Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam giai đoạn hội nhập sâu rộng, ngành sản xuất và chế biến thực phẩm luôn duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu bình quân trên 10% mỗi năm. Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà là một trong những doanh nghiệp đầu ngành với bề dày hoạt động từ năm 1960, phát triển quy mô sản xuất từ mức ban đầu 2.000 tấn mỗi năm lên trên 20.000 tấn mỗi năm và là đơn vị đầu tiên trong ngành đạt chứng chỉ an toàn thực phẩm HACCP tại Việt Nam. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh gay gắt từ các thương hiệu nội địa và sản phẩm nhập khẩu đòi hỏi doanh nghiệp phải tối ưu hóa năng lực quản trị tài chính nội tại. Thực tế cho thấy, việc khai thác và phân bổ nguồn lực tài sản chưa thực sự đồng bộ đã ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất sinh lời và năng lực cạnh tranh của công ty trên thị trường.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị tài sản doanh nghiệp, phân tích thực trạng quản lý và sử dụng tài sản tại Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà trong giai đoạn 3 năm từ 2011 đến 2013, từ đó chỉ ra những điểm nghẽn về dòng tiền, cơ cấu nợ và hiệu suất tài sản. Nghiên cứu xác định phạm vi không gian tại trụ sở và các cơ sở sản xuất kinh doanh của Hải Hà, kết hợp đối chuẩn dữ liệu với các doanh nghiệp cùng ngành tại Việt Nam. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài là cung cấp hệ thống giải pháp tài chính toàn diện nhằm cải thiện tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ROA từ mức khoảng 7% lên mục tiêu trên 9%, rút ngắn kỳ luân chuyển vốn lưu động và nâng cao giá trị doanh nghiệp cho các cổ đông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết quản trị tài chính doanh nghiệp hiện đại và lý thuyết cấu trúc vốn tối ưu. Luận văn vận dụng mô hình phân tích chỉ số tài chính DuPont và lý thuyết quản trị vốn lưu động nhằm đánh giá mức độ luân chuyển của dòng vốn trong mối tương quan với doanh thu và lợi nhuận. Hệ thống lý luận tập trung làm rõ 5 khái niệm nền tảng trong quản trị tài chính:

Thứ nhất, tài sản ngắn hạn là các nguồn lực kinh tế có thời gian luân chuyển, thu hồi hoặc tiêu hao hoàn toàn trong một chu kỳ kinh doanh bình thường hoặc dưới 12 tháng, bao gồm tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, khoản phải thu khách hàng và hàng tồn kho.

Thứ hai, tài sản dài hạn đại diện cho các nguồn lực có thời gian sử dụng trên 1 năm, tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh nhưng giá trị bị hao mòn dần theo thời gian, bao gồm tài sản cố định hữu hình, tài sản cố định vô hình và các khoản đầu tư dài hạn.

Thứ ba, hiệu quả sử dụng tài sản là phạm trù kinh tế phản ánh trình độ khai thác các yếu tố tài sản đầu vào nhằm tạo ra kết quả đầu ra tối đa với chi phí tối thiểu, thể hiện qua mối quan hệ tỷ lệ giữa doanh thu thuần, lợi nhuận sau thuế với quy mô tài sản bình quân.

Thứ tư, hệ số sinh lời tổng tài sản ROA là thước đo năng lực tạo ra lợi nhuận sau thuế trên mỗi đơn vị tài sản bình quân được huy động vào quá trình sản xuất.

Thứ năm, vòng quay tài sản và kỳ luân chuyển vốn là các chỉ tiêu phản ánh tốc độ chuyển hóa của tài sản thành doanh thu, đo lường năng lực giải phóng vốn đọng và tối ưu hóa chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu chuyên sâu gồm toàn bộ chuỗi số liệu tài chính liên tục trong 3 năm tài chính từ 2011 đến 2013 của Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà. Đồng thời, nghiên cứu mở rộng mẫu so sánh ngành đối với 2 doanh nghiệp dẫn đầu cùng ngành bánh kẹo niêm yết trên thị trường chứng khoán là Công ty Cổ phần Bibica và Công ty Cổ phần Kinh Đô trong cùng giai đoạn nhằm đảm bảo tính khách quan và khả năng so chuẩn.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất trực tiếp từ các báo cáo tài chính đã được kiểm toán độc lập, bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và các báo cáo thường niên chính thức của doanh nghiệp. Lý do lựa chọn hệ thống dữ liệu kiểm toán vì đảm bảo độ tin cậy pháp lý cao nhất và tính chuẩn hóa theo chuẩn mực kế toán Việt Nam.

Phương pháp phân tích số liệu kết hợp giữa phân tích cơ cấu theo chiều dọc nhằm xác định tỷ trọng các khoản mục, phân tích xu hướng theo chiều ngang để đo lường tốc độ tăng trưởng tương đối và tuyệt đối, cùng phương pháp phân tích tỷ số tài chính chuyên sâu. Luận văn cũng vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình và phương pháp thống kê so sánh đối chiếu nhằm lượng hóa chính xác các biến động trong quản trị tài sản của Hải Hà so với mức trung bình của ngành bánh kẹo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng bức tranh tài chính của Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà giai đoạn 2011 - 2013 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, quy mô tổng tài sản của Hải Hà duy trì đà tăng trưởng liên tục qua các năm. Tổng tài sản năm 2011 đạt mức 288.650,78 triệu đồng, năm 2012 tăng lên 300.326,11 triệu đồng tương ứng mức tăng 4,16%, và đến năm 2013 tiếp tục tăng thêm 4,77% đạt quy mô 314.650,78 triệu đồng. Trong cơ cấu tài sản, tài sản ngắn hạn luôn giữ vai trò chủ đạo và có xu hướng tăng tỷ trọng từ 60,04% năm 2011 lên 65,88% vào năm 2013, phản ánh đặc thù kinh doanh của doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng nhanh với nhu cầu vốn lưu động cao.

Thứ hai, doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp ghi nhận sự bứt phá tích cực. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ năm 2011 đạt 641.432 triệu đồng, tăng 6,26% lên mức 681.587 triệu đồng vào năm 2012 và tăng tiếp 8,98% đạt 742.794 triệu đồng vào năm 2013. Lợi nhuận sau thuế năm 2011 đạt 20.791 triệu đồng, năm 2012 tăng 8,1% lên 22.427 triệu đồng và năm 2013 đạt 24.331 triệu đồng, tăng 8,7% so với năm 2012. Tốc độ tăng trưởng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh năm 2013 đạt mức ấn tượng 25,24%.

Thứ ba, cơ cấu hàng tồn kho có sự dịch chuyển mạnh nhưng bộc lộ dấu hiệu nghẽn tại khâu tiêu thụ. Tổng giá trị hàng tồn kho giảm từ 100.870,56 triệu đồng năm 2011 xuống 83.441 triệu đồng năm 2013, kéo tỷ trọng tồn kho trong tài sản ngắn hạn giảm từ 58,32% xuống còn 40,46%. Tuy nhiên, tỷ trọng nguyên vật liệu giảm từ 43,10% xuống 34,43%, trong khi tỷ trọng thành phẩm tồn kho lại tăng mạnh từ 31,67% năm 2011 lên 42,36% năm 2013, cho thấy sản phẩm làm ra bị ứ đọng tại kho và kênh phân phối.

Thứ tư, công ty khai thác rất tốt lợi thế chiếm dụng vốn thương mại để tài trợ hoạt động. Vốn công ty chiếm dụng được từ người bán và các đối tác tăng từ 105.616 triệu đồng năm 2011 lên 119.229 triệu đồng năm 2013. Mức chiếm dụng này vượt xa lượng vốn bị khách hàng chiếm dụng vốn chỉ dao động từ 23.132 triệu đồng năm 2011 đến 32.446 triệu đồng năm 2013. Nhờ khoản chênh lệch thặng dư vốn chiếm dụng lên tới hơn 86.000 triệu đồng, Hải Hà đã hạn chế tối đa các khoản vay nợ ngân hàng ngắn hạn chỉ ở mức 253 triệu đồng mỗi năm, chiếm tỷ lệ siêu nhỏ khoảng 0,21% đến 0,24% tổng nguồn vốn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu phản ánh năng lực tự chủ tài chính vượt trội của Hải Hà khi tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng nguồn vốn luôn được duy trì vững chắc ở mức 62,02% năm 2011, 61,55% năm 2012 và 62,01% năm 2013, tương đương quy mô trên 178.128 triệu đồng. Cơ cấu nguồn vốn an toàn này kết hợp với khả năng khai thác vốn tín dụng thương mại từ nhà cung cấp đã giúp doanh nghiệp tiết giảm tối đa chi phí lãi vay trong giai đoạn mặt bằng lãi suất ngân hàng biến động mạnh.

Khi so sánh với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Bibica và Kinh Đô, hiệu suất sử dụng tài sản tổng thể của Hải Hà duy trì tính ổn định cao nhưng tốc độ bứt phá còn chậm. Vòng quay tài sản cố định của Hải Hà chịu sức ép do hệ số hao mòn tài sản cố định hữu hình ở mức trên 50%, nhiều máy móc thiết bị thế hệ cũ chưa được thanh lý triệt để. Trong khi Kinh Đô chủ động đầu tư mở rộng dây chuyền công nghệ cao để chiếm lĩnh phân khúc cao cấp, Hải Hà vẫn phụ thuộc nhiều vào các dòng sản phẩm bánh kẹo truyền thống.

Toàn bộ diễn biến số liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua hệ thống biểu đồ thanh ngang so sánh tốc độ tăng trưởng doanh thu - lợi nhuận giai đoạn 2011 - 2013, biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng chuyển dịch cơ cấu tài sản ngắn hạn, và bảng ma trận đối chuẩn các chỉ số tài chính sinh lời ROA giữa Hải Hà, Bibica và Kinh Đô. Các công cụ trực quan này làm nổi bật rõ ràng rằng điểm nghẽn lớn nhất của công ty nằm ở khâu giải phóng hàng tồn kho thành phẩm và hiện đại hóa năng lực máy móc thiết bị dài hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao toàn diện hiệu quả quản trị và khai thác tài sản, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp tài chính mang tính chiến lược cho Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà:

Thứ nhất, tái cấu trúc quy trình quản trị hàng tồn kho và chuỗi cung ứng theo mô hình hiện đại. Phòng Kế hoạch - Vật tư phối hợp với Ban Quản trị kho áp dụng mô hình dự báo nhu cầu Just-in-Time nhằm giảm tồn kho nguyên liệu dư thừa, đồng thời Phòng Kinh doanh tổ chức các chương trình chiết khấu thúc đẩy bán hàng thành phẩm. Mục tiêu cụ thể là rút ngắn vòng quay hàng tồn kho từ 10 đến 15 ngày và kéo tỷ trọng thành phẩm tồn kho xuống dưới mức 30% tổng giá trị hàng tồn kho trong vòng 12 tháng tới.

Thứ hai, chuẩn hóa chính sách tín dụng thương mại và kiểm soát công nợ phải thu. Phòng Tài chính - Kế toán chủ trì xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng đại lý, phân nhóm khách hàng để áp dụng thời hạn thanh toán linh hoạt từ 15 đến 30 ngày. Mục tiêu đặt ra là kiểm soát tỷ lệ nợ phải thu khách hàng dưới 15% tài sản ngắn hạn và hạ thấp tỷ lệ trích lập dự phòng nợ khó đòi xuống dưới 1,5% tổng dư nợ, triển khai ngay từ đầu năm tài chính kế tiếp.

Thứ ba, đẩy nhanh tiến độ hiện đại hóa tài sản cố định và đổi mới công nghệ sản xuất. Ban Giám đốc cùng Phòng Kỹ thuật cần tiến hành rà soát, nhượng bán hoặc thanh lý các máy móc thiết bị đã khấu hao trên 85% nhưng tiêu hao nhiều điện năng. Doanh nghiệp cần bố trí nguồn vốn khấu hao và lợi nhuận giữ lại để đầu tư mới 2 dây chuyền sản xuất bánh cao cấp tự động hóa, nâng công suất sử dụng thực tế lên trên 85% trong lộ trình 18 tháng.

Thứ tư, tối ưu hóa quy mô quản trị tiền mặt và đa dạng hóa kênh đầu tư ngắn hạn. Phòng Tài chính thực hiện duy trì lượng tiền và các khoản tương đương tiền ở mức an toàn khoảng 20% đến 25% tài sản ngắn hạn nhằm đảm bảo khả năng thanh toán tức thời, đồng thời chủ động tận dụng các khoản tiền nhàn rỗi để gửi có kỳ hạn hoặc đầu tư trái phiếu an toàn, phấn đấu gia tăng doanh thu tài chính thêm 5% đến 8% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, ban lãnh đạo và giám đốc tài chính tại các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh. Nghiên cứu cung cấp khung tham chiếu thực tiễn về cách thức điều phối dòng tiền, quản trị vốn chiếm dụng của nhà cung cấp để duy trì đòn bẩy tài chính an toàn mà không phải phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng.

Thứ hai, chuyên viên phân tích tài chính doanh nghiệp và nhà đầu tư chứng khoán. Luận văn cung cấp bộ dữ liệu chi tiết về cấu trúc tài sản, tỷ suất sinh lời ROA và năng lực cạnh tranh thực tế của Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà trong tương quan so sánh với Bibica và Kinh Đô, phục vụ trực tiếp cho công tác định giá cổ phiếu và thẩm định rủi ro đầu tư.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán và Quản trị kinh doanh. Luận văn là một nghiên cứu tình huống điển hình về phương pháp tiếp cận báo cáo tài chính thực chứng, xử lý chuỗi số liệu tài sản và xây dựng mô hình khuyến nghị giải pháp vi mô gắn liền với thực tế ngành công nghiệp chế biến.

Thứ tư, các cơ quan hoạch định chính sách kinh tế và Hiệp hội Lương thực Thực phẩm Việt Nam. Nghiên cứu cung cấp các luận cứ thực tế về khó khăn trong đổi mới công nghệ và hao mòn tài sản cố định của doanh nghiệp nội địa, hỗ trợ công tác xây dựng chính sách ưu đãi thuế và tín dụng hỗ trợ đổi mới thiết bị sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

Cơ cấu tài sản của Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà có sự thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2011 - 2013? Tổng tài sản của công ty tăng đều từ 288.650,78 triệu đồng năm 2011 lên 300.326,11 triệu đồng năm 2012 và đạt 314.650,78 triệu đồng năm 2013. Tài sản ngắn hạn luôn chiếm tỷ trọng ưu thế trên 60% đến 65,88%, đảm bảo tính thanh khoản cao cho doanh nghiệp sản xuất.

Tại sao Hải Hà duy trì được số vốn đi chiếm dụng vượt trội so với số vốn bị chiếm dụng? Trong suốt 3 năm, số vốn công ty chiếm dụng của nhà cung cấp tăng từ 105.616 triệu đồng lên 119.229 triệu đồng, cao gấp gần 4 lần số vốn bị khách hàng chiếm dụng là 32.446 triệu đồng năm 2013. Nhờ uy tín thương hiệu lâu đời, công ty đàm phán được điều khoản trả chậm có lợi, giảm phụ thuộc vay ngân hàng.

Hạn chế lớn nhất trong công tác quản lý hàng tồn kho của Hải Hà giai đoạn nghiên cứu là gì? Mặc dù tổng giá trị tồn kho giảm xuống 83.441 triệu đồng năm 2013, cơ cấu tồn kho lại chuyển dịch tiêu cực khi tỷ trọng thành phẩm tồn kho tăng mạnh từ 31,67% lên 42,36%. Thực trạng này chứng tỏ khâu tiêu thụ sản phẩm còn chậm, gây ứ đọng vốn và gia tăng chi phí lưu kho.

Hệ số nợ và tỷ lệ vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp phản ánh mức độ an toàn tài chính ra sao? Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng nguồn vốn của Hải Hà được duy trì ổn định ở mức rất cao, trên 61,5% đến 62,01% qua các năm, với giá trị đạt 178.128,21 triệu đồng. Cơ cấu này khẳng định doanh nghiệp có nền tảng tự chủ tài chính vững chắc và rủi ro thanh toán nợ dài hạn ở mức rất thấp.

Hiệu quả sử dụng tài sản của Hải Hà có điểm gì khác biệt so với các đối thủ như Bibica và Kinh Đô? Hải Hà có ưu thế về sự an toàn tài chính và chi phí lãi vay thấp, nhưng vòng quay tài sản cố định và tốc độ đổi mới dòng sản phẩm cao cấp còn chậm hơn Kinh Đô do tỷ lệ hao mòn tài sản cố định hữu hình ở mức cao trên 50%, đòi hỏi phải tăng cường đầu tư công nghệ mới.

Kết luận

  • Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng sử dụng tài sản tại Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Hà giai đoạn 2011 - 2013, ghi nhận sự tăng trưởng ổn định của tổng tài sản từ 288.650,78 triệu đồng lên 314.650,78 triệu đồng cùng mức tăng trưởng lợi nhuận sau thuế lũy kế trên 17%.
  • Nghiên cứu khẳng định thế mạnh vượt trội của doanh nghiệp trong việc duy trì cấu trúc vốn an toàn với tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên 62% và năng lực huy động vốn tín dụng thương mại đạt 119.229 triệu đồng, giúp triệt tiêu áp lực lãi vay ngân hàng.
  • Luận văn đã bóc tách chính xác hai điểm nghẽn cốt lõi gồm sự ứ đọng thành phẩm tồn kho chiếm 42,36% cơ cấu tồn kho và mức độ hao mòn tài sản cố định hữu hình vượt quá 50%.
  • Hệ thống 4 nhóm giải pháp tài chính đồng bộ với lộ trình thực hiện từ 12 đến 18 tháng đã được đề xuất nhằm tối ưu hóa chu kỳ luân chuyển vốn, kiểm soát nợ phải thu và hiện đại hóa dây chuyền công nghệ cao.
  • Công trình đóng góp cơ sở lý luận và thực nghiệm chuẩn xác, làm tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản trị doanh nghiệp sản xuất thực phẩm và giới nghiên cứu tài chính.

Đóng góp chính của đề tài là xây dựng mô hình đánh giá và cải thiện hiệu quả sử dụng tài sản phù hợp với đặc thù doanh nghiệp sản xuất bánh kẹo Việt Nam. Trong các giai đoạn tiếp theo từ năm 2015 đến năm 2020, doanh nghiệp cần quyết liệt triển khai kế hoạch thanh lý tài sản cũ và số hóa quy trình quản trị chuỗi cung ứng. Các nhà quản trị tài chính và chuyên viên phân tích nên chủ động áp dụng các giải pháp định lượng trong nghiên cứu này để tối ưu hóa năng lực tài chính và củng cố vị thế cạnh tranh trên thị trường.