MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Bảo hiểm xã hội (BHXH) là chính sách trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội. Hiện nay, nhiều quốc gia trên thế giới rất coi trọng chính sách BHXH, bởi vì việc thực hiện tốt chính sách BHXH sẽ giúp phần bảo đảm ổn định cuộc sống cho người lao động (NLĐ) nói chung, góp phần ổn định chính trị và đảm bảo an toàn xã hội. Nhận thức từ tầm quan trọng của BHXH nên Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm thường xuyên đến việc thực hiện các chế độ chính sách BHXH đối với cán bộ, công chức, quân nhân và NLĐ thuộc các thành phần kinh tế ngay từ khi thành lập nước.
Quỹ BHXH là xương sống để đảm bảo cho an sinh xã hội của bất kỳ đất nước nào. Bởi vì các chế độ BHXH đều nhằm mục đích đảm bảo an toàn an toàn xã hội, quỹ BHXH góp phần ổn định cuộc sống cho NLĐ và gia đình họ. Đồng thời hạn chế những tệ nạn xã hội xảy ra do nguyên nhân của thất nghiệp và nghèo đói, xây dựng một nền an sinh xã hội bền vững. Thu BHXH ảnh hưởng trực tiếp đến chi và quá trình thực hiện chính sách BHXH trong thực tại và tương lai.
BHXH cũng như các loại hình bảo hiểm khác đều dựa trên cơ sở nguyên tắc có đóng, có hưởng từ đó đặt ra yêu cầu đối với thu nộp và chi trả BHXH. Nếu không thu được BHXH thì quỹ BHXH không có nguồn để chi trả các chế độ BHXH cho NLĐ. Do vậy, quản lý thu BHXH là nhiệm vụ quan trọng của ngành BHXH. Để thu BHXH đạt hiệu quả cao thì tăng cường quản lý thu BHXH phải được tổ chức chặt chẽ, thống nhất, khoa học trong cả hệ thống, từ lập kế hoạch thu, phân cấp thu, ghi kết quả và quản lý tiền thu BHXH.
Bảo hiểm xã hội huyện Tháp Mười là tổ chức sự nghiệp BHXH cấp huyện, chịu sự quản lý trực tiếp, toàn diện của Bảo hiểm xã hội tỉnh Đồng Tháp, sự quản lý về mặt hành chính Nhà nước của UBND huyện Tháp Mười, có nhiệm vụ quản lý Thu và tổ chức chi trả các chế độ BHXH trên địa bàn huyện. Trong thời gian vừa qua quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội huyện Tháp Mười còn bộc lộ những hạn chế hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng phát triển xã hội và yêu cầu phát triển của ngành, thể hiện: (i) Tỷ lệ đơn vị SDLĐ và tỷ lệ NLĐ tham gia BHXH tuy có gia tăng qua từng năm nhưng 1 Luan van còn chậm; (ii) Tỷ lệ tham gia BHXH tự nguyện so với đối tượng còn rất thấp; (iii) Tỷ lệ nợ BHXH còn cao, tình trạng trốn đóng BHXH ngày càng gia tăng. Đối tượng tham gia đã đươc ̣ quy định rõ trong Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn dưới Luật, nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều đơn vị và NLĐ trong diện bắt buộc nhưng chưa tham gia. Việc trốn tránh tránh nghĩa vụ đóng BHXH ngày càng tinh vi, dưới nhiều hình thức khác nhau như không ký HĐLĐ với NLĐ, có những doanh nghiêp ̣ còn thỏa hiệp với NLĐ cùng trốn đóng BHXH, thường xuyên thay đổi địa điểm để trốn tránh các cơ quan chức năng.
Ngoài ra, doanh nghiệp thường đóng không đủ số lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc bằng cách báo số lượng không đúng thực tế, chỉ đăng ký đóng BHXH cho một số lãnh đạo quản lý, nhân viên thuộc khối văn phòng. Hiện tượng trục lợi BHXH xảy ra ngày càng phổ biến. Doanh nghiệp cũng lách luật bằng cách đóng không đúng thời gian và mức đóng quy định (chỉ đóng BHXH trên cơ sở mức lương tối thiểu vùng, không theo mức lương, thu nhập thực tế của NLĐ), cố tình chây ỳ, chấp nhận chịu phạt tiền chậm đóng do mức lãi suất phạt chậm đóng thấp và tiền công thấp hơn mức thực tế của người lao động. Thậm chí, có trường hợp chủ doanh nghiệp trích trừ tiền BHXH, BHTN của NLĐ nhưng không nộp.
Đối với BHXH tự nguyện đây là một loại hình BHXH còn mới mẻ, người dân chưa nắm bắt được nhiều các quy định nên còn ngán ngại chưa mạnh dạng tham gia. Mặt khác, các quy định trong xử phạt vi phạm pháp luật BHXH hiện nay còn rất nhẹ chưa đủ sức răn đe người cố tình vi phạm. Cơ quan BHXH chưa có thẩm quyền ra quyết định xử phạt vi phạm pháp luật BHXH, mà phải chính quyền địa phương mới có thẩm quyền việc xử phạm DN vi phạm rất khó thực hiện. Chế độ BHXH tự nguyện hiện nay chưa thông thoáng, chưa có sự lựa chọn cho người tham gia, nên còn hạn chế tham gia BHXH tự nguyện.
Để khắc phục những hạn chế nói trên, nhằm mở rộng và tăng trưởng nguồn thu BHXH, phát triển bền vững quỹ BHXH trên địa bàn huyện, rất cần có những giải pháp khả thi để không ngừng nâng cao hiệu quả quản lý thu BHXH tại BHXH huyện. Vì lý do đó, đề tài: “Nâng cao hiệu quả quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng tháp giai đoạn 2016 - 2018” được lựa chọn nghiên cứu nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và tạo tiền đề để phát triển chính sách BHXH về sau. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Trong những năm gần đây BHXH, quản lý thu chi BHXH là những nội dung được những người trong và ngoài ngành BHXH và quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu.
Một số đề tài đã được nghiên cứu một cách có hệ thống, đó là: - Nghiên cứu của Đặng Đình Chính (2012), chuyên đề về quản lý chi BHXH, Tạp chí BHXH Việt Nam. Bài viết tập trung phân tích thực trạng về quản lý chi BHXH của Việt Nam, những thành tựu và những hạn chế tồn tại. Từ đó đề xuất một số giải pháp mang tính vĩ mô để công tác quản lý chi BHXH Việt Nam nâng lên một tầm cao mới theo định hướng chủ trương của Đảng và Nhà nước. - Một đề án nghiên cứu của TS.
Đỗ Văn Sinh (2011) đã được triển khai về việc đánh giá hoạt động quỹ BHXH, tính dự báo cân đối quỹ BHXH, BHYT đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030. Nội dung của đề án khoa học là đánh giá hoạt động quỹ BHXH, BHYT, tính toán dự báo cân đối quỹ BHXH, BHYT đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030. Đây là một đề án lớn với sự phối hợp giữa BHXH Việt Nam, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế, Bộ Tài chính, Văn Phòng chính phủ và Tổng Cục thống kê thực hiện năm 2011 do TS. Đỗ Văn Sinh là chủ nhiệm.
- Lê Duy Đồng và Bùi Sỹ Lợi (2001): Định hướng về chính sách phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội giai đoạn 2011-2020. Đây là cuốn sách các tác giả đã trình bày tác động của chính sách BHXH và BHYT trong quá trình đổi mới trong 25 năm qua, chính sách BHXH, BHYT Việt Nam đã có tác động xã hội rất lớn đến đời sống người dân. Trong cuốn sách, các tác giả đã có đề cập tới công tác quản lý thu chi BHXH, phát triển đối tượng thu BHXH. - Luận văn Thạc sỹ của tác giả Trần Phương Thúy với nội dung “Tăng cường quản lý tài chính tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Đồng Tháp,Trường Đại học kinh tế quốc dân Hà Nội, 2017”.
Luận văn đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản quản lý tài chính BHXH, phân tích thực trạng công tác quản lý tài chính tại BHXH tỉnh Đồng Tháp, chỉ ra những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân của nó. Tù đó đưa ra định hướng và giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác quản lý tài chính tại BHXH tỉnh Đồng Tháp. 3 Luan van - Đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam”, Nguyễn Thị Thanh Thanh (2017) hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý thu BHXH, các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH, đề tài nghiên cứu đánh giá thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2014-2016; những thành công đạt được như: Công tác quản lý đối tượng tham gia, quản lý quỹ lương, mức đóng BHXH trên địa bàn đã được củng cố, hoàn thiện, công tác đôn đốc, vận động được quan tâm đúng mức. Bên cạnh đó, đề tài cũng cũng chỉ ra những hạn chế trong công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam như: tỷ lệ nợ còn khá cao, nhiều đơn vị chưa tham gia BHXH.
Tác giả đã vận dụng lý luận và thực tiễn đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam. - Đề tài “Tăng cường công tác kiểm soát thu BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam”, Nguyễn Thị Minh Trang (2017) đã dựa trên cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ, kiểm soát quy trình quản lý thu BHXH để làm rõ thực trạng và đánh giá công tác kiểm soát thu BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam, bên cạnh đó tác giả đã tổng hợp các sai phạm, các hạn chế và nguyên nhân của thực trạng kiểm soát thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam; trên cơ sở đó tác giả đã đề xuất các giải pháp tăng cường kiểm soát thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam. Luận văn này trình bày về kiểm soát thu BHXH nên phạm vi nghiên cứu của luận văn này chủ yếu về vấn đề quy định kiểm soát thu. - Luận văn thạc sỹ “ Tăng cường quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Nghệ An” (2013) của tác giả Phạm Thị Phong.
Luận văn phân tích thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh Nghệ An, đưa ra những giải pháp chủ yếu để nâng cao hiệu quả quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh Nghệ An. Từ những kết quả nghiên cứu, ta thấy được Luận văn đã đưa ra được những nhóm giải pháp, những kiến nghị, đề xuất nhằm tăng cường quản lý thu BHXH trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Tuy nhiên, Luận văn nghiên cứu giai đoạn từ năm 2009 đến 2013 nên những nhóm giải pháp, kiến nghị, đề xuất của tác giả không còn phù hợp với thực tại; Luật BHXH số 58/2014/QH13 có hiệu lực từ ngày 01/01/2016 thay đổi rất nhiều nội dung mới nên cần phải có những giải pháp, kiến nghị và những đề xuất mới, phù hợp với hiện tại hơn. 4 Luan van - Tạp chí báo bảo hiểm xã hội kỳ 03, tháng 5/2017 (số 325) với bài “Không ngừng đổi mới, đẩy mạnh công tác tuyên truyền” của TS.