CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HÌNH ẢNH ĐIỂM ĐẾN DU LỊCH 1. Tổng quan về điểm đến du lịch 1. Khái niệm Thuật ngữ “điểm đến du lịch” (dịch từ “tourism destination” trong tiếng Anh) là một khái niệm rộng và đã được nhiều nhà nghiên cứu tiếp cận theo các góc độ khác nhau.
Điểm đến du lịch được Pearce (1992), M. Djurica (2010) định nghĩa như là “một nơi có các thành phần cơ bản để thu hút và đáp ứng các nhu cầu của khách du lịch”. Cooper và cộng sự (1998) cho rằng “điểm đến du lịch là nơi tập trung việc xây dựng cơ sở vật chất và dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của du khách”. Page và Connell (2006) định nghĩa “điểm đến du lịch là một hỗn hợp có các đặc điểm đóng gói sẵn sản phẩm dịch vụ, khả năng tiếp cận, sự thu hút, tiện nghi, các hoạt động và dịch vụ hỗ trợ” Theo cách tiếp cận của Tổ chức Du lịch thế giới (United Nations World Tourism Organization - UNWTO) thì điểm đến du lịch là một nơi cụ thể, ở đó khách du lịch lưu lại ít nhất một đêm; bao gồm các SPDL, các dịch vụ cung cấp và tài nguyên du lịch (TNDL) thu hút khách du lịch; có ranh giới hành chính để quản lý và có sự nhận diện về hình ảnh để xác định khả năng cạnh tranh của điểm đến du lịch trên thị trường.
Đây là khái niệm có tính khái quát cao và được chấp nhận, sử dụng rộng rãi hiện nay. Như vậy, khái niệm đã tiếp cận và giải quyết các vấn đề về quản lý điểm đến du lịch; gắn điểm đến du lịch với những hoạt động phối hợp phát triển các TNDL, các tiện nghi du lịch có tính địa phương, đủ sức hấp dẫn và đáp ứng nhu cầu của các du khách với những nỗ lực triển khai các hoạt động xúc tiến ở những thị trường nội địa và quốc tế. Luật Du lịch Việt Nam 2017 không đề cập về điểm đến du lịch, nhưng có định nghĩa tại khoản 7 điều 3 về “điểm du lịch là nơi có tài nguyên du lịch được đầu tư, khai thác phục vụ khách du lịch”. Từ các quan niệm trên, trong nghiên cứu này, khái niệm điểm đến du lịch được hiểu như sau: “Điểm đến du lịch là một vùng lãnh thổ/ địa phương có các TNDL hấp 12 dẫn, kết cấu hạ tầng cơ bản và kết cấu hạ tầng du lịch thích hợp cũng như có các sản phẩm và dịch vụ hỗ trợ đáp ứng nhu cầu của khách du lịch”.
Các yếu tố cấu thành điểm đến du lịch Với mục đích đáp ứng và phục vụ tốt nhất nhu cầu đa dạng của du khách, mỗi điểm đến du lịch cần thỏa mãn 5 yếu tố cấu thành cơ bản sau: - Điểm hấp dẫn du lịch (attactions): Điểm hấp dẫn là những giá trị thu hút của điểm đến du lịch đối với du khách, bất kể là tài nguyên tự nhiên, nhân văn hay thậm chí là các sự kiện. Đây là những yếu tố ảnh hưởng nhiều đến quyết định chuyến đi của du khách và tác động vào cảm xúc của du khách khiến họ cảm thấy yêu thích và mong muốn được trải nghiệm. Hoặc nó có thể tạo ra cho họ những cảm xúc đáng nhớ, những kỷ niệm khó quên trong chuyến du lịch. - Giao thông đi lại (access): Thông thường, những điểm đến du lịch có hệ thống giao thông thuận tiện sẽ thu hút được nhiều du khách ghé thăm hơn.
Để thu hẹp khoảng cách giữa du khách và điểm đến du lịch cần có mạng lưới các phương tiện giao thông vận chuyển hành khách đa dạng, thuận tiện, an toàn và nhanh chóng. Bao gồm mạng lưới của các hãng hàng không, mạng lưới đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường biển. - Nơi ăn uống nghỉ ngơi (accommodation): Các dịch vụ lưu trú tại điểm đến du lịch không chỉ cung cấp nơi ăn uống đơn thuần, mà còn là sự thể hiện chất lượng của dịch vụ nói chung và văn hóa bản địa nói riêng với những đặc sản đặc trưng văn hóa vùng miền. - Các tiện nghi và dịch vụ hỗ trợ (amenities): Các tiện nghi và dịch vụ hỗ trợ là khả năng đáp ứng các nhu cầu cơ bản của khách du lịch, có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng đến việc khai thác TNDL và phục vụ du khách.
Du khách luôn đòi hỏi về một loạt tiện nghi và dịch vụ hỗ trợ cho nhu cầu của mình tại các điểm du lịch. Để trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn cần có cơ sở và dịch vụ hỗ trợ du lịch một cách đồng bộ, đạt tiêu chuẩn. - Các hoạt động bổ sung (activities): Yếu tố này có liên quan đến các hoạt động bổ sung để tăng thêm sự hấp dẫn cho điểm đến du lịch gồm các hoạt động thể thao, giải trí, văn hóa, giáo dục, mua sắm, trải nghiệm địa phương hay tham gia vào các sự kiện, hoạt động đặc biệt của địa phương. Các hoạt động bổ sung này nhằm tăng thêm giá trị và trải nghiệm cho du khách khi đến một địa điểm du lịch.
Cơ sở lý thuyết về hình ảnh điểm đến du lịch 1. Định nghĩa về hình ảnh điểm đến du lịch 13 Theo quan điểm du lịch, hình ảnh xuất hiện sau khi con người cảm nhận được sản phẩm và dịch vụ mà du lịch tại một địa điểm mang lại (Aksoy & Kiyei, 2011). Hình ảnh điểm đến du lịch là một trong những yếu tố quan trọng, không những ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn điểm đến của khách du lịch mà còn góp phần vào việc định hình thương hiệu điểm đến. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, một trong những yếu tố then chốt giúp điểm đến này có thể cạnh tranh thắng thế so với điểm đến khác chính là việc xây dựng và nâng cao hình ảnh điểm đến đó trên thị trường trong nước và quốc tế một cách tích cực.
Theo Chi and Qu (2008) hình ảnh điểm đến tốt sẽ giúp thu hút khách du lịch và làm tăng mức chi tiêu. Thuật ngữ “hình ảnh điểm đến du lịch” (dịch từ “tourism destination image” trong tiếng Anh) đã được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước tiếp cận theo nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có sự đồng thuận hoàn toàn về khái niệm và các thành phần của nó giữa các nhà nghiên cứu. Theo Hunt (1975), hình ảnh điểm đến là ấn tượng của con người về một nơi mà họ không cư trú.
Lawson cùng với Bovy (1977) cho rằng “Hình ảnh điểm đến là sự biểu hiện của tất cả việc nhận biết một cách khách quan, những ấn tượng, định kiến, tưởng tượng, cảm xúc và suy nghĩ của một cá nhân hoặc một nhóm người về một điểm đến cụ thể”. Phelps (1986) cho rằng “Hình ảnh điểm đến là nhận thức hoặc ấn tượng về một địa điểm”. Cùng quan điểm, Barich và Kotler (1991) cho rằng hình ảnh điểm đến là tổng niềm tin, ý tưởng và ấn tượng mà một người có đối với một điểm đến. Tất cả các khái niệm và mô tả thiên về các nhận thức và thái độ về các thuộc tính của điểm đến.
Theo Echtner và Ritchie (2003), hình ảnh điểm đến như là một ấn tượng hoặc nhận thức về một địa điểm dựa trên một đại diện tinh thần của các thuộc tính và lợi ích tiềm năng của điểm đến. Kim và Richardson (2003), hình ảnh điểm đến là toàn bộ ấn tượng niềm tin, ý nghĩ, mong đợi và tình cảm tích lũy đối với một địa điểm qua thời gian. Cùng quan điểm, nhiều nghiên cứu gần đây chấp nhận khái niệm “hình ảnh điểm đến là một hệ thống tương tác của các suy nghĩ, ý kiến, cảm xúc, những hình ảnh trực quan, và ý định hướng tới một điểm đến” (Tasci và cộng sự, 2007, trang 200). Mặc dù được hình thành ở bối cảnh và thời gian khác nhau nhưng các khái niệm hình ảnh điểm đến đều có điểm chung là tập trung nhấn mạnh về "ấn tượng" hay "nhận thức" của du khách.
Sự lặp lại những thuật ngữ này cho thấy hình ảnh du lịch 14 của bất kỳ điểm đến nào tồn tại và được đánh giá bởi du khách. Với đặc điểm sản phẩm, dịch vụ du lịch là phức tạp, vô hình và “ấn tượng”, “cảm nhận” của du khách được đánh giá chủ quan nên khó khăn để đưa ra tiêu chuẩn hay thang đo về hình ảnh điểm đến. Nói tóm lại, hình ảnh điểm đến đồng thuận bởi nhiều nghiên cứu như là những nhận thức về các thuộc tính của điểm đến và những suy nghĩ, cảm nhận, ấn tượng tổng thể, toàn diện của du khách về một điểm đến nào đó. Các yếu tố cấu thành của hình ảnh điểm đến du lịch Đặc điểm của các thành phần hình ảnh điểm đến đã được kiểm tra bởi Echtner và Ritchie (1991), người đã tạo ra “ba trục”, đại diện cho sự tồn tại ba khía cạnh của hình ảnh điểm đến: (1) chức năng và tâm lý; (2) thuộc tính và toàn diện; (3) chung và duy nhất.
Các thành phần của hình ảnh điểm đến Nguồn: Echtner và Ritchie (1991, trang 8) Nghiên cứu của Dann (1996) cho rằng hình ảnh điểm đến được tạo thành bởi ba thành phần đó là: Nhận thức (cognitive), cảm xúc (affective), động cơ hành động (conative). Ba thành phần này tuy riêng biệt nhưng có mối quan hệ với nhau mang tính phân cấp. Mối tương quan giữa các thành phần nhận thức và cảm xúc cuối cùng xác định động cơ hay xu hướng viếng thăm. 15 Nghiên cứu về hình ảnh điểm đến của Gartner (1993) xem xét hình ảnh điểm đến được tạo thành bởi hai thành phần có mối quan hệ chặt chẽ, đó là đánh giá nhận thức (cognitive) và đánh giá cảm xúc (affective).
Sự lặp lại của “niềm tin”, “nhận thức” và “những ấn tượng” trong khái niệm hình ảnh điểm đến đã thể hiện: hình ảnh điểm đến được hình thành từ “nhận thức” của du khách. Những “nhận thức” này không chỉ về mặt lý trí mà còn cả khía cạnh tình cảm, do đó đo lường hình ảnh điểm đến du lịch cần đề cập đến một cấu trúc đa chiều bao gồm cả hình ảnh nhận thức và hình ảnh tình cảm. Hình ảnh nhận thức là niềm tin hay sự hiểu biết về các thuộc tính của một điểm đến; hình ảnh tình cảm hướng đến cảm xúc hay sự gắn kết tình cảm của cá nhân với điểm đến đó. Sự khác biệt cơ bản giữa hai hình ảnh trên là ở chỗ hình ảnh tình cảm là phản ứng của cảm xúc, trong khi hình ảnh nhận thức là những kiến thức liên quan đến đặc điểm môi trường.