CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VỐN VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp 1. Tổng quan về vốn trong doanh nghiệp 1.
Khái niệm về vốn Với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường, các ngành công nghiệp mới liên tục xuất hiện và khái niệm vốn cũng ngày càng mở rộng. Bên cạnh nguồn vốn hữu hình dễ nhận biết, còn có và được nhiều công ty công nhận là nguồn vốn vô hình như một trong những nguồn vốn quan trọng nhất. Vốn là số tiền hoặc là tài sản mà một cá nhân hoặc một tổ chức sở hữu dùng để đầu tư hoặc kinh doanh. Vốn có thể được đưa vào doanh nghiệp từ các nhà đầu tư, từ lợi nhuận được tích lũy lại hoặc từ các nguồn tài chính khác.
Vốn cũng được xem như là một yếu tố quan trọng trong việc quản lý tài chính và đánh giá hiệu quả của một doanh nghiệp. Mác: “Vốn là giá trị mang lại giá trị thặng dư, là một yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất”. Quan điểm của Mác cho rằng vốn là tư bản có ý nghĩa thực tiễn và tính khái quát cao. Đồng quan điểm với Mác, K.Marx cũng cho rằng: “Vốn là tư bản, mà tư bản được hiểu là giá trị mang lại giá trị thặng dư.A Samuelson lại nhận định: “Vốn là hàng hóa được sản xuất ra để phục vụ cho quá trnh sản xuất mới, là đầu vào của hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp”.
Theo cuốn “Từ điển Longman rút gọn về tiếng Anh kinh doanh” thì vốn được định nghĩa như sau: “Vốn là tài sản tích lũy được sử dụng vào sản xuất nhằm tạo ra lợi 4 ích lớn hơn; đó là một trong các yếu tố của quá trình sản xuất. Trong đó vốn được coi là giá trị của tài sản hữu hình được tính bằng tiền như nhà xưởng, máy móc thiết bị, dự trữ nguyên vật liệu”. Do đó, theo nghĩa chung, vốn là toàn bộ giá trị vật chất mà một công ty đầu tư để thực hiện các hoạt động sản xuất và kinh doanh. Vốn có thể là toàn bộ của cải vật chất do con người tạo ra và tích lũy được trong các thời kỳ sản xuất kinh doanh, cũng có thể là 5 của cải mà thiên nhiên ban tặng như đất đai, khoáng sản,…; hoặc vốn vẫn tồn tại dưới dạng tài sản vô hình nhưng tăng thêm giá trị, như thương hiệu, bằng sáng chế, bằng sáng chế, v.thậm chí lao động cũng có thể được coi là vốn.
Sử dụng nhiều định nghĩa về vốn ở trên, chúng ta có thể hiểu đầy đủ về vốn theo Luật doanh nghiệp 2020 như sau: Vốn là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị tài sản của doanh nghiệp, được sử dụng cho hoạt động kinh doanh nhằm mục đích sinh lời. Vốn tồn tại trong mọi quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp từ khâu nguyên liệu đầu vào cho đến khâu đầu ra để tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp. Đặc điểm của vốn Trong nền kinh tế hội nhập và phát triển hiện nay, vốn là yếu tố vô cùng quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh.Vì vậy vốn mang những đặc điểm 1sau : - Vốn được coi là hàng hoá đặc biệt, nó có giá trị và giá trị sử dụng. Giá trị của hàng hóa này là giá trị của chính nó, còn giá trị sử dụng của nó phát sinh thông qua mua bán trên thị trường để tạo ra giá trị sử dụng cao hơn.
Vốn là đại diện cho một lượng giá trị tài sản. Điều đó có nghĩa là vốn được biểu hiện bằng những giá trị tài sản như: đất đai, nhà xưởng, máy móc, … Vốn luôn luôn gắn với một chủ sở hữu nhất định, chủ sở hữu có toàn quyền quyết định, sở hữu, sử dụng và định đoạt số vốn của mình. Vốn phải được tích tụ, tập trung đến một lượng nhất định sau đó mới phát huy tác dụng. Điều đó có nghĩa là với một lượng vốn đủ lớn mới có thể sử dụng để đầu tư kinh doanh nhằm mục đích sinh lời.
Vốn luôn vận động vì mục tiêu sinh lời. Trong quá trình hoạt động của mỗi doanh nghiệp, vốn luôn vận động và thay đổi các hình thái biểu hiện. Từ hình thái tiền tệ ban đầu chuyển hóa thành các dạng như: nguyên vật liệu, thành phẩm, hàng tồn kho, các khoản phải thu,. và kết thúc vốn lại trở về hình thái tiền tệ ban đầu.
Doanh nghiệp 1 Nguồn tham khảo : Nguyễn Tiến Dũng (2019). Luận văn Thạc sĩ kinh tế: “ Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại Tổng công ty Cổ phần Bia- Rượu Sài Gòn ) 4 muốn tồn tại và phát triển thì lượng tiền thu được phải lớn hơn lượng vốn bỏ ra ban đầu. Điều đó có nghĩa là vốn đã sinh lời. Vốn có giá trị về mặt thời gian phụ thuộc vào sức mua của đồng tiền tại các thời điểm khác nhau.
Do tác động của khả năng sinh lời và rủi ro nên vốn của doanh nghiệp luôn có giá trị theo thời gian. Một đồng vốn hiện tại sẽ có giá trị kinh tế khác với một đồng vốn trong tương lai. Vốn là một hàng hóa đặc biệt. Khác với hàng hóa thông thường, người mua hàng hóa vốn chỉ có quyền sử dụng không có quyền sở hữu.
Quyền sở hữu vốn vẫn thuộc về người bán. Vốn phải được quản lý một cách chặt chẽ, phải gắn với chủ sở hữu vì việc sử dụng vốn liên quan trực tiếp đến lợi ích của doanh nghiệp. Vốn không chỉ được biểu hiện bằng tiền của những tài sản hữu hình mà còn được biểu hiện bằng những tài sản vô hình như: bản quyền phát minh, thương hiệu, sáng chế,. bởi những tài sản vô hình ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn, tạo khả năng sinh lời cho doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường với sự tiến bộ của khoa học công nghệ ngày nay.
Vai trò của vốn đối với doanh nghiệp Vốn là điều kiện cần thiết cho sự hình thành của mỗi doanh nghiệp, vốn giúp quyết định quá trình hình thành và phát triển của mỗi doanh nghiệp.Vốn cũng chính là điều kiện để phân loại doanh nghiệp theo quy mô lớn, vừa và nhỏ Với mọi doanh nghiệp dù hoạt động ở hình thức nào thì muốn hoạt động sản xuất kinh doanh được đều phải có lượng vốn nhất định và phù hợp. Đây là điều kiện tiên quyết, quan trọng nhất cho sự ra đời tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Tuỳ theo loại hình kinh doanh mà luật qui định doanh nghiệp đó phải có số vốn pháp định nhất định. Tuỳ theo nguồn vốn kinh doanh cũng như phương thức huy động vốn mà doanh nghiệp có những tên gọi khác nhau như: doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước, công ty cổ phần hay công ty trách nhiệm hữu hạn…Có vốn thì doanh nghiệp mới có điều kiện để trang bị các thiết bị, cơ sở vật chất cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh như văn phòng, phương tiện hoạt động, … cùng với việc ứng dụng khoa học vào hoạt động sản xuất kinh doanh, vốn cũng quyết định đến khả năng thay 5 mới thiết bị, công nghệ, phương pháp quản lý,…của doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình hoạt động Lượng vốn của công ty lớn hay nhỏ là một trong những tiêu chí quan trọng để phân loại quy mô công ty lớn hay nhỏ, đồng thời cũng là điều kiện để sử dụng tiềm năng hiện có và những tiến bộ trong kinh doanh.
Ví dụ, nếu một công ty có ít vốn, nó chỉ có thể sử dụng máy móc công nghệ trung bình và nhiều công nhân. Ngược lại, các công ty có vốn lớn có thể sử dụng công nghệ hiện đại và do đó tiết kiệm được nhiều chi phí và nhân công. Ngoài ra, vốn của công ty lớn hay nhỏ cũng quyết định quy mô thị trường và khả năng mở rộng thị trường của công ty. Trong các công ty, vốn cũng đóng một vai trò thể hiện như giám đốc tài chính đối với các hoạt động sản xuất của công ty.
Tất cả các hoạt động sản xuất và kinh doanh của một công ty có thể được đánh giá bằng các tỷ suất sinh lợi, cho dù có hiệu quả kinh tế hay không. Vốn đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra liên tục từ khâu mua nguyên vật liệu, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, trong nền kinh tế thị trường tự do cạnh tranh, doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển phải có tri thức công nghệ tiên tiến để nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm, giảm chi phí, đốt tiền nhiều hơn. Để thực hiện toàn bộ quy trình, công ty phải có vốn để đầu tư.
Ngoài ra, vốn còn ảnh hưởng đến quy mô hoạt động nhằm đa dạng hóa lĩnh vực kinh doanh của công ty thông qua mọi hoạt động từ lập phương án kinh doanh, đầu tư máy móc sản xuất, dây chuyền công nghệ, xây dựng hệ thống, phân phối sản phẩm, phân tích thị trường… đều phụ thuộc vào quy mô vốn cụ thể. An toàn vốn hoạt động tốt còn giúp doanh nghiệp tránh được những tổn thất, rủi ro, biến động thị trường, khủng hoảng tài chính… trong quá trình hoạt động, đặc biệt là đối với nhiều doanh nghiệp như ngân hàng. Trong cơ chế thị trường, bên cạnh việc mở rộng quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của cá nhân trong sản xuất kinh doanh, vốn hóa và mức độ tập trung vốn ít hay nhiều vào doanh nghiệp đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự phát triển kinh tế. Đồng thời, nó còn là nguồn nuôi dưỡng nhân tài của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, là tiền đề để thực hiện các chiến lược, chiến thuật và thương vụ, đồng thời cũng là chất 6 kết nối và thống nhất các quá trình.
Quá trình kinh tế là chất bôi trơn để bôi trơn động cơ kinh tế đang hoạt động. Như vậy, vai trò của vốn là rất quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, thực tế kinh tế những năm gần đây cũng cho thấy, lượng vốn càng lớn thì doanh nghiệp càng chủ động. Ngược lại, các công ty thiếu vốn kinh doanh mà không có chiến lược tài chính ngắn hạn và dài hạn thường đánh mất cơ hội kinh doanh và vai trò của họ trên thị trường, đồng thời việc mất khách hàng thường xuyên và đều đặn không tạo nên sức mạnh tổng thể và hiệu quả trong kinh doanh.