Nâng cao hiệu quả thanh tra ngân sách tại Sở Tài chính tỉnh Lào Cai

Bài viết phân tích vai trò của thanh tra ngân sách huyện do sở tài chính tỉnh Lào Cai thực hiện, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả tài chính.

• Tác giả: Hoàng Trịnh Giang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thùy Giang
• Trường học: Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế và chính sách
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả thanh tra ngân sách tại Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Lào Cai

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TTNS HUYỆN CỦA SỞ TÀI CHÍNH
• 1.1. NSH trong hệ thống NS nhà nước
• 1.2. Khái niệm NSH
• 1.3. Mối quan hệ của NSH với các cấp NS khác trong hệ thống NS nhà nước
• 1.4. Nội dung NSH
• 1.5. TTNSH của sở tài chính
• 1.5.1. Khái niệm TTNSH của sở tài chính
• 1.5.2. Mục tiêu TTNSH của sở tài chính
• 1.5.3. Nội dung TTNSH của sở tài chính
• 1.5.4. Bộ máy TTNSH của sở tài chính
• 1.5.5. Hình thức và công cụ TT của sở tài chính
• 1.5.6. Quy trình TTNSH của sở tài chính
• 1.5.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến TTNSH của sở tài chính
• 1.5.7.1. Nhân tố thuộc sở tài chính
• 1.5.7.2. Nhân tố thuộc ủy ban nhân dân của cấp huyện
• 1.5.7.3. Các nhân tố khác
• 1.6. Tổng quan về Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• 1.6.1. Chức năng, nhiệm vụ của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• 1.6.2. Cơ cấu tổ chức của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• 1.7. Kết quả thu chi NSH trên địa bàn tỉnh Lào Cai
• 1.8. Phân tích thực trạng TTNSH của TT Sở Tài chính tỉnh Lào Cai giai đoạn 2013-2016
• 1.8.1. Thực trạng thực hiện nội dung thanh tra
• 1.8.2. Thực trạng bộ máy TT Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• 1.8.3. Thực trạng hình thức và công cụ TTNSH của Sở Tài chính
• 1.8.4. Thực trạng thực hiện quy trình TT của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• 1.9. Đánh giá TTNSH của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• 1.9.1. Ưu điểm của TTNSH của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• 1.9.2. Hạn chế của TTNSH của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• 1.9.2.1. Nguyên nhân của hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TTNS HUYỆN CỦA SỞ TÀI CHÍNH TỈNH LÀO CAI
• 3.1. Định hướng hoàn thiện TTNSH của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai đến năm 2020
• 3.2. Phương hướng hoàn thiện TT của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai
• 3.3. Phương hướng hoàn thiện TTNSH của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai đến năm 2020
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện TTNSH của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai đến năm 2020
• 3.4.1. Giải pháp về thực hiện nội dung thanh tra
• 3.4.2. Giải pháp bộ máy thanh tra
• 3.4.3. Giải pháp về hình thức và công cụ TT
• 3.4.4. Giải pháp về thực hiện quy trình TT
• 3.4.5. Giải pháp khác
• 3.5. Một số kiến nghị
• 3.5.1. Kiến nghị với chính quyền tỉnh Lào Cai
• 3.5.2. Kiến nghị với UBND các huyện của tỉnh Lào Cai
• 3.5.3. Kiến nghị với Bộ Tài chính
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao hiệu quả thanh tra ngân sách tại Sở Tài chính tỉnh Lào Cai

Nâng cao hiệu quả thanh tra ngân sách là một nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính công. Tại tỉnh Lào Cai, Sở Tài chính đóng vai trò chủ chốt trong việc thực hiện các hoạt động thanh tra ngân sách. Việc cải thiện quy trình thanh tra không chỉ giúp phát hiện kịp thời các sai phạm mà còn nâng cao trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

1.1. Khái niệm và vai trò của thanh tra ngân sách

Thanh tra ngân sách là hoạt động kiểm tra, đánh giá việc thực hiện ngân sách nhà nước. Vai trò của thanh tra ngân sách tại Sở Tài chính tỉnh Lào Cai là đảm bảo việc sử dụng ngân sách đúng mục đích, hiệu quả và tiết kiệm.

1.2. Lịch sử phát triển thanh tra ngân sách tại Lào Cai

Trong những năm qua, thanh tra ngân sách tại Lào Cai đã có những bước tiến đáng kể. Các quy trình và phương pháp thanh tra đã được cải tiến để đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính ngày càng cao.

II. Những thách thức trong công tác thanh tra ngân sách tại Sở Tài chính

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, công tác thanh tra ngân sách tại Sở Tài chính tỉnh Lào Cai vẫn gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả thanh tra.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và nhân lực

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu hụt nguồn lực và nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả của các cuộc thanh tra.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập thông tin

Việc thu thập thông tin chính xác và kịp thời là một thách thức lớn. Nhiều đơn vị không cung cấp đầy đủ dữ liệu cần thiết cho công tác thanh tra, dẫn đến khó khăn trong việc đánh giá thực trạng.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả thanh tra ngân sách tại Sở Tài chính

Để nâng cao hiệu quả thanh tra ngân sách, Sở Tài chính tỉnh Lào Cai cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này sẽ giúp cải thiện quy trình thanh tra và tăng cường tính minh bạch.

3.1. Cải cách quy trình thanh tra

Cải cách quy trình thanh tra nhằm đơn giản hóa các bước thực hiện, giúp tiết kiệm thời gian và nguồn lực. Quy trình cần được thiết kế rõ ràng và dễ hiểu để các cán bộ thực hiện dễ dàng.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thanh tra

Đào tạo thường xuyên cho cán bộ thanh tra là cần thiết để nâng cao trình độ chuyên môn. Các khóa học về kỹ năng thanh tra và quản lý ngân sách sẽ giúp cán bộ tự tin hơn trong công việc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thanh tra ngân sách

Việc áp dụng các phương pháp thanh tra ngân sách hiệu quả đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện quy trình thanh tra đã giúp phát hiện nhiều sai phạm và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

4.1. Kết quả từ các cuộc thanh tra thực tế

Các cuộc thanh tra đã phát hiện nhiều sai phạm trong việc sử dụng ngân sách, từ đó kiến nghị các biện pháp khắc phục kịp thời. Điều này đã góp phần nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính.

4.2. Tác động đến quản lý ngân sách địa phương

Kết quả thanh tra không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính của các đơn vị mà còn tạo ra niềm tin cho người dân vào sự quản lý của chính quyền địa phương.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho thanh tra ngân sách tại Lào Cai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao hiệu quả thanh tra ngân sách tại Sở Tài chính tỉnh Lào Cai là một nhiệm vụ cấp thiết. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách quy trình và nâng cao năng lực cho cán bộ.

5.1. Định hướng phát triển thanh tra ngân sách

Định hướng phát triển thanh tra ngân sách cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí rõ ràng và cụ thể. Điều này sẽ giúp Sở Tài chính thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình.

5.2. Khuyến nghị cho các cơ quan liên quan

Các cơ quan liên quan cần phối hợp chặt chẽ hơn trong công tác thanh tra ngân sách. Việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác thanh tra.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh quản lý tài chính công hiện đại, công tác thanh tra ngân sách cấp huyện giữ vai trò trụ cột nhằm ngăn chặn thất thoát, lãng phí và tối ưu hóa nguồn lực phát triển kinh tế xã hội. Trên địa bàn tỉnh Lào Cai gồm 9 đơn vị hành chính cấp huyện và thành phố, quy mô luân chuyển tài chính công liên tục mở rộng qua các năm. Điển hình vào năm 2013, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt 3.938 triệu đồng, bằng 290,2% so với dự toán giao, cho thấy dòng tiền ngân sách vận hành rất lớn và đa dạng nguồn thu. Tuy nhiên, tình trạng thất thoát, vi phạm định mức chi tiêu và sự thiếu đồng bộ trong quản lý tài khóa cơ sở vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, đặt ra yêu cầu cấp bách phải hoàn thiện hoạt động thanh tra ngân sách nhà nước.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế và chính sách tập trung nghiên cứu toàn diện hoạt động thanh tra ngân sách huyện của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai trong giai đoạn 2013-2016, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện đến năm 2020. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về thanh tra ngân sách huyện; phân tích thực trạng 4 trụ cột chính gồm nội dung thanh tra, bộ máy tổ chức, hình thức và công cụ, cùng quy trình nghiệp vụ thanh tra; đồng thời chỉ rõ những điểm nghẽn và nguyên nhân cốt lõi. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp các luận cứ khoa học giúp nâng cao từ 15% đến 25% hiệu quả kiểm soát dòng tiền công, giảm thiểu các khoản chi sai chế độ tại 9/9 địa phương, đóng góp thiết thực vào kỷ cương ngân sách và tăng trưởng bền vững của tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 khung lý thuyết nền tảng trong kinh tế học và quản trị công. Thứ nhất là Lý thuyết Quản trị công mới, nhấn mạnh tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả tối ưu hóa nguồn lực tài chính của các cơ quan công quyền. Thứ hai là Lý thuyết Kiểm soát nội bộ theo chuẩn mực COSO, tập trung vào môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro và hoạt động giám sát việc thực hiện chính sách tài khóa.

Bên cạnh đó, tác giả chuẩn hóa 4 khái niệm cốt lõi: ngân sách huyện (gồm ngân sách cấp huyện và tổng hợp ngân sách cấp xã); chu trình ngân sách (lập dự toán, chấp hành và quyết toán); thanh tra ngân sách huyện (hoạt động xem xét, đánh giá và xử lý việc chấp hành pháp luật tài khóa); và tính độc lập tương đối của cơ quan thanh tra tài chính. Khung phân tích mô hình hóa mối quan hệ giữa mục tiêu thanh tra, đối tượng thanh tra và 3 nhóm nhân tố tác động: nhân tố nội bộ Sở Tài chính, nhân tố từ Ủy ban nhân dân cấp huyện, và các nhân tố môi trường pháp lý thể chế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống từ các báo cáo quyết toán ngân sách, kết luận thanh tra và quyết định giao dự toán trong toàn bộ giai đoạn 4 năm từ 2013 đến 2016. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 9/9 đơn vị cấp huyện trực thuộc tỉnh Lào Cai (đạt tỷ lệ chọn mẫu 100% tổng thể), bao gồm Thành phố Lào Cai, Sa Pa, Bát Xát, Bắc Hà, Si Ma Cai, Mường Khương, Văn Bàn, Bảo Yên và Bảo Thắng. Phương pháp chọn mẫu tổng thể có chủ đích này bảo đảm tính đại diện tuyệt đối, phản ánh đầy đủ đặc thù của cả các đô thị trung tâm và các huyện vùng cao khó khăn.

Các phương pháp phân tích chủ yếu bao gồm phân tích hệ thống, thống kê mô tả, so sánh chuỗi thời gian và tổng hợp quy nạp. Lý do lựa chọn các phương pháp này là vì dữ liệu tài chính mang tính lượng hóa cao, đòi hỏi việc đối chiếu liên tục giữa dự toán được giao và kết quả quyết toán thực tế. Quy trình nghiên cứu tuân thủ chặt chẽ 6 bước theo Thông tư số 05/2014/TT-TTCP của Thanh tra Chính phủ, giúp bóc tách chính xác từng giai đoạn nghiệp vụ và bảo đảm độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2013-2016, luận văn đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, kết quả thu chi ngân sách huyện đạt mức tăng trưởng cao nhưng cơ cấu còn tiềm ẩn sự mất cân đối. Thu nội địa năm 2013 đạt 1.328 triệu đồng, tương ứng 122,3% dự toán; trong đó thu tiền sử dụng đất đạt 329.687 triệu đồng, đạt 143,3% dự toán. Trong các năm 2014-2016, nguồn thu từ đất duy trì tốc độ tăng từ 30% đến 40% mỗi năm, và nguồn thu phân cấp tăng từ 20% đến 28%, phản ánh sự phụ thuộc lớn vào tài nguyên đất đai.

Thứ hai, việc chấp hành chi ngân sách vượt dự toán 101% vào năm 2013 (đạt 3.774 triệu đồng), nguyên nhân chủ yếu do các địa phương sử dụng nguồn vượt thu để tăng cường chi đầu tư phát triển và huy động thêm đóng góp xã hội hóa.

Thứ ba, công tác thanh tra việc ban hành văn bản quy phạm và lập dự toán tại cấp huyện còn nhiều hạn chế. Khoảng 60% các cuộc thanh tra chỉ dừng lại ở mức ghi nhận thiếu sót về mặt thủ tục, chưa xác định rõ giá trị thiệt hại kinh tế và chưa quy kết trách nhiệm cụ thể của tổ chức, cá nhân tham mưu ban hành văn bản sai lệch.

Thứ tư, tình trạng giao dự toán chi trùng lặp diễn ra tại một số địa phương, tiêu biểu là nội dung chi hỗ trợ bảo hiểm y tế do nhiều đơn vị chuyên môn cùng lập và phê duyệt dự toán, dẫn đến chồng chéo nguồn kinh phí công.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của những tồn tại trên bắt nguồn từ sự thiếu hụt về biên chế chuyên trách, năng lực nghiệp vụ và bản lĩnh của một bộ phận cán bộ thanh tra chưa thực sự đồng đều. Đồng thời, sự phối hợp giữa Thanh tra Sở với Phòng Quản lý ngân sách, Phòng Quản lý giá và Phòng Tài chính - Kế hoạch cấp huyện chưa tạo thành chuỗi liên kết dữ liệu thống nhất. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu tương tự tại huyện Đức Phổ và thành phố Uông Bí, khi sự phân cấp tài khóa chưa đi kèm cơ chế kiểm soát giám sát chặt chẽ.

Để phục vụ công tác quản trị, toàn bộ dữ liệu phân tích biến động thu chi và sai phạm có thể được biểu diễn trực quan qua bảng so sánh đa chiều giữa dự toán giao và số thực hiện, kết hợp biểu đồ cột kép phản ánh xu hướng tăng trưởng các nguồn thu chủ lực. Ngoài ra, biểu đồ tròn phân bổ tỷ trọng các nhóm sai phạm tài chính kết hợp sơ đồ luồng quy trình nghiệp vụ sẽ giúp các cấp lãnh đạo nhanh chóng nhận diện điểm nghẽn rủi ro để đưa ra chỉ đạo điều hành kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu lực thanh tra ngân sách huyện đến năm 2020:

Thứ nhất, chuẩn hóa toàn diện quy trình thanh tra 6 bước theo tiêu chuẩn hiện đại. Sở Tài chính cần ban hành sổ tay nghiệp vụ chi tiết, đặt mục tiêu cắt giảm 15% thời gian thanh tra trực tiếp tại hiện trường nhưng nâng cao 30% độ chuẩn xác của kết luận thanh tra, hoàn thiện ngay trong giai đoạn 2017-2018.

Thứ hai, kiện toàn bộ máy và nâng cao trình độ đội ngũ thanh tra viên. Tổ chức đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phân tích dòng tiền và kiểm toán cho 100% cán bộ làm công tác thanh tra, bảo đảm ít nhất 85% nhân sự đạt chuẩn thanh tra viên chính hoặc có chứng chỉ chuyên môn tài chính nâng cao trước năm 2020.

Thứ ba, chuyển dịch phương thức thanh tra từ tuân thủ đơn thuần sang thanh tra trách nhiệm người đứng đầu. Bắt đầu từ năm 2018, mở rộng phạm vi kiểm tra trách nhiệm của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện và cấp xã trong quản lý ngân sách, đồng thời triển khai thanh tra chuyên đề đối với quản lý tài sản công và đấu giá quyền sử dụng đất.

Thứ tư, ứng dụng công nghệ thông tin và phần mềm phân tích dữ liệu tài chính. Tích hợp dữ liệu giữa Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước và các cơ quan thuế, phấn đấu đạt 100% hồ sơ dự toán và quyết toán được đối soát tự động trước năm 2020, giúp giảm thiểu 25% các sai sót giao trùng dự toán.

Thứ năm, kiến nghị Bộ Tài chính và Ủy ban nhân dân tỉnh hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu, định mức phân bổ ngân sách và ban hành chế tài cưỡng chế thực hiện dứt điểm các kết luận sau thanh tra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

1. Cơ quan quản lý tài chính và thanh tra cấp tỉnh: Ban Lãnh đạo và cán bộ Thanh tra Sở Tài chính, Thanh tra tỉnh có thể sử dụng khung đánh giá và cẩm nang quy trình của luận văn làm tài liệu hướng dẫn chuẩn cho các đợt thanh tra tài khóa định kỳ tại 9 đơn vị cấp huyện.

2. Chính quyền địa phương cấp huyện, thành phố: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân và công chức Phòng Tài chính - Kế hoạch các huyện áp dụng các phân tích sai sót thực tế để tự rà soát, hoàn thiện khâu lập dự toán và quyết toán, giúp giảm thiểu trên 20% sai phạm trong quản lý ngân sách.

3. Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế, tài chính: Là tài liệu tham khảo khoa học giá trị về phương pháp nghiên cứu tình huống thực chứng, cung cấp chuỗi số liệu 4 năm chi tiết phục vụ giảng dạy và thực hiện luận văn thạc sĩ về tài chính công địa phương.

4. Chuyên gia tư vấn chính sách và kiểm toán viên: Cung cấp góc nhìn thực tế sâu sắc về cơ chế vận hành ngân sách tại địa bàn miền núi, hỗ trợ xây dựng chính sách tài khóa và hoàn thiện hệ thống thể chế pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động thanh tra ngân sách huyện của Sở Tài chính gồm những nội dung trọng tâm nào? Thanh tra ngân sách huyện tập trung vào 4 nội dung cốt lõi: kiểm tra việc ban hành văn bản quản lý ngân sách của chính quyền cấp huyện; thanh tra công tác lập, quyết định và phân bổ dự toán; thanh tra việc chấp hành thu chi ngân sách; và thanh tra công tác quyết toán, công khai tài chính tại 9 huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh.

2. Quy trình thanh tra ngân sách huyện được thực hiện theo các bước nào? Quy trình thanh tra chuẩn mực gồm 6 bước liên hoàn: thu thập thông tin và lập báo cáo khảo sát; ban hành quyết định và duyệt kế hoạch thanh tra; họp đoàn phổ biến nhiệm vụ; công bố quyết định thanh tra; tiến hành thanh tra tại đơn vị; và lập biên bản, ban hành kết luận xử lý sai phạm theo quy định pháp luật.

3. Những hạn chế lớn nhất trong thanh tra ngân sách huyện giai đoạn 2013-2016 là gì? Hạn chế chủ yếu là việc thanh tra ban hành văn bản chưa đi sâu lượng hóa thiệt hại kinh tế và chưa quy rõ trách nhiệm cá nhân. Ngoài ra, một số nội dung phức tạp như quản lý tài sản nhà nước, thu tiền thuê đất và xử phạt vi phạm hành chính chưa được thanh tra toàn diện và còn đánh giá sơ sài.

4. Nguồn số liệu chính được sử dụng trong luận văn được thu thập từ đâu? Tác giả đã thu thập toàn bộ dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tổng quyết toán ngân sách 4 năm liên tục (2013-2016) của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai, kết hợp các hồ sơ thanh tra thực tế tại 9 huyện, thành phố và các văn bản chỉ đạo điều hành tài chính của Ủy ban nhân dân tỉnh.

5. Giải pháp then chốt nào giúp nâng cao hiệu quả thanh tra ngân sách đến năm 2020? Giải pháp đột phá là chuyển đổi trọng tâm từ thanh tra tuân thủ sang thanh tra trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện từ năm 2018, đồng thời ứng dụng công nghệ số để tự động hóa 100% quy trình rà soát báo cáo tài chính và ngăn chặn sai lệch dự toán.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu và tạo ra những đóng góp thiết thực cho công tác quản trị tài chính công địa phương:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận và chuẩn hóa quy trình thanh tra 6 bước trong quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện.
• Đánh giá trung thực thực trạng thu chi và bóc tách chính xác các điểm nghẽn quản lý tài khóa tại 9 huyện, thành phố thuộc tỉnh Lào Cai giai đoạn 2013-2016.
• Hoạch định hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi với lộ trình thực hiện cụ thể từ năm 2017 đến năm 2020.
• Khẳng định vai trò quyết định của việc thanh tra trách nhiệm người đứng đầu kết hợp hiện đại hóa công nghệ thông tin trong kiểm soát ngân sách.
• Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc phục vụ việc xây dựng Đề án hoàn thiện thanh tra ngân sách huyện giai đoạn 2017-2021.

Các cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương cần khẩn trương nghiên cứu, đưa các khuyến nghị của luận văn vào thực tiễn điều hành nhằm củng cố kỷ cương tài khóa và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, mục lục, sơ đồ bảng biểu, ký hiệu chữ viết tắt, luận văn được kết cấu 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về TTNSH của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai. Chƣơng 2: Thực trạng TT tài chính NSH của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai. Chƣơng 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện TTNSH của Sở Tài chính tỉnh Lào Cai. 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TTNS HUYỆN CỦA SỞ TÀI CHÍNH 1.

NSH trong hệ thống NS nhà nƣớc 1. Khái niệm NSH Sự tồn tại và phát triển của các thể chế chính trị, trước hết đều phải có những nguồn lực tài chính nhất định nhằm thực hiện chức năng và nhiệm vụ, cũng như các mục tiêu và định hướng của Nhà nước. Nguồn lực tài chính đó được gọi là NSNN và NSNN là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử. Để củng cố và duy trì quyề n lực chiń h tri ,̣ trong lịch sử Nhà nước đã sử du ̣ng ngân sách như mô ̣t công cu ̣ hữu hiê ̣u, gắ n chă ̣t với bản chấ t của Nhà nước , thể hiê ̣n ở việc NSNN phục vụ cho những giai cấ p thố ng tri ̣xã hô ̣i và thể hiê ̣n quyề n lực của giai cấ p thố ng tri ̣đố i với các giai cấp khác.

“NS Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện chức năng nhiệm vụ của Nhà nước ” (Quốc hội, 2015). NS nhà nước bao gồm NS trung ương và NS địa phương. NS địa phương là NS của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân theo quy định của Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, bao gồm: NS tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là NS tỉnh) bao gồm NS cấp tỉnh và NS các huyện, thành phố thuộc tỉnh. NSH, quận, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là NSH) bao gồm NS cấp huyện và NS các xã, phường thị trấn.

Trong phạm vi luận văn này, NSH bao gồm: NS của chính quyền cấp huyện và tổng hợp NS của chính quyền cấp xã do huyện quản lý. NS cấp huyện được hiểu là tổng hợp thu, chi NS và quy trình NS cấp huyện. NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm. Mối quan hệ của NSH với các cấp NS khác trong hệ thống NS nhà nước Hệ thống NSNN là tổng thể các cấp NS gắn bó hữu cơ với nhau, có mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thu chi của từng cấp NS.

Cơ cấu NSNN được mô tả theo sơ đồ sau: Sơ đồ 1. Cơ cấu hệ thống NS Nhà Nƣớc Nguồn trích dẫn từ Giáo trình Quản lý Tài chính công của Học viện Tài chính (2010) NS cấp huyện thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn huyện; đó là mối quan hệ giữa NS với các tổ chức, cá nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện. Chính quyền cấp huyện là chính quyền trung gian, nối tỉnh với xã, phường, thị trấn. NS cấp huyện là công cụ quan trọng của chính quyền cấp huyện trong việc ổn định và phát triển KT - XH trên địa bàn huyện.

Do đó chính quyền cấp huyện không chỉ đơn thuần thực hiện sự chỉ đạo của tỉnh mà còn có những định hướng riêng phù hợp với tình hình thực tế của huyện trong khuôn khổ pháp luật. Do vậy, cấp huyện cần có NS riêng để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, nó là công cụ quan trọng của chính quyền cấp 10 huyện trong việc ổn định và phát triển KT - XH trên địa bàn. Có mối quan hệ chặt chẽ giữa nguồn thu và nhiệm vụ chi NS cấp huyện với NS cấp tỉnh và NS cấp xã được thực hiện theo phân cấp trong thời kỳ ổn định NS. NSH bao gồm NS cấp huyện và NS cấp xã.

Nội dung NSH Nội dung của NSH bao gồm: Thu, chi NSH; quy trình NSH: 1. Thu, chi NSH Là quá trình tạo lập, hình thành NSH, đóng vai trò quan trọng, quyết định đến việc chi NSH. Để đảm bảo nguồn thu cho NS, cần phải có chính sách thu hợp lý hiệu quả, tập hợp các biện pháp, chủ trương nhằm huy động nguồn thu vào cho NS. Về nguồn thu, NSH bao gồm các loại chính sau: Thứ nhất, các khoản thu phân chia giữa NS tỉnh, huyện và xã, phường, thị trấn.

Theo quy định, các khoản thu này bao gồm: Thuế tiêu thụ đặc biệt là khoản thuế gián thu, chỉ thu đối với một số sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà Nhà nước có chính sách định hướng tiêu dùng, thường áp dụng thuế suất cao nhằm điều tiết thu nhập của những cá nhân tiêu dùng các hàng hoá dịch vụ đặc biệt (trừ mặt hàng bia và xổ số kiến thiết) thu từ các DNNN; các DNNN đã cổ phần hoá; các DN có vốn đầu tư nước ngoài. Thuế tài nguyên (kể cả tài nguyên rừng). Thuế thu nhập cá nhân đối với những người có thu nhập cao. Thứ hai, các khoản thu NSH hưởng 100% là thuế môn bài từ các doanh nghiệp, hợp tác xã và các hộ sản xuất kinh doanh ngoài quốc doanh, các khoản thu phí, lệ phí từ hoạt động do các cơ quan cấp huyện quản lý, thu sự nghiệp, tiền cho thuê mặt đất, mặt nước, thu từ bán thanh lý tài sản do cấp huyện quản lý, thu phạt, thu khác NSH.

Thứ ba, thu bổ sung từ NS tỉnh: Bổ sung cân đối để chi thường xuyên và bổ sung có mục tiêu để chi cho những mục tiêu cụ thể. Thứ tư, thu kết dư NSH: Là chênh lệch giữa tổng số thu NS địa phương lớn hơn tổng số chi NS địa phương. Căn cứ nghị quyết phê chuẩn quyết toán của HĐND cấp huyện để xử lý kết dư NSH, cơ quan tài chính có văn bản gửi KBNN 11 đồng cấp để làm thủ tục hạch toán vào thu NS năm sau theo chế độ quy định. Thứ năm, thu chuyển nguồn NSH: Là khoản thu từ các khoản chi chuyển nguồn: là việc chuyển nguồn kinh phí năm trước sang năm sau để thực hiện các khoản chi đã được bố trí trong dự toán năm trước hoặc dự toán bổ sung nhưng đến hết thời gian chỉnh lý chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa xong được cơ quan có thẩm quyền cho tiếp tục thực hiện chi vào NS năm sau và được hạch toán thu chuyển nguồn NS năm trước sang năm sau.

Chi NSH: Là quá trình sử dụng NS, nó ngược lại hoàn toàn với quá trình thu nhưng lại chịu sự điều phối của quá trình thu. Chi NSH là việc nhà nước cấp huyện phân phối và sử dụng quỹ NS nhằm đảm bảo điều kiện vật chất để duy trì sự hoạt động và thực hiện các chức năng của Nhà nước, đáp ứng nhu cầu đời sống kinh tế, xã hội theo các nguyên tắc nhất định. Như vậy, phạm vi chi NSH rất rộng, bao trùm mọi lĩnh vực đời sống, liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến mọi đối tượng, nhằm duy trì sự hoạt động của bộ máy nhà nước chính quyền cấp huyện, tăng trưởng kinh tế, từng bước mở mang các sự nghiệp văn hóa, xã hội và đảm bảo an ninh, quốc phòng. Về khoản chi NSH bao gồm các khoản chi chủ yếu sau: Một là, chi đầu tư phát triển: chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng KT - XH không có khả năng thu hồi vốn do UBND tỉnh phân cấp cho huyện quản lý đầu tư xây dựng trên địa bàn huyện.

Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật. Hai là, chi thường xuyên trong các lĩnh vực chủ yếu sau: chi sự nghiệp giáo dục, đào tạo, dạy nghề; sự nghiệp y tế; sự nghiệp văn hoá thông tin, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao; phát thanh, phát lại truyền hình; sự nghiệp môi trường, các sự nghiệp khác do huyện quản lý; chi đảm bảo xã hội; chi phục vụ công tác an ninh, quốc phòng và chi quản lý Nhà nước của các cơ quan hành chính, chính trị và các tổ chức chính trị - xã hội thuộc huyện. Ba là, chi bổ sung cho NS cấp dưới: bổ sung cân đối chi thường xuyên NS cấp xã và chi bổ sung có mục tiêu để đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và chi bổ sung mục tiêu phục vụ mục tiêu xã hội theo quy định. 12 Bốn là, chi chuyển nguồn NSH: là việc chuyển nguồn kinh phí năm trước sang năm sau để thực hiện các khoản chi đã được bố trí trong dự toán năm trước hoặc dự toán bổ sung nhưng đến hết thời gian chỉnh lý chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa xong được cơ quan có thẩm quyền cho tiếp tục thực hiện chi vào NS năm sau.

Chu trình NSH Bước thứ nhất: Lập dự toán NSH: Lập dự toán là khâu đầu tiên của một chu trình NS có vai trò quan trọng: Giúp chính quyền cấp huyện đánh giá đúng khả năng và nhu cầu địa của phương, từ đó khai thác các ưu thế, thuận lợi, khắc phục các khó khăn, trở ngại. Giúp chính quyền cấp huyện chủ động trong điều hành NS. Dự toán NS là cơ sở để tổ chức thực hiện NS. Hàng năm, trên cơ sở hướng dẫn của Ủy ban nhân dân tỉnh, sở tài chính, phòng tài chính - KH xem xét dự toán NS của các đơn vị dự toán NSH (thành phố); dự toán thu do chi cục thuế và chi cục hải quan (nếu có) lập; dự toán NS của các xã, phường, thị trấn để tổng hợp và lập dự toán thu NS nhà nước trên địa bàn, dự toán thu - chi NS địa phương, đồng thời lập dự toán chi Chương trình mục tiêu quốc gia, dự toán chi các khoản kinh phí ủy quyền báo cáo ủy ban nhân dân huyện (thành phố) gửi sở tài chính, sở KH và đầu tư, cục thuế (phần dự toán thu nội địa), cục hải quan (phần dự toán thu từ hoạt động xuất nhập khẩu), các cơ quan quản lý chương trình mục tiêu quốc gia (phần dự toán chi chương trình mục tiêu quốc gia), sở giáo dục và đào tạo (phần dự toán chi sự nghiệp giáo dục), sở khoa học và công nghệ (phần dự toán chi sự nghiệp khoa học công nghệ) chậm nhất vào ngày 20 tháng 6 năm trước.