CHƯƠNG 1 Lý luận chung về công ty chứng khoán và hiệu quả hoạt động tư vấn của công ty chứng khoán (CTCK) 1. Những vấn đề chung về công ty chứng khoán 1. Khái niệm về Công ty chứng khoán Thành viên của các Sở giao dịch chứng khoỏn/Trung tâm giao dịch chứng khoán là các Công ty chứng khoán, thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán và cung cấp các dịch vụ khác cho nhà đầu tư cũng như các doanh nghiệp tham gia trên thị trường chứng khoán. Công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian chuyên kinh doanh chứng khoán, là đơn vị có tư cách pháp nhân, có vốn riêng và tự hoạch toán độc lập.Tại Việt Nam, theo quy chế về tổ chức và hoạt động của công ty chứng khoán quy định: “Cụng ty chứng khoán là công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn thành lập hợp pháp tại Việt Nam, được Uỷ ban chứng khoán nhà nước cấp giấy phép thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoỏn”.
Điều kiện để được cấp giấy phép kinh doanh chứng khoán tại Việt Nam : SV: Trần Thanh Vân CQ46/17.01 8 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp - Có phương án hoạt động kinh doanh phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và phát triển ngành chứng khoán - Có đủ cở sở vật chất và kỹ thuật cho kinh doanh chứng khoán - Có mức vốn pháp định theo từng loại hình kinh doanh - Gớam đốc, phó giám đốc (tổng giám đốc, phó tổng giám đốc), các nhân viên kinh doanh của công ty chứng khoán phải đáp ứng đủ điều kiện để cấp giấy phép hành nghề kinh doanh chứng khoán do Uỷ ban chứng khoán nhà nước cấp - Giấy phép bảo lãnh phát hành chỉ được cấp cho công ty chứng khoán có giấy phép tự doanh 1. Mô hình tổ chức của công ty chứng khoán Hiện nay trên thế giới tồn tại hai mô hình tổ chức của công ty chứng khoán là mô hình công ty chứng khoán đa năng và mô hình công ty chứng khoán chuyên doanh.1 Mô hình công ty chứng khoán đa năng Theo mô hình công ty đa năng, công ty chứng khoán là một bộ phận cấu thành của ngân hàng thương mại. Hay nói cách khác, ngân hàng thương mại kinh doanh trên cả hai lĩnh vực là tiền tệ và chứng khoán. Ngân hàng thương mại là những công ty có số vốn khổng lồ và sẵn sàng gia nhập những ngành có lợi nhuận cao.
Với lợi thế về kinh nghiệm, vốn và chuyên môn, ngân hàng thương mại sẽ dễ dàng trong kinh doanh, cung ứng những dịch vụ tài chính đa dạng phong phú liên quan đến tài chính tiền tệ, kinh doanh chứng khoán và các hoạt động khác trong lĩnh vực tài chính. Mô hình công ty chứng khoán đa năng có ưu điểm là có thể giảm bớt được rủi ro hoạt động kinh doanh chung, có thế mạnh và kinh nghiệm trong hoạt động kinh doanh chứng khoán, tạo động lực cho sự phát triển của thị trường. Tuy nhiên, mô hình này cũng có nhược điểm là công ty có thể sẽ lợi dụng những ưu thế của mình để lũng đoạn thị trường. SV: Trần Thanh Vân CQ46/17.01 9 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp 1.
Mô hình công ty chứng khoán chuyên doanh Theo mô hình này, hoạt động kinh doanh chứng khoán sẽ do các công ty chứng khoán độc lập, chuyên môn hoá trong lĩnh vực chứng khoán đảm nhận. Mô hình này giúp hạn chế rủi ro cho các ngân hàng và các tổ chức tài chính trên thị trường, tạo điều kiện cho sự phát triển tự do của thị trường. Vai trò công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế nói chung và của thị trường chứng khoán nói riêng. Nhờ các công ty chứng khoán mà thị trường hoạt động liên tục, hàng hóa của thị trường (cổ phiếu, trái phiếu, chứng khoán phái sinh,…) được lưu thông buôn bán trao đổi từ nhà phát hành tới các nhà đầu tư.
Theo cơ chế này mà lượng vốn khổng lồ đã được huy động từ nguồn nhàn rỗi của công chúng để đem đầu tư sinh lời. Đối với thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán hoạt động theo nguyên tắc trung gian, người mua và người bán không được gặp nhau trực tiếp để trao đổi về giá cả, hàng hóa mà phải tiến hành giao dịch thông qua công ty chứng khoán. Do đó, giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định. Công ty chứng khoán là thành viên của thị trường cũng sẽ góp phần tạo lập giá cả.
Khi các công ty phát hành chứng khoán lần đầu tiên, giá của chứng khoán sẽ do tổ chức phát hành và công ty chứng khoán bàn bạc, thống nhất. Trên thị trường thứ cấp, công ty chứng khoán với vai trò tạo lập thị trường cũng tham gia điều tiết giỏ. Chớnh vì vậy, giá cả của mỗi loại chứng khoán đều có sự can thiệp của công ty chứng khoán. Công ty chứng khoán góp phần tạo lập giá, điều tiết thị trường.
Công ty chứng khoán làm tăng tính thanh khoản cho các tài sản tài chính. Dựa vào hoạt động bảo lãnh phát hành trên thị trường sơ cấp, công ty chứng SV: Trần Thanh Vân CQ46/17.01 10 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp khoán đã đưa vào thị trường lượng chứng khoán lớn và nó sẽ được giao dịch trên thị trường thứ cấp, chuyển đổi chứng khoán thành tiền mặt và ngược lại nhờ hoạt động mua đi bán lại của nhà đầu tư, tổ chức. Ngoài cổ phiếu (thường và ưu đãi) và trái phiếu, các công ty chứng khoán còn mua bán trái phiếu Chính phủ, chứng quyền, trái quyền, các hợp đồng tương lai, hợp đồng lựa chọn và các sản phẩm lai tạo đa dạng chủng loại; từ đó làm đa dạng lượng hàng hóa giao dịch cho thị trường. Đối với các tổ chức phát hành Các tổ chức phát hành khi tham gia vào thị trường chứng khoán đều với mục đích là huy động vốn từ việc phát hành chứng khoán.
Mặc dù, các ngân hàng, các quỹ đầu tư… đều là các trung gian tài chính với vai trò huy động nhưng công ty chứng khoán với các nghiệp vụ của mình như môi giới, bảo lãnh phát hành đã tạo ra chiếc cầu nối, đồng thời là kênh dẫn cho vốn chảy từ nơi thừa vốn của nền kinh tế đến nơi thiếu vốn mà độ an toàn cao hơn. Bởi qua hoạt động bảo lãnh phát hành, nếu số chứng khoán không được bán hết thì công ty chứng khoán sẽ mua lại toàn bộ số chứng khoán còn để giao dịch sau, đảm bảo cho đợt phát hành thành công. Khi đó, tổ chức phát hành không phải lo lắng. Công ty chứng khoán cũn giỳp bình ổn giá của những chứng khoán mới phát hành qua việc mua vào hay bán ra chứng khoán.
Tổ chức phát hành cú thờm kờnh huy động vốn chủ động mà không còn phụ thuộc nhiều vào các tổ chức tín dụng khác nữa, không còn lo lắng khi muốn huy động vốn mà không có tài sản đảm bảo nữa. Như vậy, công ty chứng khoán đã tạo ra cơ chế huy động vốn cho nền kinh tế thông qua thị trường chứng khoán. Nhờ các dịch vụ mà công ty chứng khoán cung cấp như tư vấn xác định giá trị doanh nghiệp, tư vấn cổ phần húa… doanh nghiệp đó cú những cách tiếp cận với phương thức quản lý mới, đánh giá được giá trị của doanh nghiệp mình từ đó có chiến lược phát triển mới cho phù hợp với nhu cầu của thị trường. SV: Trần Thanh Vân CQ46/17.01 11 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp 1.
Đối với nhà đầu tư Các nhà đầu tư luôn muốn có khả năng chuyển đổi chứng khoán có giá thành tiền mặt và ngược lại trong môi trường ổn định. Công ty chứng khoán bằng các nghiệp vụ của mình như môi giới, tư vấn, quản lý danh mục đầu tư đã làm giảm chi phí, thời gian giao dịch từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư. Công ty chứng khoán với đầy đủ các dịch vụ tiện ích không chỉ nhận lệnh mà còn tư vấn, nghiên cứu, phân tích thị trường rồi cung cấp thông tin để khách hàng biết mà có quyết định đúng trong đầu tư; giảm thiểu rủi ro, nâng cao lợi nhuận. Công ty chứng khoán cũng cung cấp cho thị trường cơ chế xác lập giá thông qua hệ thống khớp giá hoặc khớp lệnh.
Nhà đầu tư hoàn toàn có thể chủ động đặt giá một cách khách quan. Với các nguồn thông tin có được về thị trường, về tình hình kinh doanh của các công ty, về cơ chế giao dịch,…nhà đầu tư sẽ đánh giá được chính xác giá trị của các khoản đầu tư. Các nghiệp vụ kinh doanh của công ty chứng khoán 1. Nghiệp vụ môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian, trong đó công ty chứng khoán tiến hành giao dịch chứng khoán nhân danh mình đại diện cho khách hàng.
Đây là nghiệp vụ chủ yếu của công ty chứng khoán, nghiệp vụ này bao gồm thực hiện lệnh giao dịch mua bán chứng khoán cho khách hàng, thanh toán và quyết toán các giao dịch. Để thực hiện nghiệp vụ môi giới đòi hỏi công ty chứng khoán phải có tín nhiệm, phải được khách hàng tin cậy, phải có năng lực kinh nghiệm nghề nghiệp, phải có khả năng phân tích tài chính doanh nghiệp để tư vấn cho các khách hàng của mình. Khi thực hiện nghiệp vụ môi giới, công ty chứng khoán thu phí môi giới từ khách hàng. Phí môi giới thường được tính theo tỷ lệ phần trăm của tổng giá trị giao dịch.
SV: Trần Thanh Vân CQ46/17.01 12 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp 1. Tự doanh chứng khoán Là nghiệp vụ mà trong đó công ty chứng khoán thực hiện mua và bán chứng khoán cho chính mình. Công ty chứng khoán thực hiện nghiệp vụ tự doanh nhằm mục đích thu lợi hoặc đôi khi nhằm mục đích can thiệp điều tiết thị trường. Chứng khoán tự doanh có thể là chứng khoán niêm yết hoặc chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán.
Ngoài ra công ty chứng khoán có thể tự doanh chứng khoán lô lẻ của khách hàng, sau đó tập hợp lại thành lô chẵn để giao dịch trên thị trường chứng khoán.Nghiệp vụ bảo lãnh phát hành Là việc tổ chức bảo lãnh phát hành cam kết với tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua một phần hay toàn bộ chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại hoặc mua số chứng khoán còn lại chưa được phân phối hết của tổ chức phát hành hoặc hỗ trợ tổ chức phát hành trong việc phân phối chứng khoán ra công chúng.
