CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT TRONG NÔNG NGHIỆP 1.1 Khái niệm về hiệu quả sản xuất Trên thực tế, đất đai ngày càng khan hiếm hơn so với việc đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của con người và sản xuất nông nghiệp diễn ra trong điều kiện rủi ro bất thường làm cho kết quả và hiệu quả sản xuất thường không ổn định. Vì thế, muốn giải quyết tình trạng khan hiếm về đất đai, đảm bảo một nền sẳn xuất ổn định chúng ta cần phải bàn đến việc nâng cao hiệu quả kinh tế sử dụng đất trong sản xuất nông nghiệp. Khi đề cập đến hiệu quả của đất đai hay lao động, vốn, hạt giống, phân bón…thông thường chúng ta hay nghĩ đến hiệu quả kinh tế của việc sử dụng các nguồn lực đó. Vậy nên hiểu hiệu quả kinh tế như nào cho đúng.
Về hiệu quả sản xuất nông nghiệp đã được nhiều tác giả bàn đến như Farrell (1957); Schultz (1964); Rizzo (1979) và Ellis (1993). Các học giả trên đều đi đến thống nhất cần phân biệt rõ ba khái niệm cơ bản về hiệu quả: *Hiệu quả kỹ thuật: Là lượng sản phẩm có thể đạt được trên một đơn vị chi phí đầu vào trong điều kiện củ thể về kỹ thuật hay công nghệ áp dụng vào sản xuất nông nghiệp. *Hiệu quả phân bổ: Là hiệu quả được phản ánh bằng giá trị sản phẩn thu thêm trên 1 đồng chi phí chi thêm. Thực chất là hiệu quả phân bổ là hiệu quả kỹ thuật có tính đến các yếu tố về giá đầu vào và giá đầu ra (hiệu quả giá).
*Hiệu quả kinh tế: Là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kinh tế và hiệu quả phân bổ. Cả hai yếu tố hiện vật và giá trị tính đến khi xem xét việc sử dụng các nguồn lực trong sản xuất. 6 Hiệu quả sản xuất được xác định trong mối quan hệ so sánh giữa giá trị sản xuất thu được cao hơn với chi phí đầu vào ít hơn. Bản chất của hiệu quả sản xuất Khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh đã cho thấy bản chất của hiệu quả sản xuất kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh của hộ gia đình, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực để đạt được các mục tiêu của hộ gia đình.
Tuy nhiên để hiểu rõ và ứng dụng được phạm trù hiệu quả sản xuất kinh doanh vào việc thành lập các chỉ tiêu, các công thức cụ thể nhằm đánh giá tính hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ gia đình thì chúng ta cần: Thứ nhất: Phải hiểu rằng phạm trù hiệu quả sản xuất kinh doanh thực chất là mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để sử dụng các yếu tố đầu vào và có tính đến các mục tiêu của hộ gia đình. Mối quan hệ so sánh ở đây có thể là so sánh tuyệt đối và cũng có thể là so sánh tương đối. Thứ hai: Phải phân biệt hiệu quả xã hội, hiệu quả kinh tế xã hội với hiệu quả sản xuất kinh doanh của hộ gia đình: Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu về xã hội nhất định. Các mục tiêu xã hội thường là: Giải quyết công ăn việc làm cho người lao động trong phạm vi toàn xã hội hay phạm vi từng khu vực, nâng cao trình độ văn hoá, nâng cao mức sống, đảm bảo vệ sinh môi trường.
Còn hiệu quả kinh tế xã hội phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu cả về kinh tế xã hội trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân cũng như trên phạm vi từng vùng, từng khu vực của nền kinh tế. Hiệu quả trước mắt với hiệu quả lâu dài: Các chỉ tiêu hiệu quả sản xuất kinh doanh của hộ gia đình phụ thuộc rất lớn vào các mục tiêu của hộ gia đình do đó mà tính chất hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh ở các giai đoạn khác nhau là khác nhau. Xét về tính lâu dài thì các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả của toàn bộ các hoạt động sản xuất kinh doanh trong suất quá trình hoạt động của hộ gia đình là 7 lợi nhuận và các chỉ tiêu về doanh lợi. Xét về tính hiệu quả trước mắt (hiện tại) thì nó phụ thuộc vào các mục tiêu hiện tại mà hộ gia đình đang theo đuổi.
Trên thực tế để thực hiện mục tiêu bao trùm lâu dài của hộ gia đình là tối đa hoá lợi nhuận có rất nhiều hộ gia đình hiện tại lại không đạt mục tiêu là lợi nhuận mà lại thực hiện các mục tiêu nâng cao năng suất và chất lượng của sản phẩm, nâng cao uy tín danh tiếng của hộ gia đình, mở rộng thị trường cả về chiều sâu lẫn chiều rộng. do đó mà các chỉ tiêu hiệu quả ở đây về lợi nhuận là không cao nhưng các chỉ tiêu có liên quan đến các mục tiêu đã đề ra của hộ gia đình là cao thì chúng ta không thể kết luận là hộ gia đình đang hoạt động không có hiệu quả, mà phải kết luận là hộ gia đình đang hoạt động có hiệu quả. Như vậy các chỉ tiêu hiệu quả và tính hiệu quả trước mắt có thể là trái với các chỉ tiêu hiệu quả lâu dài, nhưng mục đích của nó lại là nhằm thực hiện chỉ tiêu hiệu quả lâu dài. Ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả sản xuất Trong điều kiện đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp để phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế và đời sống dân sinh thì việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp trên đầu diện tích đã và đang là đòi hỏi mà ngay cả ngành quản lý đến người sản xuất cần thực hiện.
Cùng với đó là những thách thức về biến đổi khí hậu, gia tăng dân số thì việc bảo đảm lương thực đang là thách thức mang tính toàn cầu. Ngành nông nghiệp phải tìm kiếm những phương thức tốt hơn nhằm gia tăng hiệu quả sản xuất để giải quyết được những tình trạng trên. Chính vì thế nâng cao hiệu quả sản xuất là đòi hỏi khách quan của ngành nông nghiệp và của cả nền kinh tế. Nâng cao hiệu quả sản xuất là cơ hội để tăng lợi nhuận từ đó là cơ sở để nhà sản xuất tích lũy vốn và tiếp tục đầu tư tái sản xuất mở rộng.
Nâng cao hiệu sản xuất sẽ làm thu nhập của người lao động ngày càng được cải thiện. Đấy chính là cái gốc giải quyết mọi vấn đề. 8 Đối với sản xuất nông nghiệp, nâng cao hiệu quả sản xuất có ý nghĩa rất quan trọng. Muốn nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp thì một trong những vấn đề cốt lõi là phải tiết kiệm nguồn lực, củ thể là đối với nguồn đất đai có hạn thì yêu cầu đạt ra cho người sử dụng đất, người sản xuất là làm sao tạo ra số lượng nông sản có chất lượng cao nhất.
Người sản xuất có cơ hội tích lũy vốn tập chung vào tài sản xuất mở rộng. Nâng cao hiệu quả sản xuất là tất yếu của sự phát triển xã hội, tuy nhiên ở các địa vị khác nhau thì có các quan điểm khác nhau. Đối với sản xuất nông nghiệp thì tăng thiệu quả sản xuất chính là giúp họ tăng lợi nhuận, đối với người tiêu dùng thì tăng hiệu quả chính là họ được sử dụng sản phẩm hàng hóa với giá thành ngày càng hạ và ngày được tốt hơn. Nâng cao hiệu quả sản xuất sẽ làm cả xã hội có thuận lợi hơn, lợi ích của người sản xuất và người tiêu dùng ngày càng được tăng lên.
Như vậy, nâng cao hiệu quả sản xuất có ý nghĩa rất quan trọng, đây là vấn đề trọng tâm của xã hội, nâng cao hiệu quả giúp cho cả xã hội có lợi hơn. Người sản xuất và người tiêu dùng có lợi nên họ đều quan tâm chú ý. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất 1. Yếu tố tự nhiên Yếu tố tự nhiên trước tiên là điều kiện khí hậu, thời tiết, vị trí địa lý, địa hình thổ nhưỡng, thủy văn,… là những yếu tố quyết định đến lựa chon cây trồng, thiết kế đồng ruộng, kỹ thuật thâm canh.
Đặc điểm tự nhiên đó của đất cũng chi phối tình hình kinh tế của quá trình sử dụng, khi cùng trình độ khai thác đầu tư nhưng kết quả và hiệu quả kinh tế cũng khác nhau. Rõ ràng, các yếu tố tự nhiên ảnh hưởng rất lớn đến quá trình tổ chức các phương thức sử dụng và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Vì thế, trong thực tiễn tổ chức canh tác cần tuân thủ quy luật tự nhiên, tận dụng lợi thế của vùng nhằm đạt hiệu quả cao nhất về kinh tế, xã hội và môi trường. Yếu tố về kỹ thuật canh tác Các biện pháp kỹ thuật canh tác là tác động của con người vào đất đai, cây trồng, vật nuôi nhằm tạo nên sự hài hòa giữa các yếu tố của quá trình sản xuất để đạt được hiệu quả sản xuất cao.
Trên cơ sở nghiên cứu các quy luật tự nhiên của sinh vật để lựa chọn cách tác động kỹ thuật, lựa chọn chủng loại và cách sự dụng đầu vào nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế đề ra. Tuy nhiên, việc ứng dụng các biện pháp kỹ thuật tiến bộ trong canh tác còn phụ thuộc rất lớn vào tình độ đầu tư các cơ sở kinh tế, hạn tầng trong nông nghiệp. Đây là những tác động thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về đối tượng sản xuất, về thời tiết điệu kiện môi trường. Yếu tố kinh tế - tổ chức Nhóm yếu tố này ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất gồm các mặt sau: - Công tác phân vùng, quy hoạch và bố trí sản xuất: Xu hướng hiện nay là thực hiệ phân vùng sinh thái nông nghiệp dựa vào điều kiện tự nhiên như khí hậu, độ cao tuyệt đối, độ dốc địa hình, tính chất thổ nhưỡng và khả năng thích hợp của đất, nguồn nước và thực vật; dựa trên cơ sở phân tích, dự báo và đành giá nhu cầu thị trường, gắn với quy hoạch phát triển công nghiệp chế biến, kết cấu hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và thể chế pháp luật bảo vệ tài nguyên, môi trường.
Đó là cơ sở để phát triển hệ thống cây trồng vật nuôi và khai thác đất một cách đầy đủ, hợp lý. Đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để đầu tư thâm canh và tiến hành thâm canh hóa, chuyên môn hóa, hiên đại hóa nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất trong nông nghiệp.