Chương 1: Những van đê lý luận và pháp lý về thâm tra nôi dung lông ghép bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Chương 2: Thực trạng pháp luật va thực tiến thấm tra nội dung long ghép bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật ở nước ta hiện nay. Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thẩm tra nội dung lông ghép bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật CHƯƠNG1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VE THẲM TRA NỘI DUNG LỎNG GHÉP BÌNH DANG GIỚI TRONG XÂY DUNG VAN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT 1. Những vấn đề lý luận về bình đăng giới 1.
Khái niệm giới, giới tinh 1 L1 1 Định nghĩa và đặc điềm của giới Thuật ngữ "giới”, theo tiếng Anh là “gender” là một thuật ngữ thường được sử dụng trong lĩnh vực xã hội học. Khởi nguồn của các nghiên cứu về giới là lý thuyết nữ quyên - phân mở rông của chủ nghĩa nữ quyền. No xem xét vai trò xã hội và kinh nghiệm sông của phụ nữ và nam giới trong nhiêu lĩnh vực như xã hội học, triết học, văn học, phân tâm học. Mãi tới năm 1072, thuật ngữ giới mới được bắt đầu sử dụng.
Trong cuốn “Sex, Gender and Society” (tam dịch: Giới tinh, Giới và Xã hội), nhà xã hôi hoc Ann Rosamund Oakley cho rằng nêu như “giới tinh” chỉ là từ dung để chỉ sư khác biệt sinh học giữa nam va nữ thì “gi là một van dé văn hoa, nó đê cập đến sự phân loại x4 hội thành “nam tính” và “nit tinh”?. Nha sử học Joan Scott thì nói trong một bai viết có ảnh hưởng được xuất ban lần đầu vao năm 1986 rằng. “Giới là một yễu tố cấm thành các mỗi quan hệ xã hội dựa trên sự Rhác biệt được nhận thức giữa hai giới tinh” (nam và nữ) và “giới là cách cơ bản đề biểu thị các mỗi quan hệ quyên iực”t. Thuật ngữ “giới” cũng được sử dung trong các van kiện chính tri.
Tại Hội nghị Bo trưởng phụ nữ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (APEC), tháng 10/1998, đại điên các quốc gia nhân mạnh “giới phdn anh những khác biệt trên bình điện xã hôi giữa phụ nit và nam giới về vai trò, thái đô, hành vi và các giá tri” Ở Việt Nam, thuật ngữ “giới” mới được du nhập vào khoảng 35 năm trở lại đây và được thé hiện theo nhiều cách khác nhau. Trong Dai Từ điển tiếng Việt, giới được định nghĩa là “lớp người trong xã hội, có chung những đặc điểm nhất định"° +, Trần Hin Giang (2003). “Lick sử phat Điển của 8° thay était quyến vũ BF thuyết giới. Tạp dui Khoa học về phunik tr.
? gam Oakley (1972), “Sex gender and socie0" Mmxice Texple Smith Ltd, Longin p. * Nguyin Naar ¥ (Chủ bền) (1998), “act Từ điển nứng Viet. Nico Vfnhóa - Thang tin, Ha Nội. 9 để phân biệt với giới tính là “whiting đặc điểm riêng của nam hoặc nit của giỗng đực hay giống cái "Š.
Các nhà nghiên cửu chính trị và xã hội học lại thống nhật cách hiểu về giới với nguồn gốc và các đặc trưng như sau: “ Giới la một khái niệm khoa học ra đời từ môn Nhân loại hoc, chỉ sự khác biệt giữta nam và nit về mặt xã hội. Nói về giới là nói về vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quan niệm hay quy định cho nam và nữt"”, Trong lĩnh vực khoa học pháp lý, dé thể hiên sự khác biệt về vị thé xã hôi, vị thé các quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh, khái niệm “dé bd”, “dan ông”, “trai”, “gái”, * nam”, “nữt`, “phụ nit’, “nam giới” đã được sử dung trong các ban Hién pháp cũng như nhiêu văn bản pháp luật khác nhau. Theo đó, khái niệm “Giới” lần dau tiên được quy định tại khoản 1 Điều 5 Luật Bình đẳng giới năm 2006: “Giới chỉ đặc điềm vi trí, vai trò của nam và nit trong tat cả các môi quan hệ xã hội”. Trên cơ sở tiếp cận van dé giới tir nhiều góc độ, có thể nhận thay rằng, nêu giới tính là sự khác biệt về mặt sinh học giữa nam và nữ, được xác định bởi gen thì giới được hình thành thông qua quá trình giáo dục.
Trong khi các đặc điểm giới tính rat ít thay đôi thì các đặc điểm về giới lại rat đa dang tùy thuộc vào điều kiện địa lý, thé chế xã hội, lich sử,. Môi quan hệ giới liên quan đền hang loạt van dé về thê chế và xã hôi chứ không đơn thuan là môi quan hệ cá biệt giữa một nam giới hay nữ giới nào. Các đặc điểm giới rất khác nhau giữa các công đông và quốc gia trên thé giới, cùng với quan hệ giới và vai trò giới thay đôi theo thời gian, chịu sự tác động của nhiều nhân tố như: Kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hôi, pháp luật. Nhuvan, giới là Khải riêm chi sự khác biệt giữa nam và nitvé mặt xã hội, qua đó cho thấp những đặc trưng.
vai trò, vị thé và trách nhiệm của nam và nit trong các bối cảnh xã hội cụ thê mà xã hội AG quan niệm Từ khái niêm trên, có thể đưa ra những đặc điểm cơ bản về giới như sau Thứ nhất. giới được hình thành từ các quan niệm xã hội chứ không tự nhiên sinh ra Giới là san phẩm của xã hội và hình thanh trong môi trường xã hội được truyền từ thê hệ này sang thé hé khác. Cụ thé, giới thé hiện những đặc điểm xã hôi HERS nóc Bán Hạnh bicg đề bề a oe hà ểhng aa te AN Chế. øi-n ánh đứt, Hà Nội tr.
10 của nam và nữ, được hình thanh do qua trình xã hội hóa ca nhân, do giao duc và học héi, không mang tinh bam sinh, di truyền ma bi quy định bởi các điều kiện sông của cá nhân và x4 hôi trong bôi cảnh cu thể. Ví dụ: Từ khi sinh ra, trẻ nam đã được day dỗ theo quan niệm con trai thì phải manh mế, không được chơi búp bê, phải dũng cảm, con gái phải dịu dàng, phải giúp mẹ làm công việc nội trợ. Như vây, sở đi phụ nữ thường làm nội trợ không phải vi ho la phụ nữ, mà vi ho đã được day bao để làm việc đó từ khi còn nhỏ. Thứ hai, giới có tính da dang.
Các đặc điểm giới được thé hiện da dang khác nhau qua suy ngiữ, tình cảm, hanh vi ứng xử,. của mỗi cá nhân, mỗi nhom?. Thông thường, ở mỗi quốc gia khác nhau với những nên văn hóa, ché độ chính trị, tôn giao hay pháp luật và kinh tê khác nhau thì giới cũng đóng vai trò khác nhau trong x4 hôi. Ví dụ: Phụ nữ ở các quốc gia Hôi giáo thường chỉ ở trong nha lam công việc nội trợ và phụ thuộc hoản toàn vào nam giới, nhưng tại các quốc gia châu Á, phụ nữ lại đóng vai trò quan trọng trong hoat động sản xuất nông nghiệp và dam đương nguôn thu nhập chính của gia đình.
Tại các quéc gia phát triển phương Tây, phụ nữ tham gia nhiêu vào các hoạt đông công đông, tham gia quản lý kinh tế, hoạt động lãnh đạo. Hay trong xã hội phong kiến ở Việt Nam, người phụ nữ không được coi trong, luôn ở vị thé phụ thuộc chông, chỉ ở nhà chăm con cái, nội trợ, lam nông nghiệp, tuy nhién đến thời điểm hiện tại, người phụ nữ đã dam nhiệm các chức vụ lãnh đạo, quan lý, tham gia các hoạt động xã hội. Thứ ba, giới luôn thay đổi và vận động không ngừng theo thời gian và không gian. Diéu kiện kinh tế - x4 hội nao thi quy định sự khác biệt về giới trong xã hội đó.
Khi điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa, phong tuc, tập quan, tôn giáo cũng như thé chế xã hội (bao gôm pháp luật, đường lối, chủ trương, chính sách) thay đổi (không gian và thời gian) thi quan hệ giới cũng được hình thành khác nhau. Vi du: Trước đây, ở các nước phương Tây chỉ có nam giới mới tham gia công việc xã hội và lam công tác quản lý, còn phụ nữ ở nhà nội trợ, ngày nay nam giới và phụ nữ đều tham gia công tac xã hội và san sé công việc gia định, làm nội trợ, chăm sóc con cái. ` Trương Đại lạc Lust BA Nhi(2022) Gi tah: “Ai slog cu địa, sd vr tung vất dựng POPOL”, MRD, TwEBap, BA Nya #170. * Troơng Đại bec Lust Ha Nhi (2022) Giá temb: “Ay si (li d,s tra tang vớt dưa VBQPPL", Neb, Than HA Mp3 110) 11 Thứ he giới nam và giới nit có thé thay đối vai trò trong một quan hệ xã hôi cu thé.
Các quan niệm khuôn mẫu về giới không phải tự nhiên sinh ra mà do x hội sinh ra. Vì vậy, quan niêm về giới vận động không ngừng, được thay đối theo các yếu tó xã hôi. Những đặc điểm trên về giới không bat biến ma mêm déo và có thé hoán đôi. Ví du: Trong gia đình phụ nữ thường dam nhận công việc nội trợ nhưng nam giới cũng có thé giặt giũ, chăm sóc con cái và nau ăn.
Hay, ngoài xã hội phụ nữ thường đóng vai trò là cap dưới và là người thừa hanh nhưng phụ nữ cũng có thể giữ các cương vị như tông thông, chủ tịch nước hay chủ tịch hội dong quản tri 1112. Dinh nghia và đặc điễm cña giới tính Khác với giới được hình thành thông qua quan niệm, giáo dục thì giới tính là đặc điểm sinh học tạo nên sự khác biệt giữa nam giới và nữ giới hay nói cách khác nó là bam sinh. Giới tính la khái niệm dé cập tới những đặc tính về mặt sinh hoc của nam giới và phụ nữ ma cho phép xác định một cá nhân thuộc vẻ gidng đực hay ging cái. Sự khác nhau nay có ngay từ lúc một con người được sinh ra (trừ trường hợp di thường).
Sự khác biệt giới tính rõ ràng nhất đó là việc có kinh nguyệt, mang thai, cho con bú của phụ nữ và việc tao ra tinh trùng của nam giới. Ngoài những khác biệt rố rang ké trên, về cơ ban, những khác biệt giới tính khác được xem xét ở góc đô tong thé chứ không xem xét ở góc độ ca biệt. Ví du, xét chung về mặt thể chất, nam giới cao lớn va khỏe hơn phu nữ nhưng cá biệt cũng có phụ nữ cao lớn và khỏe hơn một số nam giới10. Dưới góc độ xa hội, theo từđiểnTiếng Việt định nghia thì: “ Giới tinh là những đặc điểm chung phân biệt nam với nứt.
giỗng đực với giỗng cdi”.