồng và thanh thanh toán với khách hàng, kết hợp với quản lý đường sắt, thông tin, tín hiệu, nhà ga,… để lập kế hoạch điều vận, quản lý kỹ thuật vận chuyển, bảo quản, bảo dưỡng phương tiện, sử dụng các phương tiện và điều hành tới các nhà ga, hạt vận chuyển. - Quá trình sản xuất của vận tải đường sắt diễn ra trên phạm vi rất rộng, công tác quản lý vận tải đường sắt rất phức tạp: từng chuyến tàu, từng cung đường, từng tuyến đường vận chuyển. Do đó phải có kế hoạch tác nghiệp rất cụ thể và chi tiết (đầu máy, toa xe, nhà ga,.) - Vận tải đường sắt bao gồm rất nhiều loại phương tiện có tính năng kỹ thuật khác nhau, sử dụng nhiên liệu khác nhau. Vì vậy, việc tổ chức quản lý và điều hành phương tiện cũng khác nhau.
9 - Tổ chức quá trình vận tải của ngành đường sắt chịu ảnh hưởng nhiều của tình trạng kỹ thuật và giao thông của hệ thống đường sắt, khí hậu thời tiết cũng mang tính chất thời vụ ( mùa khô nhu cầu vận chuyển cao hơn, ngày lễ Tết, mùa du lịch, thi cử,. nhu cầu vận chuyển có thể tăng đột biến) - Quá trình sản xuất của ngành vận tải đường sắt không chỉ mang tính chất kinh doanh thuần tuý mà còn mang tính xã hội cao, đáp ứng nhu cầu của các tầng lớp dân cư có thu nhập khác nhau, trực tiếp quan hệ với mọi tầng lớp dân cư có thu nhập khác, trực tiếp quan hệ với mọi tầng lớp trong xã hội. Vì vậy, vận tải đường sắt đòi hỏi tính văn minh, lịch sự, đồng thời góp phần đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông. Trong nền kinh tế thị trường, quá trình vận chuyển hàng hoá và hành khách từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ, từ nơi cần đi đến được mọi phương tiện vận tải với mọi thành phần của xã hội tham gia.
Các doanh nghiệp vận tải phải tự tìm kiếm nguồn hàng, khách hàng vận chuyển theo yêu cầu của thị trường. Các doanh nghiệp vận tải được tự do cạnh tranh, tự chủ sản xuất kinh doanh trên cơ sở chính sách, thể chế và pháp luật của nhà nước. Vì vậy, công tác vận tải hàng hoá và hành khách trong nền kinh tế thị trường có những đặc điểm sau: - Sự hình thành các nguồn hàng là do yêu cầu của cung cầu trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, ngoài ra còn có sự chênh lệch về giá giữa các vùng, khu vực kinh tế - Sự hình thành luồng hàng, luồng khách hàng của mỗi phương tiện vận tải chịu sự chi phối của quy luật giá trị mà cước phí vận tải là yếu tố quan trọng nhất để quyết định. - Một số phương tiện vận tải có tốc độ vận chuyển cao, chất lượng phục vụ tốt, an toàn sẽ thu hút được luồng khách, luồng hàng.