Chương 1 : Cơ sở lý luận của vốn và hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp 3 Chương 2: Thực trạng hiệu quả sử dụng vốn tại Tổng công ty Cơ khí Xây dựng Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại Tổng công ty Cơ khí Xây dựng CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VỐN VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Vốn trong hoạt động của doanh nghiệp 1. Khái niệm về vốn Vốn đóng một vai trò rất quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp.
Đây cũng là vấn đề đã được rất nhiều các thế hệ nhà kinh tế học khác nhau trên thế giới quan tâm. Đứng trên từng góc độ, tại mỗi thời điểm lịch sử các nhà kinh tế học đã đưa ra các định nghĩa và cách nhìn riêng của mình về vốn. Theo quan điểm của Marx, dưới góc độ của yếu tố sản xuất, vốn đã được khái quát hoá thành phạm trù tư bản trong đó nó đem lại giá trị thặng dư. Định nghĩa về vốn của Marx có một tầm khái quát lớn vì nó bao hàm cả bản chất và vai trò của vốn: vốn chính là tư bản, là giá trị đem lại giá trị thặng dư.
Bản chất của vốn chính là giá trị cho dù nó được biểu hiện qua nhiều hình thức khác nhau: nhà cửa, tiền của…Vai trò của vốn chính là giá trị đem lại giá trị thặng dư. Vì vốn đã tạo ra sự sinh sôi về gía trị thông qua các hoạt động sản xuất kinh doanh. Trong học thuyết về giá trị thặng dư, Marx đưa ra công thức T-H-T’ (tiền, hàng hoá, tiền) để minh hoạ cho sự biến đổi của vốn (hay chính là tư bản) dạng tiền sang dạng hàng hoá và cuối cùng quay trở lại dạng tiền ở mức cao hơn mức ban đầu một lượng ΔT (nghĩa là T’=T+ ΔT). Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra liên tục nên vốn kinh doanh cũng vận động không ngừng tạo ra sự tuần hoàn và chu chuyển của 4 vốn.
Cùng một lúc vốn kinh doanh của doanh nghiệp thường tồn tại dưới các hình thức khác nhau trong lĩnh vực sản xuất lưu thông. Theo quan điểm của David Beg thì vốn bao gồm: vốn hiện vật và vốn tài chính doanh nghiệp. Vốn hiện vật là dự trữ hàng hoá đã sản xuất để sản xuất ra hàng hoá khác, vốn tài chính là tiền và các giấy tờ có giá khác của doanh nghiệp. Trong định nghĩa của mình tác giả đã đồng nhất vốn với tài sản của doanh nghiệp.
Thực chất vốn của doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của tất cả các tài sản của doanh nghiệp dùng trong sản xuất kinh doanh. Theo quan điểm của Samuelson: vốn là một trong ba nhân tố của quá trình sản xuất. Trong đó ông cho rằng tài nguyên thiên nhiên (bao gồm đất đai, dầu lửa…) và tài nguyên nhân lực là những nhân tố sơ yếu của quá trình sản xuất. Sở dĩ gọi đó là những nhân tố sơ yếu của quá trình sản xuất vì việc cung cấp chúng được quyết định phần lớn ở bên ngoài hệ thống kinh tế.
Còn vốn hay nói cách khác là hàng tư bản, do bản thân hệ thống kinh tế sản xuất ra để được sử dụng làm đầu vào của sản xuất để làm ra hàng hoá dịch vụ. Vốn chính là các loại hàng hoá lâu bền được sản xuất ra và được sử dụng như các yếu tố đầu vào hữu ích trong quá trình sản xuất sau đó. Chúng vừa là sản phẩm đầu ra, vừa là yếu tố đầu vào và có thể tồn tại trong một thời gian rất ngắn hoặc trong một thời gian dài. Chúng cũng có thể được cho thuê trên thị trường có tính cạnh tranh giống như việc cho thuê các nhân tố tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên nhân lực.
Trong nền kinh tế thị trường, vốn được coi là một loại hàng hoá. Nó giống các loại hàng hoá khác là nó có chủ sở hữu đích thực, song nó có đặc điểm khác là người sở hữu vốn có thể bán quyền sử dụng vốn trong một thời gian nhất định. Để có thể sử dụng vốn các doanh nghiệp phải trả một cái giá, cái gía đó chính là lãi suất. Chính nhờ có sự tách rời quyền sở hữu và quyền sử dụng nên vốn có thể lưu chuyển trong đầu tư kinh doanh và sinh lời.
5 Đứng dưới góc độ của một doanh nghiệp, vốn là một trong những điều kiện vật chất cơ bản kết hợp với sức lao động và các yếu tố khác làm đầu vào cho quá trình sản xuất kinh doanh. Vốn tham gia vào toàn bộ quá trình sản xuất và tái sản xuất liên tục, trong suốt thời gian tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, từ khi bắt đầu quá trình sản xuất đầu tiên đến chu kỳ sản xuất cuối cùng. Bất cứ doanh nghiệp nào cũng cần phải có một lượng vốn nhất định để thực hiện những khoản đầu tư cần thiết như chi phí thành lập doanh nghiệp, mua sắm nguyên vật liệu… đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được liên tục hay chi phí mua công nghệ mới và máy móc thiết bị mới… để tái sản xuất mở rộng. Do vậy vốn đưa vào hoạt động sản xuất kinh doanh có nhiều hình thái vật chất khác nhau để từ đó tạo ra sản phẩm hàng hoá dịch vụ tiêu thụ trên thị trường.
Qua rất nhiều các quan điểm khác nhau về vốn, ta có thể hiều một cách khái quát về vốn như sau: Vốn là toàn bộ các giá trị ứng ra ban đầu và quá trình sản xuất tiếp theo cho hoạt động kinh doanh. Vốn là biểu hiện bằng tiền của tất cả tài sản được sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm mục đích sinh lời. Vốn là giá trị tạo ra giá trị thặng dư. Vai trò của vốn trong doanh nghiệp [11, tr.11-13] Thứ nhất vốn là điều kiện tiên quyết cho sự ra đời của doanh nghiệp.
Để có thể thành lập một doanh nghiệp và bắt đầu một hoạt động sản xuất kinh doanh, người ta phải nghĩ ngay đến việc cần bao nhiêu vốn và phải huy động vốn ở đâu, như thế nào. Nếu chỉ có ý tưởng, có kế hoạch kinh doanh và những nhân tố khác mà không có vốn thì những ý tưởng và xuất kinh doanh không thể bắt đầu vì không có vốn để tổ chức thành lập doanh nghiệp, xây dựng cơ sở hạ tầng, mua sắm máy móc thiết bị phục vụ sản xuất kinh doanh. Như vậy 6 vốn chính là điều kiện để đảm bảo cho sự ra đời và hoạt động của doanh nghiệp. Thứ hai, vốn đóng vai trò quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp không chỉ cần vốn để trang trải cho những chi phí ban đầu cho việc ra đời hoạt động của doanh nghiệp mà trong suốt quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp luôn phải chi ra những khoản chi phí như chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí lãi vay…Để có thể đảm bảo cho các khoản chi này, doanh nghiệp phải duy trì được một lượng vốn nhất định. Nếu không có một lượng vốn nhất định để tài trợ cho những khoản chi phí của doanh nghiệp thì doanh nghiệp khó có thể hoạt động được. Một khi doanh nghiệp không thể hoạt động thì việc mở rộng quy mô, phát triển doanh nghiệp lên thành một tầm vóc mới là không tưởng. Vốn dồi dào sẽ giúp doanh nghiệp nắm bắt được những cơ hội đầu tư tốt, mở rộng nhà xưởng, dây truyền sản xuất, máy móc thiết bị, ứng dụng những thành tựu mới của khoa học công nghệ, từ đó tạo ra cho doanh nghiệp những bước đột phá về sản phẩm hoặc dịch vụ có tính năng, tác dụng ưu việt hơn của các doanh nghiệp khác.
Thứ ba, đối với toàn bộ nền kinh tế, vốn của doanh nghiệp hoà chung vào vốn của toàn bộ nền kinh tế giúp cho mọi hoạt động mua bán trao đổi giữa các doanh nghiệp với nhau, với các tổ chức cơ quan, đơn vị, cá nhân được trôi chảy, nhịp nhàng. Sự đóng góp vốn của mỗi doanh nghiệp vào nền kinh tế sẽ làm cho sự cạnh tranh được đẩy lên, là động lực tạo nên “sức sống” cho mỗi doanh nghiệp nếu muốn tồn tại và phát triển trong cơ chế thị trường thì phải vận động chính mình, tạo ra sự có lợi cho người tiêu dùng, tạo ra những doanh nghiệp có tên tuổi và có chỗ đứng thường xuyên trên thương trường quốc tế đó là sự đóng góp vào tổng sản phẩm quốc dân. 7 Như vậy vốn đã khẳng định vai trò và tầm quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất phát triển, tăng thu nhập và tiêu dùng cá nhân cũng như tăng thu nhập và tích luỹ cho toàn xã hội. Tóm lại, có thể khẳng định được rằng trong doanh nghiệp vốn giữ một vai trò nền tảng, trọng yếu đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, nó là chất keo để chắp nối, kết dính các bộ phận trong doanh nghiệp và các mối quan hệ kinh tế, là dầu máy bôi trơn cho cỗ máy doanh nghiệp hoạt động, là đầu tàu giúp cho doanh nghiệp thực hiện được hoạt động tái sản xuất và tái sản xuất mở rộng của mình… 1.
Các cách phân loại vốn Căn cứ vào các tiêu thức khác nhau, người ta chia vốn thành các loại khác nhau. Hai tiêu thức phân loại vốn sau đây được chấp nhận và sử dụng rộng rãi hơn cả. Đó là căn cứ theo quan hệ sở hữu và căn cứ vào tính chất luân chuyển của vốn. Căn cứ theo quan hệ sở hữu vốn Xét theo quan hệ sở hữu vốn, toàn bộ vốn của doanh nghiệp được hình thành từ nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn nợ phải trả.
[1, 5] * Nguồn vốn chủ sở hữu: Vốn chủ sở hữu là số vốn của các chủ sở hữu đầu tư vào kinh doanh. Số vốn này không phải là một khoản nợ và doanh nghiệp không phải cam kết thanh toán. Vốn chủ sở hữu có thể do các chủ sở hữu góp (góp lần đầu và góp bổ sung trong quá trình hoạt động) hoặc được hình thành từ các nguồn khác (từ kết quả kinh doanh để lại, từ các nguồn tài trợ,…). Sự tăng trưởng của vốn chủ sở hữu theo thời gian phản ánh mức độ độc lập tài chính và an ninh tài 8 chính của doanh nghiệp cũng như mức độ phồn vinh và niềm tin của các nhà đầu tư vào hoạt động của doanh nghiệp.
Chình vì nguồn vốn này thuộc về những người chủ doanh nghiệp nên nó đã tạo cho doanh nghiệp tấm lá chắn chống lại sự phá sản. Nguồn vốn này được tài trợ vô thời hạn và gắn liền với sự tồn tại của doanh nghiệp.