CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VÀ KÊNH PHÂN PHỐI BANCASSURANCE 1. Tổng quan về bảo hiểm phi nhân thọ và kênh phân phối bảo hiểm 1. Tổng quan về bảo hiểm phi nhân thọ Như đã biết, trong cuộc sống cũng như sản xuất kinh doanh, rủi ro là một trong những yếu tố mà chúng ta không kiểm soát và ngăn chặn được.
Đứng trước những rủi ro không thể lường trước được cần phải có sự đảm bảo cho con người cũng như phòng tránh những thiệt hại khi có rủi ro xảy ra, đó là cơ sở và tiền đề cho sự hình thành của dịch vụ bảo hiểm. Tại thị trường bảo hiểm Việt Nam, nếu phân loại theo mục đích hoạt động thì phân ra hai loại hình đó chính là bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thương mại. Và trong loại hình bảo hiểm thương mại này lại chia ra thêm hai loại hình bảo hiểm đó chính là Bảo hiểm Nhân thọ (BHNT) và Bảo hiểm Phi Nhân thọ (BHPNT). Theo đó, sản phẩm Bảo hiểm nhân thọ được biết đến là loại dịch vụ bảo hiểm mà công ty bảo hiểm sẽ cam kết bồi thường số tiền đã thỏa thuận dựa theo quy định trên hợp đồng BHNT trước đó khi có sự kiện xảy ra liên quan đến tính mạng và sức khỏe của con người.
Bên cạnh đó, khác với sản phẩm BHNT thì BHPNT lại là loại hình bảo hiểm không phải bảo hiểm cho con người mà cho tài sản. Chính vì thế ở phần tổng quan này chúng ta sẽ đi sâu vào nghiên cứu một cách về sản phẩm BHPNT. Khái niệm của bảo hiểm phi nhân thọ Có rất nhiều định nghĩa về Bảo hiểm phi nhân thọ (tiếng anh là Non-life insurance). Dưới góc độ pháp lý, căn cứ vào khoản 14 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 BHPNT được định nghĩa: “Bảo hiểm phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm cho những thiệt hại về tài sản và những tổn thất khác hoặc trách nhiệm dân sự đối với người thứ ba”.
Ở một cách định nghĩa khác được viết bởi PGS.TS Nguyễn Viết Tượng định nghĩa về BHPNT trong quyển Giáo trình Kinh tế bảo hiểm như sau: “Loại hình bảo hiểm chỉ nhận bảo hiểm cho những thiệt hại mà không có tính chất tiết kiệm như 6 Bùi Ngọc Quỳnh Như 2021009424 BHNT. Trong BHPNT, chỉ khi có rủi ro được bảo hiểm xảy ra gây thiệt hại cho đối tượng bảo hiểm thì mới được bảo hiểm bồi thường” Từ những định nghĩa trên, ta có thể hiểu một cách đơn giản, bảo hiểm phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm không tập trung vào tuổi thọ, tính mạng của con người và không có tính chất tích luỹ qua nhiều năm (nghĩa là sau khi đáo hạn hợp đồng, người mua bảo hiểm sẽ được hoàn trả lại số tiền bảo hiểm) như loại hình BHNT. Hơn nữa phạm vi bảo hiểm lại bao quát hơn, các rủi ro mà BHPNT bao gồm về cả những thiệt hại về vật chất có giá trị được xác định bằng tiền như là xe cộ, nhà cửa, máy móc…; những thiệt hại liên quan đến sức khoẻ trong những tình huống sống sót nhất định như bệnh tật, tai nạn, tử vong do mất tích, hoặc mất khả năng làm việc… hay về những trách nhiệm bắt buộc liên quan đến pháp lý gây ra bởi bên thứ ba. Đặc điểm của Bảo hiểm phi nhân thọ Bảo hiểm phi nhân thọ ra đời nhằm đáp ứng các mục đích bảo vệ ngoài tính mạng, sức khoẻ của con người như các quy định về bảo hiểm bắt buộc theo Pháp luật của nhà nước ban hành để đảm bảo các điều kiện cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh, trách nhiệm hoạt động nghề nghiệp, ngoài ra còn đáp ứng các thông lệ chung theo quy định của quốc tế mà bảo hiểm nhân thọ không thể đáp ứng được.
Cụ thể các rủi ro được BHPNT bảo hiểm không như BHNT chỉ bảo hiểm về sinh mạng của con người mà BHPNT là dịch vụ bảo hiểm là các thiệt hại về tài sản (xe cộ, nhà cửa, công trình xây dựng,.), trách nhiệm pháp lý phát sinh từ thiệt hại do cá nhân gây ra đối với bên thứ ba, tử vong do tai nạn hoặc thương tích. Bên cạnh đó, BHPNT là loại hình bảo hiểm khá đặc biệt, không mang tính chất tích luỹ như bảo hiểm nhân thọ mà thay vào đó là khi người mua bảo hiểm xảy ra tổn thất thì công ty bảo hiểm mới tiến hành bồi thường các tổn thất đó. Nếu như BHNT hiểm có thể được đầu tư và tích luỹ giá trị tài chính theo thời gian, người mua bảo hiểm sau khi hoàn thành các khoản phí và đến lúc hợp đồng được đáo hạn, người mua có thể nhận lại phí đã đóng theo tính chất tích luỹ và tiết kiệm của BHNT. Còn với BHPNT, khi người mua bảo hiểm đóng phí đầy đủ và đúng hạn sẽ nhận được cam kết bảo vệ, bồi thường lớn nếu như gặp các vấn đề rủi ro xảy ra như tai nạn, bệnh tật, 7 Bùi Ngọc Quỳnh Như 2021009424 thiệt hại về tài sản (hư hao, mất mát…) như trong hợp đồng đã nêu rõ, còn nếu trường hợp không có rủi ro xảy ra, người mua sẽ không được trả lại tiền.
Trừ các nghiệp vụ bảo hiểm con người phi nhân thọ, còn các nghiệp vụ khác như tài sản, trách nhiệm dân sự giữa người bảo hiểm, người được bảo hiểm và người thứ ba có liên quan tới rủi ro bảo hiểm đều có một quan hệ về quyền lợi và trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Mặt khác, BHPNT còn áp dụng kỹ thuật phân chia trong việc thu chi quản lý tài chính. Bởi thời hạn bảo hiểm của BHPNT thường là ngắn hạn, mỗi hợp đồng BHPNT thông thường có hiệu lực từ 1 đến 2 năm hoặc thậm chí là rất ngắn chỉ trong vài tháng, vài tuần, vài ngày và phí bảo hiểm thường được thanh toán cho doanh nghiệp bảo hiểm một lần hoặc theo thoả thuận nhưng không vượt quá thời hạn bảo hiểm. Đến khi thời hạn của hợp đồng kết thúc, trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm có thể phát sinh sau thời điểm đó nên các công ty bảo hiểm phi nhân thọ phải lập dự phòng phí khác với bảo hiểm nhân thọ là dự phòng toán học.
Ví dụ như sản phẩm bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu, bảo hiểm chỉ có hiệu lực bảo hiểm trong quá trình hàng hoá được vận chuyển, kết thúc chuyến hàng thì hiệu lực bảo hiểm cũng kết thúc. Ngoài ra, thời hạn bảo hiểm chính là cơ sở tính phí của BHPNT và hầu hết đều dựa trên nguyên tắc tính phí đặc trưng của BHPNT là số tiền bảo hiểm nhân với tỉ lệ phí bảo hiểm tương ứng với từng nghiệp vụ bảo hiểm theo các quy định của Bộ Tài chính và của công ty bảo hiểm. Và thông thường phí bảo hiểm sẽ được tính cho từng năm bảo hiểm hoặc từng chuyến và phí bảo hiểm cho những năm tiếp theo sẽ có sự thay đổi. Hơn nữa, phí BHPNT còn phụ thuộc mức độ rủi ro của từng nghiệp vụ bảo hiểm.
Ví dụ, sản phẩm bảo hiểm sức khoẻ, nếu người tham gia bảo hiểm giới hạn phạm vi bảo hiểm một vài rủi ro chính của sản phẩm đó và không tham gia điều khoản bảo hiểm bổ sung thì phí bảo hiểm sẽ được giữ nguyên theo biểu phí cơ bản. Nhưng ngược lại nếu người mua muốn mở rộng bảo hiểm, mua thêm các quyền lợi bổ sung khác thì phí bảo hiểm sẽ tăng lên.3 Phân loại các sản phẩm Bảo hiểm phi nhân thọ Có 2 phương thức phân loại bảo hiểm phi nhân thọ, đó chính là phân loại theo đối tượng bảo hiểm và theo tính chất bắt buộc. 8 Bùi Ngọc Quỳnh Như 2021009424 ➢ Theo đối tượng bảo hiểm: *Bảo hiểm tài sản: là những nghiệp vụ bảo hiểm với đối tượng bảo hiểm là tài sản được quy đổi với giá trị bằng tiền như những tài sản hữu hình, tồn tại dưới hình thể vật chất (như nhà cửa, phương tiện vận chuyển, hàng hóa…) và tài sản vô hình (như phát minh, sáng chế, bản quyền, giọng hát…). Nguyên tắc chi trả của loại hình bảo hiểm này khi các tài sản bị tổn thất, thiệt hại dẫn đến phải giải quyết hậu quả sau khi tổn thất xảy ra (làm ngưng trệ, dẫn tới thiệt hại kinh doanh sản xuất và thiệt hại tài chính…), căn cứ vào từng mức độ thiệt hại, tổn thất mà công ty bảo hiểm sẽ chi trả số tiền bảo hiểm nhỏ hơn hoặc bằng với giá trị của tài sản như đã thoả thuận.
Các nghiệp vụ của loại hình bảo hiểm tài sản: Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển; Bảo hiểm thân tàu thủy; Bảo hiểm xây dựng lắp đặt; Bảo hiểm mọi rủi ro tài sản; Bảo hiểm hoả hoạn và rủi ro đặc biệt;… *Bảo hiểm trách nhiệm dân sự: Ngoài các nghiệp vụ bảo hiểm tài sản, BHPNT còn có các nghiệp vụ bảo hiểm về trách nhiệm dân sự. Đây là một hình thức bảo hiểm bảo vệ cho người mua bảo hiểm (chủ thể bảo hiểm) tránh khỏi những tổn thất tài chính pháp lý có thể phát sinh khi họ gây hại cho người khác hoặc tài sản của người khác. Theo luật dân sự "Trách nhiệm dân sự" ở đây đề cập đến trách nhiệm pháp lý của người mua bảo hiểm (chủ tài sản, chủ doanh nghiệp, người đang hành nghề trong một số ngành nghề đặc thù…) đối với hành động của mình và khả năng phải chịu trách nhiệm tài chính của người được bảo hiểm đối với người thứ ba theo Pháp luật quy định. Trách nhiệm dân sự thuộc về trách nhiệm pháp lý, đây được xem là biện pháp cưỡng chế bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ trách nhiệm đã thỏa thuận trong hợp đồng; có nghĩa vụ thực hiện trách nhiệm theo quy định của luật pháp vì đã có những hành vi vi phạm pháp luật.
Thông thường nghĩa vụ này thực hiện bằng hai hình thức tự nguyện tham gia, thương lượng thảo thuận và hình thức cưỡng chế của luật pháp. Các nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự có thể kể đến như: Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ lao động, Bảo hiểm trách nhiệm sản phẩm, Bảo hiểm trách nhiệm công cộng,…, *Bảo hiểm con người phi nhân thọ: Đều là loại hình bảo hiểm con người nhưng loại hình bảo hiểm này này không có hoàn toàn hướng đến bảo vệ tính mạng như BHNT 9 Bùi Ngọc Quỳnh Như 2021009424 bởi hậu quả của những rủi ro dẫn đến tử vong. Ở đây, rủi ro mà bảo hiểm con người phi nhân thọ tập trung hướng đến liên quan đến thân thể và sức khỏe của con người như thương vong, bệnh tật tai nạn, ốm đau, thai sản….