CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÒN BẨY VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐÒN BẨY TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan chung về đòn bẩy trong doanh nghiệp 1. Khái niệm đòn bẩy trong doanh nghiệp Trước đây, khái niệm đòn bẩy xuất hiện thường xuyên trong vật lý để giúp con người hoàn thành những công việc khó khăn một cách dễ dàng hơn. Sau này, khái niệm đòn bẩy được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, đặc biệt là trong các hoạt động thương mại nhằm thúc đẩy hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp.
Đối với các nhà vật lý, đòn bẩy là công cụ khuếch đại lực dùng để lay chuyển một vật rất lớn với lực tác động rất nhỏ. Nguyên lý hoạt động của đòn bẩy là dựa vào một điểm cố định hay còn gọi là điểm tựa để khuếch đại lực làm đòn bẩy phát huy tác dụng. Đối với nhà kinh tế, thuật ngữ “đòn bẩy” được giải thích bằng việc sử dụng chi phí hoạt động và chi phí tài chính cố định để gia tăng khả năng sinh lợi cũng như thể hiện tình hình rủi ro của doanh nghiệp. Đòn bẩy trong kinh doanh hoạt động theo nguyên tắc một sự thay đổi nhỏ trong việc sử dụng các nguồn chi phí và nguồn tài trợ sẽ dẫn đến sự thay đổi lớn trong hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Đòn bẩy thường được các nhà quản trị sử dụng khi họ kỳ vọng lợi nhuận thu được cao hơn mức lãi vay nợ mà họ phải chi trả. Tuy nhiên, đòn bẩy trong kinh doanh tiềm ẩn rủi ro tài chính bởi nó có tác dụng khuếch đại kết quả kinh doanh cả khi doanh nghiệp hoạt động tốt hay kém hiệu quả. Nếu biết tận dụng lợi ích của đòn bẩy, lợi nhuận đem lại cho doanh nghiệp sẽ rất cao. Ngược lại, nếu không quản trị tốt tài chính của doanh nghiệp khi sử dụng đòn bẩy, chỉ một sự sụt giảm nhỏ của doanh thu (hoặc sản lượng) có thể làm giảm nghiêm trọng lợi nhuận của doanh nghiệp, trường hợp nghiêm trọng nhất có thể khiến doanh nghiệp phá sản.
Vì vậy, các doanh nghiệp không muốn các chỉ số của đòn bẩy ở mức quá cao sẽ gây mất khả năng kiểm soát tài chính doanh nghiệp. Tóm lại, đòn bẩy trong doanh nghiệp là một công cụ tuyệt vời để tạo đà phát triển cho doanh nghiệp nếu sử dụng một cách khôn ngoan. Một doanh nghiệp hiểu rõ và sử dụng tốt đòn bẩy sẽ giúp gia tăng giá trị doanh nghiệp đó khi chỉ cần có sự thay đổi nhỏ từ doanh thu, chi phí hay từ các nguồn tài trợ bằng nợ. Ngược lại, nếu doanh nghiệp không ý thức được rủi ro tiềm ẩn và không có những phương án xử lý khủng hoảng mà đòn bẩy mang lại thì doanh nghiệp sẽ phải chịu những ảnh hưởng nặng nề.
1 Thư viện ĐH Thăng Long 1. Các loại đòn bẩy trong doanh nghiệp Trong quản lý tài chính, các doanh nghiệp thường hay sử dụng 3 loại đòn bẩy: Đòn bẩy hoạt động, đòn bẩy tài chính và đòn bẩy tổng hợp. Đòn bẩy hoạt động Là mức độ sử dụng chi phí hoạt động cố định của doanh nghiệp để khuếch đại tác động của sự thay đổi trong doanh thu lên thu nhập trước thuế và lãi vay (EBIT). Đòn bẩy hoạt động là công cụ được các nhà quản trị sử dụng để dự đoán mức độ sinh lời khi thúc đẩy doanh số bán hàng.
Trong kinh doanh, nhà quản trị tài chính đầu tư chi phí cố định với hy vọng sản lượng tiêu thụ sẽ tạo ra doanh thu đủ lớn để trang trải chi phí cố định và chi phí biến đổi. Giống như đòn bẩy trong cơ học, sự hiện diện của chi phí hoạt động cố định gây ra sự thay đổi trong sản lượng tiêu thụ để khuếch đại sự thay đổi của lợi nhuận. Một doanh nghiệp có tỷ trọng chi phí cố định kinh doanh ở mức cao thể hiện doanh nghiệp có đòn bẩy hoạt động lớn và ngược lại. Một doanh nghiệp có đòn bẩy hoạt động lớn thì chỉ cần một sự thay đổi nhỏ của doanh thu (hoặc sản lượng hàng hoá tiêu thụ), có thể dẫn đến sự thay đổi lớn hơn về lợi nhuận trước lãi vay và thuế của doanh nghiệp.
Điều đó có nghĩa là lợi nhuận trước lãi vay và thuế của doanh nghiệp rất nhạy cảm với mức độ sử dụng chi phí cố định kinh doanh trong mối quan hệ với chi phí biến đổi và quy mô kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp luôn phấn đấu để hòa vốn, duy trì chỉ số đòn bẩy hoạt động luôn dương, tác động tích cực đến sự biến đổi của lợi nhuận. Đòn bẩy tài chính Là thuật ngữ thể hiện cách thức doanh nghiệp sử dụng kết hợp các nguồn tài trợ bằng nợ vay và nguồn tài trợ bằng vốn chủ sở hữu cũng như thấy được tác động sử dụng nợ vay lên thu nhập trên một cổ phần của cổ đông thường. Các nguồn tài trợ bằng nợ vay có chi phí cố định là khoản vốn đi vay có lãi suất cố định được huy động từ việc phát hành giấy tờ có giá như trái phiếu và cổ phiếu ưu đãi.
Thông qua việc sử dụng đòn bẩy tài chính, các nhà quản trị sẽ xác định mức độ sử dụng vốn vay trên tổng số vốn đầu tư để có những chính sách quản trị tài chính phù hợp, kịp thời với từng giai đoạn kinh doanh. Doanh nghiệp có thể dùng các nguồn vốn có chi phí cố định, bằng cách phát hành trái phiếu và cổ phiếu ưu đãi với hy vọng sử dụng nợ sẽ làm gia tăng cả EBIT và chi phí huy động vốn sao cho mức tăng của EBIT lớn hơn mức tăng chi phí chi trả cho việc huy động vốn có lợi tức cố định. Từ đó, giúp gia tăng lợi nhuận sau thuế và lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu cho các cổ đông. 2 Đòn bẩy tài chính đặt trọng tâm vào hệ số nợ.
Khi đòn bẩy tài chính cao, thì chỉ cần một sự thay đổi nhỏ về lợi nhuận trước lãi vay và thuế cũng có thể làm thay đổi với một tỷ lệ cao hơn về hệ số sinh lời, nghĩa là hệ số sinh lời tài chính nhạy cảm khi lợi nhuận trước lãi vay và thuế biến đổi. Một số vai trò quan trọng của đòn bẩy tài chính trong đầu tư bao gồm: − Bù đắp thiếu hụt vốn cho doanh nghiệp để duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh, và gia tăng tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp trong tương lai. − Là “lá chắn thuế” cho doanh nghiệp để tối ưu hóa tiền lãi, giúp cắt giảm một lượng lớn chi phí về thuế. Các khoản vay mượn và tiền lãi được trừ vào chi phí hoạt động, do đó, phần tiền này sẽ được tính vào thu nhập phải chịu thuế trước thời điểm quyết toán.
Do đó, doanh nghiệp sẽ phải nộp ít thuế hơn mà lợi nhuận vẫn tăng. Đòn bẩy tổng hợp Là việc sử dụng kết hợp cả đòn bẩy kinh doanh và đòn bẩy tài chính nhằm gia tăng thu nhập và tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu cho cổ đông. Như vậy, đòn bẩy tổng hợp là một thước đo cho phép đánh giá mức độ rủi ro tổng thể của doanh nghiệp bao gồm cả rủi ro kinh doanh và rủi ro tài chính. Khi doanh nghiệp đầu tư vào tài sản cố định bằng cách sử dụng vốn vay thì sẽ xác định được lợi nhuận chủ sở hữu biến động như thế nào khi doanh thu thay đổi.
Sự ảnh hưởng này diễn ra qua hai bước: − Bước 1: Do tác động của đòn bẩy hoạt động, khi sản lượng tiêu thụ thay đổi làm cho lợi nhuận trước thuế và lãi vay (EBIT) thay đổi. − Bước 2: Do tác động của đòn bẩy tài chính, khi lợi nhuận trước thuế và lãi vay (EBIT) thay đổi, làm cho lợi nhuận sau thuế trên một cổ phiếu (EPS) thay đổi. Ở mỗi mức doanh thu hay sản lượng khác nhau thì mức độ tác động của đòn bẩy tổng hợp cũng khác nhau. Khi xem xét và đánh giá đòn bẩy tổng hợp, nhà quản trị cần chú ý vừa làm tăng EPS vừa phải đảm bảo an toàn tài chính doanh nghiệp.
Đòn bẩy hoạt động 1. Khái niệm đòn bẩy hoạt động Trên thực tế, không phải doanh nghiệp nào cũng đều cần sử dụng đòn bẩy hoạt động. Bởi đòn bẩy hoạt động của doanh nghiệp cao hay thấp, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp nhiều hay ít còn phụ thuộc vào đặc điểm ngành nghề kinh doanh. 3 Thư viện ĐH Thăng Long Ví dụ các doanh nghiệp kinh doanh vận tải và sản xuất nguyên liệu cơ bản như thép, xi măng, cơ khí, vật liệu xây dựng cần đòn bẩy hoạt động cao.
Trong khi đó, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ như tư vấn, du lịch có đòn bẩy kinh doanh thấp. Đòn bẩy hoạt động (DOL – Degree of Operating Leverage) là một khái niệm tài chính kinh doanh dùng để mô tả mức độ phụ thuộc của doanh nghiệp vào chi phí cố định trong cơ cấu chi phí sản xuất hoặc hoạt động. Nó liên quan đến mối quan hệ giữa tỷ lệ chi phí cố định và chi phí biến đổi trong doanh thu hoặc lợi nhuận. Chi phí cố định (còn gọi là định phí) là những khoản phí bất biến, không đổi khi có sự thay đổi trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Chi phí này bao gồm các khoản khấu hao, bảo hiểm, một phần chi phí điện nước và chi phí quản lý doanh nghiệp. Chi phí biến đổi (còn gọi là biến phí) là những khoản phí thay đổi khi doanh nghiệp có sự điều chỉnh trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Chi phí này bao gồm chi phí nguyên vật liệu, lao động trực tiếp, chi phí bán hàng, chi phí điện nước và chi phí quản lý. Đòn bẩy hoạt động sử dụng chi phí cố định làm điểm tựa, một thay đổi trong doanh thu sẽ được khuếch đại thành một thay đổi tương đối lớn trong EBIT.
Trong kinh doanh, doanh nghiệp đầu tư chi phí cố định với hy vọng số lượng sản phẩm tiêu thụ tạo ra doanh thu đủ lớn để trang trải chi phí cố định và chi phí biến đổi. Giống như chiếc đòn bẩy trong cơ học, sự hiện diện của chi phí hoạt động cố định gây ra sự thay đổi trong số lượng tiêu thụ để khuếch đại sự thay đổi lợi nhuận (hoặc lỗ). Ý nghĩa của đòn bẩy hoạt động Đòn bẩy hoạt động là một công cụ mà các nhà quản lý sử dụng để dự đoán mức độ sinh lời khi thúc đẩy doanh số bán hàng. Về bản chất, đòn bẩy hoạt động thể hiện sự biến động của lợi nhuận trước thuế và lãi vay (EBIT) do sự thay đổi về sản lượng tiêu thụ.