Một số biện pháp nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Một số biện pháp nhằm đẩy mạnh và cải thiện kết quả xuất khẩu lao động việt nam trong những năm tới, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Lương Đoàn
• Người hướng dẫn: T.S. Nguyễn Anh Tuấn
• Trường học: Đại học Quản lý và Kinh doanh Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động Việt Nam trong tương lai
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG
• 1.1. Bản chất của hoạt động xuất khẩu lao động
• 1.2. Khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Khái niệm nguồn nhân lực
• 1.2.2. Khái niệm nguồn lao động
• 1.2.3. Khái niệm nhân lực
• 1.2.4. Khái niệm lao động
• 1.2.5. Khái niệm sức lao động
• 1.2.6. Khái niệm việc làm
• 1.2.7. Khái niệm xuất khẩu lao động
• 1.3. Khái niệm thị trường lao động
• 1.3.1. Khái niệm thị trường
• 1.3.2. Khái niệm thị trường lao động
• 1.3.3. Khái niệm thị trường lao động trong nước
• 1.3.4. Khái niệm thị trường lao động quốc tế
• 1.4. Quy trình xuất khẩu lao động
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM QUA CÁC THỜI KỲ
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỦ YẾU NHẰM ĐẨY MẠNH VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM TỚI

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động Việt Nam

Xuất khẩu lao động Việt Nam đã trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động là cần thiết để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động quốc tế. Điều này không chỉ giúp tăng thu nhập cho người lao động mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

1.1. Tình hình hiện tại của xuất khẩu lao động Việt Nam

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 80 triệu người, trong đó có khoảng 40 triệu người trong độ tuổi lao động. Xuất khẩu lao động đã mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều gia đình và góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp.

1.2. Lợi ích của xuất khẩu lao động đối với nền kinh tế

Xuất khẩu lao động không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho người lao động mà còn giúp cải thiện chất lượng nguồn nhân lực. Điều này góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

II. Những thách thức trong xuất khẩu lao động Việt Nam hiện nay

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng xuất khẩu lao động Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như chất lượng lao động, chính sách hỗ trợ và thị trường lao động quốc tế cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động.

2.1. Chất lượng lao động và kỹ năng nghề

Chất lượng lao động Việt Nam vẫn còn hạn chế, đặc biệt là trong các ngành nghề yêu cầu kỹ năng cao. Cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp để nâng cao năng lực lao động.

2.2. Chính sách hỗ trợ xuất khẩu lao động

Chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để hỗ trợ người lao động trong việc tìm kiếm việc làm ở nước ngoài. Cần có các biện pháp cải thiện chính sách để bảo vệ quyền lợi của người lao động.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ từ đào tạo, chính sách đến hợp tác quốc tế. Việc này sẽ giúp cải thiện chất lượng lao động và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

3.1. Đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng

Cần đầu tư vào các chương trình đào tạo nghề chất lượng cao, giúp người lao động có đủ kỹ năng để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động quốc tế.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác với các quốc gia có nhu cầu lao động cao sẽ mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động Việt Nam. Cần thiết lập các thỏa thuận hợp tác lao động với các nước.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về xuất khẩu lao động

Nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho người lao động. Các chương trình hỗ trợ và đào tạo nghề đã cho thấy hiệu quả tích cực.

4.1. Kết quả từ các chương trình đào tạo

Nhiều người lao động sau khi tham gia các chương trình đào tạo đã tìm được việc làm ổn định với mức thu nhập cao hơn. Điều này chứng tỏ rằng đầu tư vào đào tạo là cần thiết.

4.2. Tác động của xuất khẩu lao động đến kinh tế địa phương

Xuất khẩu lao động đã giúp cải thiện kinh tế địa phương thông qua việc tăng thu nhập cho người lao động và giảm tỷ lệ thất nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của xuất khẩu lao động Việt Nam

Xuất khẩu lao động Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao hơn, cần có các chính sách và biện pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng lao động và mở rộng thị trường.

5.1. Triển vọng phát triển xuất khẩu lao động

Với sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu, nhu cầu lao động sẽ tiếp tục tăng. Việt Nam cần chuẩn bị tốt để đáp ứng nhu cầu này.

5.2. Các chính sách cần thiết trong tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho người lao động, bao gồm cả việc bảo vệ quyền lợi và tạo điều kiện thuận lợi cho họ trong quá trình làm việc ở nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề giải quyết việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh nhân lực luôn là bài toán trọng tâm trong tiến trình đổi mới kinh tế tại Việt Nam. Bước vào đầu thập niên 2000, với quy mô dân số vượt mốc 80 triệu người, lực lượng lao động của cả nước đạt khoảng 40 triệu người và gia tăng trung bình 1,2 triệu người mỗi năm (tương đương mức tăng 3% quy mô lao động). Tuy nhiên, nền kinh tế nội địa phải đối mặt với áp lực gay gắt khi có tới 9,4 triệu lao động thiếu việc làm (chiếm 23,5% lực lượng lao động), cùng tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị dao động ở mức 6,28% vào năm 2001. Trong bối cảnh đó, xuất khẩu lao động được Đảng và Nhà nước xác định là một chiến lược kinh tế xã hội quan trọng nhằm giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo và tạo nguồn tích lũy ngoại tệ.

Nghiên cứu tập trung giải quyết mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận về thị trường sức lao động quốc tế, đồng thời phân tích toàn diện thực trạng hoạt động xuất khẩu lao động của Việt Nam trải dài qua ba giai đoạn từ năm 1980 đến tháng 10 năm 2003. Phạm vi nghiên cứu bao quát các thị trường tiếp nhận chủ lực tại Đông Bắc Á, Đông Nam Á, Trung Đông, Châu Phi và Đông Âu. Về mặt thực tiễn, công trình đóng vai trò luận cứ khoa học giúp các cơ quan quản lý và doanh nghiệp nâng cao hiệu quả xuất khẩu nhân lực, hướng tới chỉ tiêu đưa hàng vạn lao động đi làm việc ở nước ngoài mỗi năm, đóng góp vào nguồn kiều hối quốc gia từ 220 triệu USD đến hơn 1 tỷ USD hàng năm, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết kinh tế chính trị về hàng hóa sức lao động và các lý thuyết thương mại quốc tế hiện đại. Khi quá trình phân công lao động vượt ra khỏi biên giới hành chính, sức lao động trở thành một loại hàng hóa đặc biệt được thỏa thuận, mua bán và dịch chuyển thông qua các hiệp định liên chính phủ hoặc hợp đồng thương mại quốc tế. Quy luật cung cầu, quy luật giá cả và quy luật cạnh tranh quốc tế chi phối trực tiếp dòng chảy di cư lao động từ các quốc gia đang phát triển dư thừa nguồn nhân lực sang các nước công nghiệp phát triển có nhu cầu bù đắp thiếu hụt nhân lực sản xuất.

Bên cạnh đó, khung phân tích sử dụng các khái niệm nền tảng bao gồm: nguồn nhân lực (tổng thể thể lực và trí lực của toàn bộ dân số), nguồn lao động trong độ tuổi có khả năng lao động, và xuất khẩu lao động (hoạt động đưa công dân ra nước ngoài làm việc có thời hạn theo khuôn khổ pháp luật). Khung lý thuyết nhấn mạnh vai trò của mô hình tích lũy vốn nhân lực: xuất khẩu lao động không đơn thuần là hoạt động thu về tiền lương bình quân khoảng 400 USD/tháng cho cá nhân, mà còn là phương thức chuyển giao kỹ năng kỹ thuật, tác phong công nghiệp và kinh nghiệm quản lý tiên tiến về nước, giúp tiết kiệm hàng chục nghìn tỷ đồng ngân sách đào tạo nghề mỗi năm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp dài hạn và dữ liệu điều tra thực tế. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ hồ sơ lưu trữ của Cục Quản lý Lao động Ngoài nước trực thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng các báo cáo tài chính, quản trị nhân lực từ Công ty Cung ứng Nhân lực Quốc tế và Thương mại (SONA) trong thời gian từ năm 1980 đến tháng 10 năm 2003. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp thông qua các đợt khảo nghiệm thực tế, tham vấn ý kiến chuyên gia quản lý đầu ngành và cán bộ tuyển dụng doanh nghiệp.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để khảo sát các nhóm ngành phái cử mũi nhọn và các đơn vị doanh nghiệp phái cử đầu ngành tại Hà Nội. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ cơ sở dữ liệu phái cử quốc gia qua ba thời kỳ với tổng số 535.607 lượt người lao động xuất cảnh (gồm 265.501 người giai đoạn 1980 - 1990; 25.072 người giai đoạn 1991 - 1995; 245.034 người giai đoạn 1996 - 2003). Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp thống kê toán học, phân tích so sánh chuỗi thời gian và phương pháp tổng kết thực tiễn. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm mục đích làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa chính sách quản lý vĩ mô với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó nhận diện chính xác các nút thắt trong công tác đào tạo và bảo vệ quyền lợi người lao động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô xuất khẩu lao động Việt Nam có sự bứt phá ngoạn mục sau những giai đoạn thăng trầm của lịch sử. Trong thời kỳ đầu (1980 - 1990), thông qua cơ chế hợp tác hiệp định chính phủ với các nước xã hội chủ nghĩa, Việt Nam đã đưa được 265.501 lao động xuất cảnh, riêng 4 nước Liên Xô, CHDC Đức, Tiệp Khắc và Bungari chiếm 240.301 người (trong đó Liên Xô tiếp nhận 105.084 người). Bước sang giai đoạn chuyển đổi cơ chế (1991 - 1995), quy mô sụt giảm xuống còn 25.072 người do biến động chính trị tại Đông Âu. Tuy nhiên, giai đoạn 1996 - 2003 chứng kiến sự tăng trưởng trung bình 27,54% mỗi năm, nâng tổng số lao động xuất cảnh lên 245.034 người; riêng 10 tháng đầu năm 2003 đạt con số kỷ lục 66.064 người, vượt 143,23% so với kết quả năm 2002.

Thứ hai, cơ cấu thị trường tiếp nhận có sự dịch chuyển căn bản từ Đông Âu sang khu vực Đông Bắc Á và Đông Nam Á. Trong giai đoạn 1996 - 2003, các thị trường trọng điểm bao gồm Lào tiếp nhận 62.321 người, Malaysia tiếp nhận 56.512 người, Đài Loan tiếp nhận 52.766 người, Hàn Quốc đạt 33.437 người và Nhật Bản đạt 16.176 người. Về cơ cấu ngành nghề, lĩnh vực công nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối với 47,11% (tương ứng 115.442 lao động), tiếp theo là ngành xây dựng chiếm 24,58% (60.250 lao động), trong khi lĩnh vực nông nghiệp chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn 0,036% (90 lao động).

Thứ ba, chất lượng chuyên môn của lao động có xu hướng cải thiện nhưng chưa đạt mục tiêu chiến lược. Tỷ lệ lao động có nghề tăng từ mức 42,06% (giai đoạn 1980 - 1990) lên 53,65% (giai đoạn 1991 - 1995) và duy trì ở mức 52,72% trong giai đoạn 1996 - 2003. Tỷ lệ lao động nữ xuất khẩu giai đoạn 1996 - 2003 đạt 21,46% (52.583 người), còn cách xa so với định hướng đề ra là 40% đến 45%.

Thứ tư, hiệu quả kinh tế - xã hội thể hiện rõ nét qua thu nhập và dòng tiền hồi hương. Người lao động đi làm việc ở nước ngoài có thu nhập trung bình 400 USD/tháng, cao gấp 6 đến 10 lần so với mặt bằng thu nhập trong nước. Hàng năm, lượng kiều hối gửi về nước qua kênh chính thức ước đạt 220 triệu USD, cộng với nguồn chuyển về từ cộng đồng lao động tại Đông Âu đạt gần 1 tỷ USD/năm. Riêng trong năm 2002, hoạt động xuất khẩu hơn 46.000 lao động đã kích cầu tiêu dùng nội địa trên 25 tỷ đồng chi phí mua sắm tư trang, quân tư trang xuất cảnh.

Thảo luận kết quả

Sự phục hồi và bứt phá về số lượng sau năm 1995 bắt nguồn từ những điều chỉnh thể chế kịp thời của Nhà nước, nổi bật là Nghị định số 07/CP ngày 20/01/1995, Chỉ thị số 41/CT-TW ngày 22/09/1998 của Bộ Chính trị và Nghị định số 152/1999/NĐ-CP ngày 20/09/1999. Các văn bản này đã tách bạch chức năng quản lý hành chính nhà nước với quyền tự chủ kinh doanh dịch vụ của doanh nghiệp phái cử, đồng thời mở rộng hợp tác đa phương hóa.

Tuy vậy, những bất cập nội tại vẫn còn gay gắt: thủ tục hành chính tại nhiều địa phương còn rườm rà ở khâu cấp hộ chiếu và lý lịch tư pháp; quản lý nhà nước chưa ngăn chặn triệt để tình trạng cò mồi trục lợi; công tác marketing và xúc tiến mở thị trường mới còn yếu kém. Đội ngũ lao động Việt Nam dù thông minh, cần cù nhưng còn mang nặng tác phong sản xuất nông nghiệp, thể lực hạn chế, trình độ ngoại ngữ chưa cao và ý thức kỷ luật chưa nghiêm, dẫn đến tình trạng tự ý bỏ trốn ra ngoài sống bất hợp pháp.

Khi đối chiếu kinh nghiệm quốc tế, Philippines đã áp dụng cơ chế quản lý một cửa qua Cục Quản lý việc làm ngoài nước (POEA), đặt ra mức ký quỹ doanh nghiệp bắt buộc 12.500 USD và tiền đặt cọc 5.000 USD để bảo vệ quyền lợi công dân. Thái Lan kiểm soát trần phí dịch vụ không quá 1 tháng lương và lập quỹ phúc lợi rủi ro hồi hương. Đây là những mô hình chuẩn mực mà Việt Nam cần tham khảo để hoàn thiện chính sách hậu xuất khẩu lao động. Dữ liệu thực trạng biến động thị trường và cơ cấu nghề nghiệp của nghiên cứu này có thể được mô hình hóa hiệu quả qua dạng biểu đồ cột chồng đa biến kết hợp bảng ma trận phân loại kỹ năng, giúp các nhà quản trị nhận diện rõ nét bức tranh chuyển dịch của từng thị trường tiếp nhận.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý và chính sách hỗ trợ tài chính cho người lao động. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội cần xây dựng các gói tín dụng ưu đãi với mức vay tối đa 80% đến 100% chi phí xuất cảnh, áp dụng lãi suất ưu đãi dưới 0,5%/tháng cho đối tượng chính sách và hộ nghèo. Đơn giản hóa thủ tục hành chính, đảm bảo thời gian cấp hộ chiếu và xác minh tư pháp rút ngắn từ 15 ngày xuống còn dưới 7 ngày làm việc. Mục tiêu giải ngân hoàn thành trước năm 2005 nhằm loại bỏ hoàn toàn nạn trung gian tài chính và cho vay nặng lãi.

Thứ hai, chuẩn hóa hệ thống đào tạo nghề và bồi dưỡng định hướng trước khi xuất cảnh. Các doanh nghiệp phái cử phối hợp với mạng lưới trường cao đẳng nghề tổ chức các khóa huấn luyện chuyên sâu kéo dài từ 3 đến 6 tháng. Nội dung tập trung vào ngoại ngữ thực hành, kỷ luật lao động công nghiệp và hiểu biết pháp luật nước sở tại. Đặt chỉ tiêu nâng tỷ lệ lao động có chứng chỉ nghề xuất cảnh từ mức 52,72% lên trên 65% vào năm 2006 và đạt 75% vào năm 2010.

Thứ ba, mở rộng thị phần tại các thị trường cao cấp và đa dạng hóa ngành nghề kỹ thuật cao. Bộ Ngoại giao và các Bộ ngành hữu quan cần đẩy mạnh đàm phán hiệp định song phương, duy trì quy mô trên 50.000 lao động/năm tại thị trường Đông Bắc Á (Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản), chuẩn bị tiếp nhận chính thức 100.000 lao động tại Malaysia mỗi năm. Đồng thời, chủ động thâm nhập vào các thị trường phát triển như Đức và Pháp với mục tiêu đưa 20.000 lập trình viên công nghệ thông tin và chuyên gia điều dưỡng sang châu Âu giai đoạn 2005 - 2010.

Thứ tư, thiết lập mạng lưới tùy viên lao động và quỹ phúc lợi bảo hộ người lao động ở nước ngoài. Cục Quản lý Lao động Ngoài nước cần thành lập bộ phận tùy viên lao động thường trú tại các địa bàn trọng điểm như Kuala Lumpur, Đài Bắc và Seoul nhằm can thiệp pháp lý kịp thời. Doanh nghiệp và người lao động trích nộp phí thành lập Quỹ hỗ trợ việc làm ngoài nước nhằm chi trả 100% các khoản trợ cấp rủi ro bất khả kháng, đồng thời xây dựng sàn giao dịch việc làm để tái bố trí ít nhất 80% lao động hết hạn hợp đồng về nước vào các khu công nghiệp trong nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước. Tài liệu cung cấp bức tranh dữ liệu lịch sử giai đoạn 1980 - 2003, làm cơ sở xây dựng Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng và thiết kế các chính sách bảo hộ kiều bào.

Thứ hai, ban lãnh đạo các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cung ứng nhân lực quốc tế. Luận văn cung cấp cẩm nang chi tiết về chuỗi quy trình phái cử gồm 7 bước, các yêu cầu tuyển dụng đặc thù của 30 nhóm ngành nghề và giải pháp giảm thiểu rủi ro pháp lý tại thị trường tiếp nhận.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên khối ngành Kinh tế quốc tế, Quản trị nhân lực và Kinh tế phát triển. Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị về lý thuyết di chuyển sức lao động quốc tế, phương pháp xử lý dữ liệu vĩ mô và bài học đối sánh chính sách với các nước Đông Nam Á.

Thứ tư, người lao động và gia đình đang có nguyện vọng tham gia xuất khẩu lao động. Luận văn cung cấp thông tin chuẩn xác về chi phí, mức lương thực tế khoảng 400 USD/tháng, điều kiện sinh hoạt và các quyền lợi hợp pháp cần nắm rõ để phòng tránh bẫy lừa đảo và trung gian trái phép.

Câu hỏi thường gặp

Xuất khẩu lao động đóng góp cụ thể như thế nào vào cán cân thanh toán và thu nhập quốc dân của Việt Nam? Hoạt động xuất khẩu lao động mang lại nguồn ngoại tệ trực tiếp ước tính từ 220 triệu USD đến 1 tỷ USD mỗi năm, giúp bổ sung nguồn vốn ngoại hối quan trọng, cân bằng cán cân thanh toán quốc tế và trực tiếp nâng cao thu nhập cho các hộ gia đình với mức lương bình quân khoảng 400 USD/tháng, gấp 6 đến 10 lần thu nhập nội địa.

Đâu là sự khác biệt căn bản giữa cơ chế xuất khẩu lao động thời kỳ 1980 - 1990 và giai đoạn sau năm 1995? Thời kỳ 1980 - 1990 hoàn toàn dựa trên hiệp định ký kết song phương giữa các chính phủ khối xã hội chủ nghĩa và nhà nước trực tiếp điều hành. Giai đoạn sau năm 1995 chuyển dịch sang cơ chế thị trường: nhà nước đóng vai trò kiến tạo, giám sát pháp lý, trong khi các doanh nghiệp được cấp phép trực tiếp tìm kiếm đối tác, ký hợp đồng kinh tế và tuyển dụng lao động.

Những nguyên nhân chính nào dẫn đến hiện tượng lao động Việt Nam vi phạm hợp đồng và bỏ trốn tại nước ngoài? Nguyên nhân chủ yếu do chi phí xuất cảnh bị đội lên cao qua các khâu trung gian, ý thức kỷ luật lao động công nghiệp còn thấp, sự thiếu hiểu biết về luật pháp nước sở tại và mức chênh lệch thu nhập hấp dẫn khi làm việc bất hợp pháp bên ngoài, kết hợp với công tác quản lý của doanh nghiệp tại nước ngoài còn lỏng lẻo.

Bài học kinh nghiệm nào từ Philippines và Thái Lan có giá trị ứng dụng cao nhất cho Việt Nam? Kinh nghiệm quan trọng nhất là tập trung hóa đầu mối quản lý nhà nước như mô hình của Philippines, áp dụng mức ký quỹ tài chính bắt buộc 12.500 USD đối với doanh nghiệp phái cử, đồng thời ban hành mức trần chi phí dịch vụ không quá 1 tháng lương và thiết lập quỹ bảo hiểm rủi ro hồi hương như mô hình của Thái Lan.

Giải pháp nào để tối ưu hóa nguồn lực lao động có tay nghề sau khi họ hết hạn hợp đồng về nước? Nhà nước và doanh nghiệp cần xây dựng cơ sở dữ liệu kết nối nhân lực hồi hương với các khu chế xuất và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại địa phương. Đồng thời, cần triển khai chính sách khuyến khích tái xuất khẩu lao động có tay nghề cao và cung cấp vốn vay ưu đãi để lao động lập cơ sở sản xuất kinh doanh riêng.

Kết luận

• Xuất khẩu lao động đã khẳng định vị thế là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, giải quyết việc làm cho hàng vạn lao động mỗi năm và tạo nguồn kiều hối quan trọng cho đất nước.
• Quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý từ năm 1980 đến năm 2003 đã tạo bước chuyển mình mạnh mẽ, đưa tổng số lao động phái cử giai đoạn 1996 - 2003 đạt 245.034 người.
• Thị trường tiếp nhận đã mở rộng đa phương hóa sang các trung tâm kinh tế năng động như Malaysia, Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản với ngành công nghiệp chiếm 47,11% cơ cấu ngành nghề.
• Tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đã nâng lên mức trên 52%, tuy nhiên vẫn cần đột phá mạnh mẽ về trình độ ngoại ngữ, tác phong công nghiệp và tỷ lệ lao động nữ.
• Sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách tín dụng ưu đãi, quản lý chuẩn hóa của doanh nghiệp và hệ thống tùy viên bảo hộ là điều kiện tiên quyết để nâng tầm thương hiệu nhân lực Việt Nam trên trường quốc tế.

Đóng góp cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện từ khâu tuyển chọn, đào tạo định hướng đến chính sách hậu xuất khẩu lao động trong lộ trình phát triển giai đoạn 2004 - 2010. Để tối ưu hóa nguồn lực nhân lực quốc gia trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa, các cơ quan ban ngành và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng hiện thực hóa các khuyến nghị trên vào quy chuẩn quản lý thực tiễn ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only. Lêi nãi ®Çu Sau gÇn 20 n¨m ®æi míi nÒn kinh tÕ, tõ mét nÒn kinh tÕ tËp trung quan liªu bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, theo ®Þnh h­íng X· héi chñ nghÜa vµ cã sù qu¶n lý cña Nhµ n­íc, nÒn kinh tÕ n­íc nhµ ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu quan träng b­íc ®Çu, song còng chØ ®¸p øng ®­îc mét phÇn tr­íc nh÷ng nhu cÇu cÊp thiÕt cña x· héi, ®Æc biÖt lµ nhu cÇu viÖc lµm do tû lÖ thÊt nghiÖp gia t¨ng tõ chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ vµ bïng næ d©n sè. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, xuÊt khÈu lao ®éng ®· trë thµnh mét ho¹t ®éng kinh tÕ - x· héi quan träng trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ cña n­íc ta. Tõ khi ra ®êi vµ ph¸t triÓn ®Õn nay ®· ®­îc h¬n 20 n¨m, xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng kÓ, song bªn c¹nh ®ã, vÉn cßn tån t¹i nhiÒu h¹n chÕ vµ nh÷ng th¸ch thøc míi.

Víi søc Ðp néi t¹i vÒ viÖc lµm, nguyÖn väng cña ng­êi lao ®éng vµ lîi Ých Quèc gia, ®ßi hái ph¶i ®­îc ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶, kÓ c¶ sè l­îng lÉn chÊt l­îng cña ch­¬ng tr×nh xuÊt khÈu lao ®éng, hiÖn t¹i còng nh­ trong nh÷ng n¨m tíi. Nh»m ®­a lÜnh vùc xuÊt khÈu lao ®éng lªn mét tÇm cao míi, t­¬ng xøng víi vÞ trÝ vµ vai trß quan träng cña nã. Trong ®iÒu kiÖn, hoµn c¶nh kinh tÕ n­íc ta hiÖn nay vµ xu h­íng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, ®Èy m¹nh xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam hay thùc chÊt lµ ®­a nhiÒu lao ®éng ViÖt Nam ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi lµ mét ho¹t ®éng cÇn thiÕt. Sau qu¸ tr×nh häc tËp, nghiªn cøu vµ ®i thùc tËp, lµ mét sinh viªn t«i nhËn thøc s©u s¾c r»ng: XuÊt khÈu lao ®éng qu¶ thùc lµ mét vÊn ®Ò míi, rÊt khã vµ phøc t¹p; ®ang ®­îc §¶ng, Nhµ n­íc vµ toµn X· héi quan t©m, coi ®ã lµ mét trong 4 ngµnh kinh tÕ quan träng cña ®Êt n­íc.

Víi lý do ®ã t«i ®· lùa chän ®Ò tµi “Mét sè biÖn ph¸p nh»m ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tíi” lµm ®Ò tµi cho LuËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh, nh»m gãp phÇn lµm râ thªm vÒ mÆt lý luËn vµ ®¸p 1 LuËn v¨n tèt nghiÖp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only. øng yªu cÇu thùc tiÔn còng nh­ nh÷ng yªu cÇu míi ®èi víi xuÊt khÈu lao ®éng trong nh÷ng n¨m tíi.  §èi t­îng nghiªn cøu: §èi t­îng nghiªn cøu cña LuËn v¨n lµ ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam hay thùc chÊt lµ viÖc ®­a ng­êi lao ®éng ViÖt Nam ®i lµm viÖc cã thêi h¹n ë n­íc ngoµi.  Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu: LuËn v¨n sö dông mét sè c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu chñ yÕu sau: - Ph­¬ng ph¸p biÖn chøng.

- Ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch. - Ph­¬ng ph¸p thèng kª to¸n. - Ph­¬ng ph¸p chuyªn gia, ®iÒu tra kh¶o nghiÖm tæng kÕt thùc tiÔn.  Néi dung nghiªn cøu: - X©y dùng c¬ së lý luËn vÒ viÖc ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ cña xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam.

- Ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam qua c¸c thêi kú tõ 1980 ®Õn nay. Qua ®ã ph¸t hiÖn nh÷ng ®iÓm tÝch cùc vµ h¹n chÕ (tån t¹i khiÕm khuyÕt cña xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam), tiÕn tíi x©y dùng c¸c ph­¬ng h­íng, biÖn ph¸p ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam. §ång thêi, ®­a ra c¸c kiÕn nghÞ, chÝnh s¸ch nh»m ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ cña xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam trong hiÖn t¹i còng nh­ trong nh÷ng n¨m tíi. Víi l­îng thêi gian nghiªn cøu, thùc tËp vµ viÕt ®Ò tµi h¹n hÑp, néi dung nghiªn cøu cña ®Ò tµi mµ t¸c gi¶ ®­a ra d­íi ®©y sÏ kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt bÊt cËp.

KÝnh mong c¸c ThÇy gi¸o, C« gi¸o, c¸c C« chó, Anh chÞ c¸n bé c«ng nh©n viªn thuéc Côc Qu¶n lý Lao ®éng víi n­íc ngoµi vµ C«ng ty Cung øng Nh©n lùc Quèc tÕ vµ Th­¬ng m¹i (SONA) cïng c¸c b¹n sinh viªn quan t©m gãp ý phª b×nh ®Ó ®Ò tµi luËn v¨n nµy ®­îc hoµn thiÖn h¬n. 2 LuËn v¨n tèt nghiÖp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only. Ngoµi c¸c phÇn: Lêi nãi ®Çu, Danh môc c¸c tµi liÖu tham kh¶o vµ Phô lôc, néi dung cña ®Ò tµi LuËn v¨n ®­îc chia thµnh 3 ch­¬ng sau ®©y: Ch­¬ng 1: C¬ së lý luËn vÒ xuÊt khÈu lao ®éng. Ch­¬ng 2: Thùc tr¹ng ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam qua c¸c thêi kú.

Ch­¬ng 3: Mét sè biÖn ph¸p chñ yÕu nh»m ®Èy m¹nh vµ n©ng cao hiÖu qu¶ xuÊt khÈu lao ®éng ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tíi. Hµ Néi, ngµy 16 th¸ng 12 n¨m 2003. Ng­êi thùc hiÖn: Sinh viªn: NguyÔn L­¬ng §oµn. 3 LuËn v¨n tèt nghiÖp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only.

lêi c¶m ¬n Tr­íc hÕt, cho phÐp em ®­îc bµy tá lêi c¶m ¬n vµ lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi tËp thÓ ThÇy gi¸o, C« gi¸o tr­êng §¹i häc Qu¶n lý vµ Kinh doanh Hµ Néi, ®· d¹y dç, d×u d¾t em trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ nghiªn cøu t¹i Nhµ tr­êng. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n ThÇy gi¸o Tr­ëng khoa Th­¬ng m¹i P.S TrÇn V¨n Chu, ThÇy gi¸o Phã chñ nhiÖm khoa Th­¬ng m¹i T.S TrÇn V¨n HoÌ cïng tËp thÓ c¸c ThÇy c« trong khoa, ®· t¹o mäi ®iÒu kiÖn tèt nhÊt cho em trong viÖc häc tËp, rÌn luyÖn còng nh­ ®i thùc tËp vµ viÕt ®Ò tµi luËn v¨n cña m×nh. §Æc biÖt, cho phÐp em ®­îc bµy tá t×nh c¶m vµ lßng biÕt ¬n ch©n thµnh tíi ThÇy gi¸o T.S NguyÔn Anh TuÊn Phã phßng tæ chøc c¸n bé, tr­êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n Hµ Néi, ng­êi ®· dµnh nhiÒu thêi gian tËn t×nh h­íng dÉn em trong viÖc ®Þnh h­íng, lùa chän vµ viÕt ®Ò tµi luËn v¨n cña m×nh. Em còng xin ®­îc bµy tá lêi c¶m ¬n s©u s¾c tíi c¸c C«, Chó, Anh ChÞ c¸n bé c«ng nh©n viªn Côc Qu¶n lý Lao ®éng víi N­íc ngoµi – Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi sè 41 Lý Th¸i Tæ – Hoµn KiÕm - Hµ Néi cïng c¸c C«, Chó, Anh, ChÞ c¸n bé c«ng nh©n viªn thuéc C«ng ty Cung øng Nh©n lùc Quèc tÕ vµ Th­¬ng m¹i SONA sè 34 §¹i Cå ViÖt – Hai Bµ Tr­ng – Hµ Néi.

§· hîp t¸c, tËn t×nh quan t©m gióp ®ì em trong suèt qu¸ tr×nh t×m hiÓu vµ nghiªn cøu vÒ c¸c ho¹t ®éng qu¶n lý, kinh doanh xuÊt khÈu lao ®éng t¹i Côc vµ C«ng ty, ®Ó em sím hoµn thµnh ®Ò tµi luËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c C¸ nh©n, Tæ chøc kinh tÕ, X· héi ®· cung cÊp vµ cho phÐp sö dông tµi liÖu trong viÖc thùc hiÖn vµ viÕt ®Ò tµi cña cuèn luËn v¨n nµy. Hµ Néi, ngµy 16 th¸g 12 n¨m 2003. Sinh viªn: NguyÔn L­¬ng §oµn Líp 402 – KT§N 4 LuËn v¨n tèt nghiÖp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only.

Ch­¬ng 1 C¬ së lý luËn vÒ xuÊt khÈu lao ®éng 1. B¶n chÊt cña ho¹t ®éng xuÊt khÈu lao ®éng.1 Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n.1 Kh¸i niÖm nguån nh©n lùc. Nguån nh©n lùc lµ mét lùc l­îng bao gåm toµn bé lao ®éng trong x· héi, kh«ng ph©n biÖt vÒ tr×nh ®é, tay nghÒ, Nam n÷, tuæi t¸c. HoÆc nguån nh©n lùc cßn ®­îc hiÓu lµ mét bé phËn cña d©n sè, bao gåm nh÷ng ng­êi cã viÖc lµm vµ nh÷ng ng­êi thÊt nghiÖp.2 Kh¸i niÖm nguån lao ®éng.

Nguån lao ®éng lµ mét bé phËn cña d©n c­, bao gåm nh÷ng ng­êi ®ang ë trong ®é tuæi lao ®éng, kh«ng kÓ mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, vµ bao gåm nh÷ng ng­êi ngoµi ®é tuæi lao ®éng(1).3 Kh¸i niÖm nh©n lùc. Nh©n lùc lµ nguån lùc cña mçi con ng­êi, nã bao gåm c¶ thÓ lùc vµ trÝ lùc.4 Kh¸i niÖm lao ®éng. Lao ®éng lµ ho¹t ®éng cã chñ ®Ých, cã ý thøc cña con ng­êi nh»m thay ®æi nh÷ng nh÷ng vËt thÓ tù nhiªn phï hîp víi lîi Ých cña m×nh. Lao ®éng cßn lµ sù vËn ®éng cña søc lao ®éng trong qu¸ tr×nh t¹o ra cña c¶i, vËt chÊt vµ tinh thÇn, lµ qu¸ tr×nh kÕt hîp gi÷a søc lao ®éng vµ t­ liÖu s¶n xuÊt.

5 LuËn v¨n tèt nghiÖp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only.5 Kh¸i niÖm søc lao ®éng. Søc lao ®éng lµ tæng hîp thÓ lùc vµ trÝ lùc cña con ng­êi trong qu¸ tr×nh lao ®éng t¹o ra cña c¶i, vËt chÊt, tinh thÇn cho x· héi.6 Kh¸i niÖm viÖc lµm. ViÖc lµm lµ mét ho¹t ®éng cã Ých, kh«ng bÞ ph¸p luËt ng¨n cÊm, cã thu nhËp hoÆc t¹o ®iÒu kiÖn t¨ng thªm thu nhËp cho nh÷ng ng­êi trong cïng hé gia ®×nh.7 Kh¸i niÖm xuÊt khÈu lao ®éng. XuÊt khÈu lao ®éng: (Export of Labour), ®­îc hiÓu nh­ lµ c«ng viÖc ®­a ng­êi lao ®éng tõ n­íc së t¹i ®i lao ®éng t¹i n­íc cã nhu cÇu thuª m­ín lao ®éng.

Lao ®éng xuÊt khÈu: (Labour Export), lµ b¶n th©n ng­êi lao ®éng, cã nh÷ng ®é tuæi kh¸c nhau, søc kháe vµ kü n¨ng lao ®éng kh¸c nhau, ®¸p øng ®­îc nh÷ng yªu cÇu cña n­íc nhËp khÈu lao ®éng. Nh­ trªn ®· ®Ò cËp, viÖc c¸c n­íc ®­a lao ®éng ®i lµm viÖc ë n­íc ngoµi theo nghÜa réng tøc lµ tham gia vµo qu¸ tr×nh di d©n quèc tÕ vµ nã ph¶i tu©n theo hoÆc lµ HiÖp ®Þnh gi÷a hai quèc gia, hoÆc lµ ph¶i tu©n theo C«ng ­íc quèc tÕ, hoÆc th«ng lÖ quèc tÕ, tïy theo tõng tr­êng hîp kh¸c nhau mµ nã n»m ë trong giíi h¹n nµo. Nh­ vËy, viÖc di chuyÓn lao ®éng trong ph¹m vi toµn cÇu b¶n th©n nã còng cã nh÷ng biÕn d¹ng kh¸c nhau. Nã võa mang ý nghÜa xuÊt khÈu lao ®éng, võa mang ý nghÜa cña di chuyÓn lao ®éng.

Do ®ã, ®· ph¸t sinh ra vÊn ®Ò sau: 1.8 Kh¸i niÖm thÞ tr­êng. ThÞ tr­êng lµ n¬i diÔn ra c¸c ho¹t ®éng trao ®æi, mua b¸n hµng ho¸, dÞch vô.9 Kh¸i niÖm thÞ tr­êng lao ®éng. ThÞ tr­êng lao ®éng lµ mét bé phËn cÊu thµnh cña hÖ thèng thÞ tr­êng trong nÒn 6 LuËn v¨n tèt nghiÖp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only. kinh tÕ thÞ tr­êng ph¸t triÓn.

ë ®ã diÔn ra qu¸ tr×nh tho¶ thuËn, trao ®æi, thuª m­ín lao ®éng gi÷a hai bªn, bªn sö dông vµ bªn cho thuª lao ®éng.10 Kh¸i niÖm thÞ tr­êng lao ®éng trong n­íc.