CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀHIỆU QUẢKINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và bản chất của hiệu quả kinh doanh 1.1 Khái niệm về hiệu quả kinh doanh * Hiệu quả kinh doanh: là khái niệm chung để chỉ ra kết quả hoạt động của các sự việc hiện tượng bao gồm hiệu quả về đời sống, kinh tế, xã hội,… Hiệu quả là một tương quan so sánh giữa kết quả đạt được theo mục tiêu đã được xác định với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. * Khái niệm cụ thể về hiệu quả kinh doanh: Hiệu quả kinh doanh thể hiện tổng quát những kết quả khả năng về hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh gồm nhiều yếu tố năng suất lao động, nhân sự, sản phẩm, doanh thu và khách hàng. Cùng với những tiềm năng mà doanh nghiệp tiếp tục khai thác để đạt được hiệu quả kinh tế, đồng thời đảm bảo hiệu quả xã hội theo phương hướng và mục tiêu xã hội đề ra.
* Hiệu quả kinh tế: trong kinh doanh của doanh nghiệp là hiệu số giữa kết quả thu về và chi phí bỏ ra để đạt được hiệu quả đó. Hiệu quả kinh tế là chỉ tiêu rất quan trọng để đánh giá kết quả kinh doanh của một doanh nghiệp, trên cơ sở so sánh lợi ích thu được với chi phí đã bỏ ra trong suốt quá trình kinh doanh của doanh nghiệp. Để xác định hiệu quả kinh tế một cách cụ thể bằng phương pháp định lượng xác định các chỉ tiêu như: Doanh thu, lợi nhuận. Hiệu quả kinh tế là thước đo quan trọng của sự tăng trưởng, là cơ sở đánh giá việc thực hiện các mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp trong từng năm.
* Hiệu quả xã hội là phạm trù phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lựcsản xuất xã hội nhằm đạt được các mục tiêu xã hội nhất định, chỉ tiêu hiệu quả xã hội là vị trí quan trọng trong việc phát triển đất nước một cách toàn diện và bền vững. Chính vì vậy nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam đã có những chính sách cụ thể để các doanh nghiệp muốn tăng hiệu quả 5 Luan van kinh tế nhưng phải đảm bảo hiệu quả xã hội. Việc cân bằng một cách hợp lý giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội, phù hợp với từng giai đoạn phát triển cụ thể của mỗi quốc là hết sức quan trọng. Nếu chú trọng đến việc nâng cao hiệu quả kính tế đẩy mạnh tăng trưởng sẽ dẫn đến các hậu quả xấu về xã hội như: các tệ nạn xã hội phát triển, thất nghiệp, chêch lệch giữa giầu nghèo gia tăng làm mất cân bằng ổn định xã hội.
Ngược lại, nếu quá chú trọng đến hiệu quả xã hội thì sẽ dẫn đến nền kinh tế thiếu động lực phát triển, dẫn đến suy thoái chậm phát triển. Như vậy doanh nghiệp muốn đạt được hiệu quả kinh doanh thì phải đạt được hiệu quả kinh tế, đó là đạt được lợi nhuận tối đa trên chi phí tối thiểu. Trong nền kinh tế thị trường hiệu quả kinh doanh phụ thuộc phần lớn vào khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong và ngoài nước. Hiệu quả kinh doanh là thước đo chất lượng, phản ánh thực trạng tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp, mà còn là vấn đề sống còn của doanh nghiệp.
Hiệu quả kinh doanh thực sự đạt được khi doanh nghiệp nỗ lực các biện pháp về quản lý, nâng cao chất lượng hàng hóa, giảm tối đa chi phí, mất mát và hao hụt trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, luôn tuân thủ những quy định của nhà nước, cấp trên và pháp luật. Bản chất của hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng và các hoạt động kinh doanh, sử dụng các nguồn lực khoa học và hợp lý như: Lao động, nguồn vốn, máy móc thiết bị, nguyên, nhiên vật liệu…Bản chất của hiệu quả kinh doanh là thể hiện là nâng cao năng suất lao động và tiết kiệm lao động xã hội. Để nâng cao hiệu quả kinh doanh, các doanh nghiệp phải trú trọng nhiều nguồn lực hiện có, phát huy năng lực của lao động, tiết kiệm chi phí sản xuất. Như vậy nâng cao hiệu quả kinh doanh là đạt kết quả tối đa với chi phí tối thiểu.
Điều này sẽ khuyến khích các nhà kinh doanh lựa chọn phương án tốt nhất để đem lại hiệu quả cao trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình. Vai trò của hiệu quả kinh doanh Vai trò của nâng cao hiệu quả kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm nguồn lực lao động xã hội, đây là hai mặt có mối quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh tế, chính vì khan hiếm nguồn lực và sử dụng chúng có tính cạnh tranh nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của xã hội. Để đạt được mục tiêu kinh doanh các doanh nghiệp buộc phải trú trọng các điều kiện nội tại, phát huy năng lực, hiệu năng của các yếu tố sản xuất và tiết kiệm mọi chi phí. Vì vậy nâng cao hiệu quả kinh doanh là phải đạt kết quả tối đa với chi phí tối thiểu, hay chính xác hơn là đạt kết quả tối đa với chi phí nhất định và ngược lại đạt kết quả nhất định với chi phí tối thiểu.
Một số quan điểm đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1.1 Phải đảm bảo tính toàn diện và tính hệ thống trong việc xem xét hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Việc xem xét, đánh giá hiệu quả kinh doanh một cách đầy đủ và toàn diện kể cả mặt không gian và thời gian, trong mối quan hệ với hiệu quả chung của toàn nền kinh tế quốc dân ( bao gồm các hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội) là rất quan trọng. Trong thực tiễn không phải doanh nghiệp nào cũng hiểu biết đầy đủ và đánh giá đúng đắn trong việc xác định hiệu quả kinh doanh. Thực tế cho thấy có những sai lầm làm triệt tiêu một nỗ lực trong sự cố gắng nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.2 Phải đảm bảo sự thống nhất giữa hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp và lợi ích xã hội Đảm bảo sự thống nhất giữa hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp luôn đi kèm với lợi ích xã hội đây là chỉ tiêu đánh giá trình độ phát triển của nền kinh tế xã hội ở các khâu: Trình độ quản lý, tổ chức sản xuất, mức sống bình quân, sự ổn định xã hội. Trong thực tế các doanh nghiệp thường chạy theo hiệu quả kinh tế và coi nhẹ vấn đề về hiệu quả xã hội.
Đó chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng mất cân bằng xã hội, gia tăng khoảng cách giầu nghèo, ô nhiễm môi trường. Vì vậy nhà nước đã có chính 7 Luan van sách cụ thể để các doanh nghiệp muốn đạt mục tiêu tăng hiệu quả kinh tế thì phải đảm bảo hiệu quả xã hội. Việc cân bằng một cách hợp lý giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội phù hợp với từng giai đoạn phát triển là hết sức quan trọng.3 Phải đảm bảo kết hợp giữa hiệu quảkinh doanh của doanh nghiệp với lợiích của người lao động và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc Trong cơ chế thị trường, các doanh nghiệp phải cạnh tranh găy gắt với các doanh nghiệp khác. Mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp phụ thuộc vào từng lĩnh vực kinh doanh và cơ chế mở của thị trường đối với doanh nghiệp.
Để tồn tại và phát triển được, doanh nghiệp phải liên tục vận động để nâng cao hiệu qủa kinh doanh của doanh nghiệp mình. Các nguồn lực sản xuất của xã hội có su hướng ngày càng khan hiếm hơn, trong khi nhu cầu của xã hội đòi hỏi ngày càng cao và đa dạng. Để doanh nghiệp có được chỗ đứng trong sản xuất kinh doanh trên thị trường và đem lại hiệu quả cho doanh nghiệp, Vậy bài toán đặt ra cho doanh nghiệp là sản xuất cái gì, sản xuất cho ai và sản xuất như thế nào? Vì thị trường chỉ chấp nhận các sản phẩm phù hợp về chủng loại, chất lượng và giá cả nhất định. Do vậy, trong cơ chế thị trường, việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là vô cùng quan trọng.
- Nâng cao hiệu quả kinh doanh là cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Vì vậy, việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là một đòi hỏi tất yếu, nó đảm bảo cho doanh nghiệp có đủ chi phí trang trải cho các hoạt động của doanh nghiệp và đảm bảo được lợi ích cho người lao động, đồng thời có sự tích lũy cần thiết để đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, đào tạo, tuyển dụng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng sự thay đổi ngày càng cao của thị trường và phải giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc. - Đối với doanh nghiệp, mục tiêu cuối cùng là tối đa hóa lợi nhuận, để đạt được mục tiêu này doanh nghiệp phải tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh để tạo ra sản phẩm cung cấp ra thị trường. Doanh nghiệp 8 Luan van càng tiết kiệm trong việc sử dụng các nguồn lực bao nhiêu thì càng có cơ hội đển thu được nhiều lợi nhuận bấy nhiêu.
Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp càng cao càng phản ánh doanh nghiệp đã sử dụng hiệu quả, tiết kiệm các nguồn lực sản xuất. Vì vậy, nâng cao hiệu quả kinh doanh là con đường nâng cao sức cạnh tranh khả năng tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp.4 Cần xem xét hiệu quảkinh doanh qua 2 mặt định tính và định lượng 1.1 Về mặt định tính Trong nền kinh tế quốc dân, hiệu quả kinh doanh mà doanh nghiệp đạt được phải gắn với hiệu quả chung của toàn xã hội. Đạt được hiệu quả cao cho doanh nghiệp chưa đủ mà còn phải đóng góp vào sự phát triển chung của toàn xã hội. Trong một số trường hợp, hiệu quả chung của toàn xã hội lại là yếu tố quyết định cho sự lựa chọn một giải pháp kinh tế, một phương án sản xuất kinh doanh nào đó không thực sự tối ưu.
Cụ thể khi đánh giá hiệu quả kinh doanh chung ta cần quan tâm một số nội dung sau. +Thứ nhất: Bảo đảm sự hài lòng giữa các lợi ích như: Lợi ích xã hội, lợi ích của người lao động, lợi ích tập thể, lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài. Theo quan điểm này quy trình thỏa mãn lợi ích giữa các chủ thể phải đòi hỏi thừ thấp đến cao, từ đó có thể điều chỉnh kết hợp một cách hài hòa giữa lợi ích của các tập thể. `+Thứ hai: Phải đảm bảo tính toàn diện và hệ thống trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh.