Nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn việt nam chi nhánh thành phố hồ chí minh

Kiểm soát nội bộ (KSNB) là một yếu tố quan trọng trong hoạt động của ngân hàng, đặc biệt… 106 trang · Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh · 2024.

• Tác giả: Lê Thị Thanh Bình
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Đoan Trang
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Soát Nội Bộ Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp Và Phát Triển Nông Thôn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu khóa luận
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG NHẬN TIỀN GỬI TIẾT KIỆM TẠI NGÂN HÀNG
• 2.1. Tổng quan các nghiên cứu
• 2.1.1. Công trình nghiên cứu nước ngoài
• 2.1.2. Công trình nghiên cứu trong nước
• 2.1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.2. Cơ sở lý thuyết về kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm từ tại ngân hàng
• 2.2.1. Khái quát hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm
• 2.2.1.1. Khái niệm hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm
• 2.2.1.2. Phân loại tiền gửi tiết kiệm
• 2.2.1.3. Một số rủi ro hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm
• 2.2.2. Kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm trong hệ thống ngân hàng
• 2.2.2.1. Khái niệm kiểm soát nội bộ
• 2.2.2.2. Khái niệm kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm
• 2.2.2.3. Mục tiêu của hệ thống KSNB đối với hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm
• 2.2.2.4. Các thành phần của hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT NỘI HOẠT ĐỘNG NHẬN TIỀN GỬI TIẾT KIỆM TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Tổng quan về ngân hàng Agribank – Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh
• 3.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 3.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 3.1.3. Kết quả hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng Agribank – Chi nhánh Tp. Hồ Chí Minh giai đoạn 2021 – 2023
• 3.2. Thực trạng hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng tại ngân hàng Agribank – Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh
• 3.2.1. Các quy định tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng Agribank – CN TP.
• 3.2.2. Quy trình nghiệp vụ nhận tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng Agribank – CN TP.
• 3.2.3. Quy trình tất toán tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng Agribank – CN TP.
• 3.3. Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng tại ngân hàng Agribank – Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh
• 3.3.1. Môi trường kiểm soát
• 3.3.2. Đánh giá rủi ro
• 3.3.3. Thông tin và truyền thông
• 3.3.4. Hoạt động kiểm soát
• 3.3.5. Giám sát các kiểm soát
• 3.4. Khảo sát kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm
• 3.4.1. Mục đích khảo sát
• 3.4.2. Phương pháp khảo sát
• 3.4.3. Nội dung khảo sát
• 3.4.4. Kết quả thăm dò
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG NHẬN TIỀN GỬI TIẾT KIỆM CỦA KHÁCH HÀNG TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Đánh giá kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm
• 4.2. Những hạn chế
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Soát Nội Bộ Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp

Kiểm soát nội bộ (KSNB) là một yếu tố quan trọng trong hoạt động của ngân hàng, đặc biệt là tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank). KSNB không chỉ giúp đảm bảo tính minh bạch trong các giao dịch mà còn bảo vệ tài sản của ngân hàng và khách hàng. Việc nâng cao hiệu quả KSNB sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tăng cường niềm tin của khách hàng.

1.1. Khái Niệm Kiểm Soát Nội Bộ Trong Ngân Hàng

Kiểm soát nội bộ trong ngân hàng được định nghĩa là các quy trình và chính sách nhằm đảm bảo rằng các giao dịch tài chính được thực hiện một cách chính xác và kịp thời. Điều này bao gồm việc giám sát các hoạt động tài chính và đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật.

1.2. Vai Trò Của KSNB Trong Hoạt Động Ngân Hàng

KSNB đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận, sai sót trong giao dịch. Nó cũng giúp ngân hàng duy trì sự ổn định và phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

II. Thách Thức Trong Kiểm Soát Nội Bộ Tại Agribank

Mặc dù Agribank đã có những nỗ lực trong việc thiết lập hệ thống KSNB, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu sót trong lưu trữ dữ liệu, quy trình kiểm soát chưa chặt chẽ, và sự thiếu đồng bộ trong các phần mềm quản lý là những yếu tố gây cản trở hiệu quả của KSNB.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quy Trình Kiểm Soát

Quy trình kiểm soát nội bộ tại Agribank vẫn còn nhiều hạn chế, như việc thiếu các quy định rõ ràng và không đồng bộ trong việc thực hiện các quy trình kiểm soát. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc phát hiện và xử lý các sai sót.

2.2. Rủi Ro Từ Việc Thiếu Minh Bạch

Thiếu minh bạch trong các giao dịch có thể dẫn đến các hành vi gian lận và sai sót nghiêm trọng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của ngân hàng mà còn làm giảm niềm tin của khách hàng.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Soát Nội Bộ

Để nâng cao hiệu quả KSNB, Agribank cần áp dụng một số phương pháp cải tiến. Việc cải thiện quy trình lưu trữ dữ liệu, nâng cấp hệ thống phần mềm và tăng cường đào tạo nhân viên là những giải pháp cần thiết.

3.1. Cải Tiến Quy Trình Lưu Trữ Dữ Liệu

Cải tiến quy trình lưu trữ dữ liệu sẽ giúp ngân hàng quản lý thông tin khách hàng một cách hiệu quả hơn. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu sai sót mà còn tăng cường khả năng truy xuất thông tin khi cần thiết.

3.2. Nâng Cấp Hệ Thống Phần Mềm

Nâng cấp hệ thống phần mềm quản lý sẽ giúp cải thiện khả năng kiểm soát và giám sát các giao dịch. Điều này cũng giúp ngân hàng đáp ứng nhanh chóng hơn với các yêu cầu của khách hàng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của KSNB Tại Agribank

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả KSNB đã mang lại những kết quả tích cực cho Agribank. Các báo cáo tài chính trở nên minh bạch hơn, và khách hàng cũng cảm thấy yên tâm hơn khi gửi tiền tại ngân hàng.

4.1. Kết Quả Đánh Giá Hiệu Quả KSNB

Kết quả đánh giá cho thấy rằng hệ thống KSNB tại Agribank đã có những cải thiện đáng kể. Các chỉ số về hiệu quả hoạt động và sự hài lòng của khách hàng đều tăng lên.

4.2. Tác Động Đến Niềm Tin Của Khách Hàng

Sự cải thiện trong KSNB đã giúp tăng cường niềm tin của khách hàng vào Agribank. Khách hàng cảm thấy an tâm hơn khi gửi tiền và giao dịch tại ngân hàng.

V. Kết Luận Về Kiểm Soát Nội Bộ Tại Agribank

Việc nâng cao hiệu quả KSNB tại Agribank không chỉ giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn mà còn bảo vệ quyền lợi của khách hàng. Các giải pháp đã được đề xuất cần được thực hiện một cách đồng bộ để đạt được kết quả tốt nhất.

5.1. Tương Lai Của KSNB Tại Ngân Hàng

Trong tương lai, Agribank cần tiếp tục cải tiến hệ thống KSNB để đáp ứng tốt hơn với các yêu cầu của thị trường và khách hàng. Việc này sẽ giúp ngân hàng duy trì vị thế cạnh tranh.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Mới

Đề xuất các giải pháp mới như áp dụng công nghệ thông tin trong KSNB sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm đóng vai trò trọng yếu trong việc tạo lập nguồn vốn huy động của các ngân hàng thương mại, đồng thời là cơ sở cho các hoạt động cấp tín dụng và điều tiết lưu thông tiền tệ. Bên cạnh mục tiêu mở rộng quy mô huy động vốn, các tổ chức tín dụng phải duy trì một hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ nhằm bảo đảm tính minh bạch, an toàn tài sản và tuân thủ các chuẩn mực pháp lý hiện hành.

Trong bối cảnh thực tiễn ngành ngân hàng tại Việt Nam, nghiệp vụ tiền gửi tiết kiệm tiềm ẩn nhiều rủi ro tác nghiệp, gian lận và sai sót. Tác giả khóa luận đã dẫn chứng các sự vụ sai phạm điển hình làm thất thoát tài sản nghiêm trọng trong hệ thống ngân hàng thời gian qua:

• Vụ án Nguyễn Thị Hà Thành cấu kết với một số cán bộ ngân hàng giả mạo chữ ký, lập khống hồ sơ người gửi tiền để thực hiện 26 vụ lừa đảo, chiếm đoạt hơn 430 tỷ đồng tại ba ngân hàng gồm Ngân hàng TMCP Quốc Dân (NCB), Ngân hàng TMCP Việt Á (VAB) và Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank) vào năm 2018.
• Vụ án cán bộ ngân hàng lập khống nhiều chứng từ rút tiền và ký giả chữ ký khách hàng nhằm chiếm đoạt hơn 4,4 tỷ đồng tại Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2023.

Tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh (Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh), quá trình quan sát thực tế của tác giả cho thấy đơn vị vẫn còn bộc lộ một số sơ hở và hạn chế trong công tác kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tiền gửi, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ và uy tín đối với khách hàng. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại chi nhánh là yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

• Mục tiêu chung: Đánh giá kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất một số giải pháp cải thiện hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm tại đơn vị.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đưa ra nhận xét về ưu điểm, hạn chế của kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh.
  2. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng tại Ngân hàng Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh là gì?
  2. Những giải pháp nào phù hợp để có thể nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng tại Ngân hàng Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Agribank – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh (địa chỉ: 2A Phó Đức Chính, Phường Nguyễn Thái Bình, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh).
• Phạm vi thời gian: Quá trình khảo sát tại ngân hàng và thu thập dữ liệu nghiên cứu của tác giả diễn ra từ ngày 20/01/2024 đến ngày 31/03/2024; số liệu phản ánh kết quả hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm được thu thập trong giai đoạn 2021 – 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên khuôn khổ kiểm soát nội bộ COSO năm 2013 ban hành bởi Ủy ban Thuộc Hội đồng Quốc gia về Báo cáo Gian lận Hoa Kỳ (Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission). Hệ thống kiểm soát nội bộ theo khung COSO 2013 được cấu thành bởi năm yếu tố cốt lõi: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, và Giám sát các kiểm soát.

Bên cạnh đó, đề tài viện dẫn các quan điểm học thuật và chuẩn mực quốc tế lẫn trong nước:

• Khuôn khổ kiểm soát nội bộ ngân hàng của Ủy ban Basel (1998);
• Định nghĩa của Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC, 2012) và Viện Kế toán Công chứng Hoa Kỳ (AICPA, 2017);
• Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 315 (VSA 315);
• Điều 39 Luật Kế toán số 88/2015/QH13;
• Khái niệm tiền gửi tiết kiệm theo Khoản 1 Điều 5 Thông tư 48/2018/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước;
• Lý thuyết phân loại tiền gửi tiết kiệm theo kỳ hạn, loại tiền và hình thức huy động (Nguyễn Đăng Dờn, 2014);
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và văn bản điều hành nội bộ: Thông tư 14/2017/TT-NHNN về phương pháp tính lãi; Thông tư 48/2018/TT-NHNN về tiền gửi tiết kiệm; Thông tư 49/2018/TT-NHNN về tiền gửi có kỳ hạn; Quyết định 726/QĐ-NHNo-NCPT ngày 09/06/2015 và Quyết định 2209/QĐ-NHNo-KHNV ngày 18/10/2019 của Tổng Giám đốc Agribank; Văn bản số 2617/NHNo-PTD ngày 29/02/2024 về cảnh báo, phòng ngừa và kiểm soát rủi ro hoạt động.

Về mặt phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp nghiên cứu định tính và kỹ thuật khảo sát định lượng:

• Phương pháp tổng hợp lý thuyết: Phân tích, tổng hợp tài liệu từ sách báo, giáo trình, công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước cùng hệ thống văn bản pháp lý.
• Phương pháp khảo sát: Thiết lập bảng câu hỏi khảo sát dựa trên thang đo Likert 5 mức độ để lấy ý kiến trực tiếp từ các cán bộ, nhân viên đang công tác tại Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh nhằm lượng hóa mức độ tuân thủ quy trình và hiệu lực của năm yếu tố kiểm soát nội bộ.
• Phương pháp thu thập và thống kê mô tả: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tài chính của chi nhánh giai đoạn 2021 – 2023, các quy chế nghiệp vụ và tài liệu nội bộ, tiến hành lập bảng so sánh tỷ lệ tăng trưởng và phân tích các chỉ tiêu liên quan.

Nguồn dữ liệu	Loại dữ liệu	Mục đích sử dụng
Báo cáo tài chính Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh (2021 – 2023)	Thứ cấp	Đánh giá kết quả và xu hướng tăng trưởng huy động tiền gửi tiết kiệm qua các năm
Bảng câu hỏi khảo sát cán bộ nhân viên chi nhánh	Sơ cấp	Đánh giá nhận thức và mức độ tuân thủ 5 nhân tố COSO trong kiểm soát nghiệp vụ tiền gửi
Hệ thống văn bản pháp luật của NHNN và quy chế nội bộ Agribank	Thứ cấp	Làm căn cứ pháp lý và tiêu chuẩn đối chiếu thực trạng quy trình nghiệp vụ

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về đề tài

Chương 1 trình bày tính cấp thiết của việc kiểm soát rủi ro trong hoạt động huy động vốn tiền gửi tiết kiệm tại các ngân hàng thương mại, chỉ ra các vụ việc thất thoát tiền gửi thực tế do sơ hở kiểm soát. Trên cơ sở đó, chương xác định mục tiêu chung, hai mục tiêu cụ thể, hai câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu (hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng cá nhân) và phạm vi nghiên cứu tại Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh từ ngày 20/01/2024 đến ngày 31/03/2024. Cuối chương giới thiệu phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp khảo sát, ý nghĩa thực tiễn của đề tài đối với công tác điều hành của ban lãnh đạo chi nhánh và kết cấu 4 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu trước và cơ sở lý thuyết về kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng

Chương 2 tổng hợp 2 công trình quốc tế (Fandi Li, 2020 về SPD Bank; Tamer Aksoy & Abdullai Mohammed, 2020 về các ngân hàng niêm yết tại Ghana) và 6 công trình trong nước (Trần Quốc Thịnh, 2017; Đinh Thị Trà My, 2018; Ngô Hiếu Khả Duyên, 2021; Nguyễn Thị Quỳnh Hương, 2021; Phan Khánh Toàn, 2023; Vũ Hồng Điệp, 2023). Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: các nghiên cứu trước phần lớn thực hiện ở các ngân hàng khác hoặc chỉ phân tích định tính mà thiếu khảo sát thực tế cán bộ nhân viên; riêng tại Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh chưa có công trình nào đánh giá chuyên sâu kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm có kết hợp khảo sát theo khung COSO 2013.

Về mặt lý thuyết, chương hệ thống hóa khái niệm tiền gửi tiết kiệm (Thông tư 48/2018/TT-NHNN), phân loại tiền gửi tiết kiệm (theo kỳ hạn, theo loại tiền tệ, theo hình thức tiết kiệm tích lũy, bậc thang, dự thưởng) và chỉ diện 4 nhóm rủi ro điển hình:

1. Rủi ro sai lệch hồ sơ hoặc thông tin khách hàng không đầy đủ;
2. Rủi ro xác định sai loại tiền gửi, tính sai lãi suất hoặc sai thời gian rút tiền;
3. Rủi ro thiếu dấu "Đã thu tiền" hoặc "Đã chi tiền" trên chứng từ giao dịch;
4. Rủi ro khách hàng ký khống chứng từ trắng do quá tin tưởng hoặc muốn tiết kiệm thời gian.

Tiếp đó, chương phân tích 5 thành phần của hệ thống kiểm soát nội bộ theo COSO 2013 ứng dụng vào nghiệp vụ nhận tiền gửi tiết kiệm:

• Môi trường kiểm soát: Tính chính trực, giá trị đạo đức, triết lý quản lý, cơ cấu tổ chức, phân định quyền hạn - trách nhiệm và chính sách nhân sự.
• Đánh giá rủi ro: Tiến trình ba bước gồm xác định mục tiêu, phân tích - đánh giá rủi ro và quản lý rủi ro.
• Thông tin và truyền thông: Cơ chế trao đổi thông tin đa chiều (từ dưới lên, từ trên xuống, giữa các phòng ban) và kênh thông tin bên ngoài.
• Hoạt động kiểm soát: Các thủ tục phê duyệt (chung và cụ thể), phân chia nhiệm vụ (tách biệt giao dịch viên và thủ quỹ), định dạng trước trên phần mềm máy tính, bảo vệ tài sản (an ninh kho quỹ, camera, kiểm kê) và cơ chế đối chiếu độc lập.
• Giám sát các kiểm soát: Giám sát thường xuyên hàng ngày kết hợp giám sát định kỳ bởi kiểm toán nội bộ và kiểm tra chuyên đề.

Chương 3: Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 giới thiệu tổng quan về Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh: thành lập ngày 12/10/1988, trụ sở tại 2A Phó Đức Chính, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh, mã số thuế 0100686174 - 162. Cơ cấu tổ chức gồm Ban Giám đốc (Giám đốc và các Phó Giám đốc) điều hành các phòng chức năng: Phòng Kế hoạch nghiệp vụ (KHNV), Phòng Kế toán - Kho quỹ (KT-KQ), Phòng Tín dụng, Phòng Tổng hợp, Phòng Kiểm tra kiểm soát nội bộ (KTKSNB), Phòng Khách hàng cá nhân (KHCN), Phòng Khách hàng doanh nghiệp (KHDN), Phòng Thẩm định và Phòng Hậu kiểm.

Về quy mô hoạt động huy động vốn giai đoạn 2021 – 2023, số liệu từ Báo cáo tài chính chi nhánh cho thấy tổng số lượng tiền gửi tiết kiệm tăng trưởng qua các năm, trong đó năm 2023 đạt mức tăng trưởng cao nhất. Cụ thể đối với chỉ tiêu tiền gửi của khách hàng doanh nghiệp, năm 2022 đạt 3.040 tỷ đồng, tăng 39,1% so với năm 2021.

Tác giả mô tả chi tiết hai quy trình nghiệp vụ đang vận hành tại chi nhánh:

Quy trình nhận tiền gửi tiết kiệm (7 bước):

1. Bước 1: Tiếp nhận yêu cầu và kiểm tra thông tin khách hàng: Hướng dẫn khách hàng chưa có mã định danh (CIF) điền mẫu 1A/DVTK-CN, kiểm tra giấy tờ tùy thân (CCCD/hộ chiếu còn hiệu lực), lập Giấy gửi tiền và Bảng kê các loại tiền nộp.
2. Bước 2: Kiểm tra thông tin trên hệ thống IPCAS: Mở mã CIF mới (nếu giao dịch lần đầu), kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của chứng từ, chuyển chứng từ cho thủ quỹ đối với quầy giao dịch loại 1.
3. Bước 3: Thu tiền: Giao dịch viên hoặc thủ quỹ thu tiền theo hạn mức phân quyền, kiểm đếm khớp với Giấy nộp tiền; nếu vượt hạn mức phải chuyển sang cán bộ có thẩm quyền cao hơn; ký và đóng dấu "Đã thu tiền".
4. Bước 4: Xử lý giao dịch mở tài khoản trên IPCAS: Nhập dữ liệu về sản phẩm tiết kiệm, số tiền, ngày hiệu lực, ngày đáo hạn, phương thức tính lãi và hình thức nhận tiền; chuyển chứng từ cho kiểm soát viên phê duyệt.
5. Bước 5: Kiểm soát và phê duyệt: Kiểm soát viên kiểm tra toàn bộ chứng từ giấy và dữ liệu điện tử, phê duyệt giao dịch trên hệ thống IPCAS hoặc trả lại nếu có sai lệch; thiết lập liên kết đại diện/đồng sở hữu nếu phát sinh.
6. Bước 6: In chứng từ: Giao dịch viên in chứng từ và Sổ tiết kiệm, ký tên, chuyển kiểm soát viên ký và trình Giám đốc hoặc người được ủy quyền ký duyệt Sổ tiết kiệm, đóng dấu tròn đơn vị và dấu chức danh.
7. Bước 7: Trả Sổ tiết kiệm và lưu chứng từ: Giao sổ tiết kiệm, giấy tờ tùy thân và liên chứng từ cho khách hàng; lưu liên Giấy gửi tiền theo quy định lưu trữ.

Quy trình tất toán tiền gửi tiết kiệm (7 bước):

1. Bước 1: Tiếp nhận yêu cầu tất toán: Nhận Sổ tiết kiệm, đối chiếu thông tin CCCD/hộ chiếu với Sổ tiết kiệm và dữ liệu trên hệ thống IPCAS; yêu cầu khách hàng ký tên và đối chiếu chữ ký mẫu trên hệ thống.
2. Bước 2: Xử lý giao dịch trên IPCAS: Giao dịch viên thực hiện thao tác tính gốc, lãi theo quy định nghiệp vụ và chuyển duyệt.
3. Bước 3: In và xử lý chứng từ: In chứng từ giao dịch, in nội dung tất toán vào Sổ tiết kiệm, đóng dấu "Đã tất toán" lên sổ, ký tên và chuyển kiểm soát viên ký xác nhận.
4. Bước 4: Phê duyệt: Trình Giám đốc hoặc người được ủy quyền phê duyệt lệnh chi tiền.
5. Bước 5: Chi tiền: Lập bảng kê chi tiền mặt (khách hàng ký nhận) và đóng dấu "Đã chi tiền", hoặc thực hiện hạch toán chuyển khoản vào tài khoản thanh toán theo yêu cầu của khách hàng.
6. Bước 6: Trả chứng từ: Giao liên chứng từ giao dịch cho khách hàng.
7. Bước 7: Lưu chứng từ: Giao dịch viên thực hiện lưu trữ hồ sơ, chứng từ tất toán theo quy định kế toán.

Phân tích thực trạng 5 thành phần kiểm soát nội bộ tại chi nhánh:

• Môi trường kiểm soát: Triển khai Bộ chuẩn mực đạo đức theo Sổ tay cán bộ Agribank; tổ chức họp giao ban định kỳ vào thứ Sáu hàng tuần để thảo luận nhiệm vụ và tiếp nhận phản ánh; phân công quyền hạn rõ ràng giữa Giám đốc, Kiểm soát viên, Cán bộ kiểm soát lại và Giao dịch viên; quy trình tuyển dụng qua 3 vòng nghiêm ngặt (sơ loại hồ sơ, thi viết nghiệp vụ, phỏng vấn); chính sách đào tạo định kỳ trực tiếp và trực tuyến; chế độ khen thưởng đầy đủ vào các dịp lễ lớn (1/1, 30/4, 2/9...) với mức thưởng tối thiểu 1 tháng lương cơ bản cùng các phụ cấp.
• Đánh giá rủi ro: Ban hành văn bản hướng dẫn nhận diện rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường và rủi ro lãi suất; theo dõi báo cáo giao dịch đáng ngờ từ Trụ sở chính chuyển về Phòng KTKSNB; thực hiện các đợt kiểm tra đột xuất; tiếp nhận và triển khai Văn bản số 2617/NHNo-PTD về kiểm soát rủi ro hoạt động (tập trung vào rủi ro gian lận nội bộ và sai phạm quy trình tác nghiệp).
• Thông tin và truyền thông: Vận hành mạng nội bộ yêu cầu thay đổi mật khẩu định kỳ 1 tháng/lần; xử lý toàn bộ giao dịch tiền gửi trên hệ thống Kế toán khách hàng và Thanh toán nội bộ IPCAS (Intrabank Payment and Customer Accounting System) kết nối các hệ thống nghiệp vụ liên quan như Payment Hub, Agritax, Bill Payment, ARS, Ebanking, thanh toán song phương với Kho bạc Nhà nước và Bảo hiểm xã hội; luân chuyển văn bản chỉ đạo bằng Phiếu trình chuyển văn bản.
• Hoạt động kiểm soát: Duy trì cơ chế kiểm soát kép (nguyên tắc 4 mắt) giữa giao dịch viên và kiểm soát viên; phân định độc lập giữa thủ quỹ và giao dịch viên; hệ thống IPCAS định dạng trước các hạn mức phê duyệt và tự động từ chối lệnh vi phạm; an ninh kho quỹ được trang bị camera, khóa mật khẩu, chỉ nhân sự có thẩm quyền mới được vào kho; thực hiện kiểm kê quỹ và đối chiếu số dư sổ sách cuối ngày.
• Giám sát các kiểm soát: Thực hiện đồng thời cơ chế tự kiểm tra, giám sát thường xuyên hàng ngày giữa các bộ phận tác nghiệp và tiếp nhận các đợt giám sát, kiểm tra định kỳ của Trụ sở chính và các đoàn kiểm toán.
• Kết quả khảo sát cán bộ nhân viên: Khóa luận tổng hợp thông tin mẫu khảo sát và kết quả đánh giá 5 nhân tố COSO qua các bảng thống kê từ Bảng 3.3 đến Bảng 3.8, cho thấy nhìn chung cán bộ nhân viên đánh giá cao tính tuân thủ quy trình, đạo đức nghề nghiệp và an ninh kho quỹ, nhưng cũng chỉ ra các điểm yếu về phần mềm và công tác thu thập ý kiến khách hàng.

Chương 4: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh

Trên cơ sở phân tích thực trạng và kết quả khảo sát ở Chương 3, Chương 4 tổng kết các ưu điểm, chỉ ra 4 hạn chế then chốt còn tồn đọng và đề xuất các nhóm giải pháp tương ứng nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ tại đơn vị trong giai đoạn tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính và các hạn chế phát hiện từ số liệu thực tế

Nghiên cứu khẳng định hệ thống kiểm soát nội bộ đối với hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm tại Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh vận hành tương đối đồng bộ và tuân thủ các quy định của Ngân hàng Nhà nước cũng như chuẩn mực COSO. Uy tín thương hiệu và sự nghiêm ngặt trong quy trình đã thúc đẩy nguồn vốn huy động tiền gửi tiết kiệm tăng trưởng liên tục trong giai đoạn 2021 – 2023, thể hiện rõ qua sự gia tăng số dư tiền gửi của khách hàng cá nhân và mức tăng 39,1% nguồn tiền gửi doanh nghiệp năm 2022 (đạt 3.040 tỷ đồng).

Tuy nhiên, khóa luận đã chỉ ra 4 hạn chế cụ thể trong hệ thống kiểm soát nội bộ của chi nhánh:

1. Công tác lưu trữ dữ liệu và thông tin khách hàng: Việc ghi nhận và lưu trữ chứng từ, hồ sơ thông tin khách hàng vẫn còn sai sót, dữ liệu nhập chưa thật sự đầy đủ, gây cản trở nhất định cho công tác đối chiếu và kiểm tra sau giao dịch.
2. Hạ tầng phần mềm và trang thiết bị: Hệ thống IPCAS đôi lúc bộc lộ sự bất cập trong xử lý giao dịch; một số trang thiết bị, máy móc phục vụ tác nghiệp tại quầy đã cũ kỹ, làm chậm tiến độ giao dịch và tiềm ẩn lỗi kỹ thuật.
3. Công tác thăm dò ý kiến khách hàng: Chi nhánh chưa chú trọng và còn rất hạn chế trong việc triển khai khảo sát, thăm dò ý kiến khách hàng sau khi hoàn tất giao dịch tiền gửi tiết kiệm, dẫn đến thiếu kênh thông tin phản hồi từ bên ngoài để phát hiện sơ hở nghiệp vụ.
4. Công tác an toàn và bảo mật: Các biện pháp bảo mật dữ liệu và kiểm soát an toàn thông tin nội bộ tại đơn vị chưa thực sự được thắt chặt một cách toàn diện.

Các giải pháp do tác giả đề xuất

Nhằm khắc phục trực tiếp các khiếm khuyết trên, tác giả đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể:

• Cải thiện công tác lưu trữ và kiểm soát chứng từ: Tăng cường kiểm tra, rà soát tính chuẩn xác của chứng từ giao dịch trước khi lưu trữ; số hóa và phân loại khoa học hồ sơ khách hàng nhằm tránh thất lạc và hỗ trợ truy xuất nhanh chóng.
• Nâng cấp hệ thống công nghệ và trang thiết bị: Kiến nghị Agribank nâng cấp phần mềm IPCAS nhằm tối ưu hóa tốc độ xử lý dữ liệu và tính năng kiểm soát tự động; đầu tư thay mới các trang thiết bị, máy tính, máy đếm tiền và máy in đã cũ kỹ tại các quầy giao dịch.
• Tăng cường an toàn, bảo mật thông tin: Thắt chặt quản lý tài khoản truy cập hệ thống; giám sát chặt chẽ việc sao lưu dữ liệu; nâng cao tính bảo mật đối với cơ sở dữ liệu khách hàng gửi tiền tiết kiệm.
• Tích cực tiếp nhận và xử lý ý kiến khách hàng: Thiết lập quy trình khảo sát mức độ hài lòng của khách hàng gửi tiết kiệm qua nhiều kênh (phiếu khảo sát trực tiếp, tin nhắn hoặc ứng dụng); thành lập bộ phận tiếp nhận và xử lý kịp thời các khiếu nại, phản ánh liên quan đến giao dịch.

Đóng góp của đề tài

Tác giả đã kế thừa khung lý thuyết COSO 2013 và các quy định của Ngân hàng Nhà nước để xây dựng một bộ công cụ đánh giá thực nghiệm hoàn chỉnh tại Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh. Khác với một số nghiên cứu trước đây chỉ dừng lại ở việc mô tả quy trình chung mà không khảo sát thực tế, khóa luận này đã thu thập và xử lý dữ liệu sơ cấp từ chính đội ngũ cán bộ nhân viên chi nhánh qua thang đo Likert 5 mức độ, phản ánh chân thực các khía cạnh tuân thủ của từng phòng ban. Đây là nghiên cứu chuyên biệt đầu tiên về kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm tại Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh, cung cấp cơ sở thực chứng giá trị cho ban lãnh đạo chi nhánh trong việc hoàn thiện quy trình kiểm soát rủi ro.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được xác định theo phạm vi thực hiện của tác giả:

• Phạm vi không gian hẹp: Đề tài chỉ tập trung khảo sát và thu thập dữ liệu nội bộ tại Agribank – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng so sánh với các chi nhánh khác trong cùng hệ thống Agribank hoặc các ngân hàng thương mại cổ phần khác trên cùng địa bàn.
• Giới hạn thời gian khảo sát: Quá trình điều tra thực địa và phát phiếu khảo sát nhân viên diễn ra trong khoảng thời gian tương đối ngắn (từ 20/01/2024 đến 31/03/2024), quy mô mẫu khảo sát giới hạn trong phạm vi cán bộ nhân viên trực tiếp tham gia nghiệp vụ tiền gửi tại chi nhánh.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng địa bàn khảo sát sang nhiều chi nhánh trên toàn hệ thống Agribank, gia tăng kích thước mẫu khảo sát, hoặc áp dụng các mô hình kinh tế lượng định lượng nâng cao (hồi quy đa biến, kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA) để lượng hóa chính xác mức độ tác động của từng nhân tố kiểm soát nội bộ đến hiệu quả quản trị rủi ro tiền gửi tiết kiệm.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này là nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn hữu ích dành cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp vận dụng khung kiểm soát nội bộ COSO 2013 vào một mảng nghiệp vụ chuyên biệt của ngân hàng thương mại; phương pháp thiết kế bảng hỏi khảo sát nhân viên ngân hàng theo thang đo Likert.
• Cán bộ quản lý và kiểm soát viên tại các ngân hàng thương mại: Phần mô tả chi tiết quy trình 7 bước nhận tiền gửi tiết kiệm, quy trình 7 bước tất toán tiền gửi tiết kiệm và ma trận phân định trách nhiệm (Giám đốc, Kiểm soát viên, Giao dịch viên, Thủ quỹ) tại Chương 3 là tư liệu thực tế có giá trị cao để đối chiếu, rà soát và phát hiện lỗ hổng kiểm soát trong quy trình tác nghiệp tại đơn vị mình.
• Người làm nghiên cứu về quản trị rủi ro ngân hàng: Khóa luận cung cấp hệ thống văn bản quy định của Agribank (Văn bản 2617/NHNo-PTD, Quyết định 2209/QĐ-NHNo-KHNV, Quyết định 726/QĐ-NHNo-NCPT) và danh mục các rủi ro gian lận thường gặp trong khâu lập chứng từ tiền gửi tiết kiệm.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận sử dụng khung lý thuyết nào làm nền tảng để đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ? Khóa luận sử dụng khuôn khổ kiểm soát nội bộ COSO 2013, đánh giá toàn diện hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm qua năm thành phần: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Thông tin và truyền thông, Hoạt động kiểm soát, và Giám sát các kiểm soát; kết hợp các quy định pháp lý của Ngân hàng Nhà nước (Thông tư 14/2017/TT-NHNN, Thông tư 48/2018/TT-NHNN, Thông tư 49/2018/TT-NHNN) và các quy chế nội bộ của Agribank.

Hệ thống công nghệ chính được Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh sử dụng trong xử lý tiền gửi tiết kiệm là gì? Chi nhánh sử dụng hệ thống IPCAS (Intrabank Payment and Customer Accounting System - Hệ thống Kế toán khách hàng và Thanh toán nội bộ) để nhập giao dịch, quản lý mã định danh khách hàng (CIF), tính lãi và phê duyệt lệnh; bên cạnh các hệ thống vệ tinh như Payment Hub, Agritax, ARS, Bill Payment, Ebanking và hệ thống thanh toán song phương điện tử với Kho bạc Nhà nước và Bảo hiểm xã hội.

Quy trình nghiệp vụ nhận tiền gửi tiết kiệm tại chi nhánh bao gồm những bước nào? Quy trình nhận tiền gửi tiết kiệm tại chi nhánh gồm 7 bước cụ thể:

1. Tiếp nhận yêu cầu, tư vấn sản phẩm, hướng dẫn mở mã CIF nếu khách hàng mới, kiểm tra CCCD/hộ chiếu, lập Giấy gửi tiền và Bảng kê nộp tiền;
2. Kiểm tra thông tin chứng từ và mở tài khoản trên hệ thống IPCAS;
3. Thu tiền và kiểm đếm theo hạn mức phân quyền, đóng dấu "Đã thu tiền";
4. Xử lý giao dịch mở tài khoản trên phần mềm IPCAS;
5. Kiểm soát viên kiểm tra chứng từ, đối chiếu dữ liệu và phê duyệt trên IPCAS;
6. In chứng từ giao dịch, in Sổ tiết kiệm, ký xác nhận và trình lãnh đạo ký duyệt, đóng dấu tròn đơn vị;
7. Bàn giao Sổ tiết kiệm, giấy tờ cho khách hàng và lưu chứng từ kế toán.

Những rủi ro tác nghiệp điển hình nào trong hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm được tác giả phân tích? Tác giả phân tích 4 loại rủi ro nghiệp vụ thường phát sinh:

• Rủi ro sai thông tin khách hàng hoặc hồ sơ không đầy đủ trong khâu nhập dữ liệu;
• Rủi ro giao dịch viên cố tình hoặc vô ý tính sai loại tiền, sai lãi suất hoặc thời gian rút tiền;
• Rủi ro thiếu dấu "Đã thu tiền" hoặc "Đã chi tiền" lên chứng từ khiến giao dịch không có giá trị pháp lý;
• Rủi ro khách hàng ký sẵn tập chứng từ khống (chứng từ trắng) tạo cơ hội cho kẻ gian chiếm đoạt tiền gửi.

Các hạn chế lớn nhất trong công tác kiểm soát nội bộ tại Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh được khóa luận chỉ ra là gì? Khóa luận chỉ ra 4 hạn chế chính: việc lưu trữ chứng từ và thông tin khách hàng còn tồn tại sai sót; phần mềm IPCAS còn nhiều điểm bất cập và máy móc thiết bị phục vụ giao dịch đã cũ kỹ; chi nhánh còn rất hạn chế trong việc thăm dò, lấy ý kiến đóng góp của khách hàng; công tác an toàn và bảo mật dữ liệu chưa thực sự được thắt chặt.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Thanh Bình đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động nhận tiền gửi tiết kiệm dựa trên khung chuẩn mực COSO 2013 và các quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Thông qua việc phân tích thực trạng quy trình nghiệp vụ và xử lý dữ liệu khảo sát cán bộ nhân viên tại Agribank – CN TP. Hồ Chí Minh, nghiên cứu đã phản ánh trung thực những mặt làm được trong việc tuân thủ quy trình, đảm bảo an ninh kho quỹ cũng như chỉ rõ 4 hạn chế then chốt về công nghệ, lưu trữ chứng từ và bảo mật. Các giải pháp nâng cấp hệ thống IPCAS, cải thiện quản lý chứng từ và tăng cường tiếp nhận phản hồi khách hàng được đề xuất có tính ứng dụng thực tế cao, đóng góp thiết thực cho công tác nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ và an toàn hoạt động tại chi nhánh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả đã nêu lên sự cần thiết cũng như ý nghĩa nghiên cứu của KSNB hoạt động nhận TGTK của khách hàng tại Ngân hàng Agribank – CN Thành phố Hồ Chí Minh. Tiếp theo, qua chương 2 tác giả sẽ sơ lược một vài nghiên cứu có cùng đề tài và cơ sở lý thuyết của KSNB hoạt động nhận TGTK. 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG NHẬN TIỀN GỬI TIẾT KIỆM TẠI NGÂN HÀNG 2. Tổng quan các nghiên cứu 2.

Công trình nghiên cứu nước ngoài Fandi Li (2020), Internal control of commercial banks – Based on case study of Shanghai Pudong Development Bank. Bài viết này dựa trên năm yếu tố của khuôn khổ kiểm soát COSO để thực hiện một phân tích chi tiết về Shanghai Pudong Development Bank (SPD Bank). Sử dụng kỹ thuật thu thập thông tin, phân tích và tổng hợp, dựa vào các thông tin thu thập được phân tích chuyên sâu về Môi trường kiểm soát; Đánh giá rủi ro; Hoạt động kiểm soát; Thông tin và truyền thông; Hoạt động giám sát của Shanghai Pudong Development Bank, mục đích của nghiên cứu này là tìm ra những khiếm khuyết của hệ thống kiểm soát nội bộ tại ngân hàng SPD Bank. Tác giả nhận xét ngân hàng này có một số hạn chế như có thể nhận ra tầm quan trọng của KSNB, nhưng một số nhà quản lý và nhân viên còn hiểu sai về kiểm soát nội bộ; đánh giá nhân sự thường thiếu nội dung và tiêu chuẩn cụ thể; đồng thời phương pháp đánh giá rủi ro của SPD Bank được cho là đơn giản và hệ thống đánh giá chưa đủ mạnh mẽ; thêm vào đó, công ty không có các quy trình rà soát cụ thể đối với các hợp đồng mua bán, đôi khi không cung cấp thông tin đúng đắn và kịp thời cho các bộ phận liên quan, dẫn đến giảm hiệu quả làm việc.

Từ những hạn chế đã được đề cập, tác giả đề xuất một số gợi ý để giúp ngân hàng giảm thiểu các rủi ro và thực hiện giám sát một cách hợp lý. Nghiên cứu chỉ dựa trên trường hợp của ngân hàng SPD Bank, mà không xét đến sự khác biệt về hệ thống KSNB và đặc điểm của các ngân hàng khác. Do đó, đối tượng nghiên cứu này không đại diện cho toàn bộ ngành ngân hàng. Nhưng trong tương lai chúng ta có thể lấy bài nghiên cứu này như một nguồn dữ liệu để đưa ra các đề xuất cải thiện hiệu quả hơn cho công tác kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại (NHTM).

Tamer Aksoy & Abdullai Mohammed (2020), Assessing bank’s internal control effectiveness: The case of Ghanaian listed banks. Nghiên cứu này được thực hiện với 7 mục đích đánh giá hiệu quả KSNB của các ngân hàng niêm yết tại Ghana khi áp dụng mô hình KSNB của COSO. Đối với nghiên cứu này, chỉ có ba yếu tố được xem xét bao gồm Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro và Hoạt động giám sát. Về mặt phương pháp, phương pháp định lượng được xây dựng trên thang do Likert 5 bậc, dữ liệu sơ cấp được sử dụng trong phân tích, được thu thập bằng cách gửi 60 bảng câu hỏi cho các ngân hàng, nhận được 37 phiếu được hồi đáp, trong đó lấy 25 mẫu đạt chuẩn chạy qua phần mềm SPSS để phân tích số liệu.

Tác giả đã kết luận rằng các ngân hàng niêm yết trên Sở giao dịch Chứng khoán Ghana (GSE) kiểm soát hiệu quả hệ thống của họ, họ thường xuyên thực hiện đánh giá nguy cơ gian lận bằng cách mời các chuyên gia từ bộ phận kiểm toán và kiểm soát nội bộ tham gia thảo luận để ngăn chặn hoặc đối phó với hành vi gian lận. Nghiên cứu này đem lại nhiều ưu điểm trong việc mở rộng hiểu biết về hiệu quả KSNB của các ngân hàng tại Ghana, đồng thời cung cấp nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho cộng đồng nghiên cứu và các nghiên cứu sinh quan tâm đến lĩnh vực này. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng có một số hạn chế, chẳng hạn như chỉ xem xét ba thành phần trong khung KSNB của COSO và chỉ bao gồm các ngân hàng niêm yết trên GSE. Do đó, các nghiên cứu tiếp theo có thể khắc phục những hạn chế này bằng cách nghiên cứu toàn diện hơn về năm thành phần của khuôn khổ COSO cũng như xem xét các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến hiệu quả KSNB của ngân hàng.

Công trình nghiên cứu trong nước Trong bài báo trên tạp chí Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng với tựa đề “Đánh giá thực trạng áp dụng qui định trong hoạt động kiểm soát nội bộ của các tổ chức tín dụng Việt Nam” của tác giả Trần Quốc Thịnh (2017), mục đích của nghiên cứu là đánh giá thực trạng các tổ chức tín dụng Việt Nam áp dụng qui định trong hoạt động KSNB. Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính bằng cách phỏng vấn và thảo luận với 167 chuyên viên của các tổ chức tín dụng. Kết quả cho thấy, các quy định liên quan đến hoạt động KSNB hiện nay đã đảm bảo tính đầy đủ và hữu ích, tuy nhiên một số mặt về định nghĩa, tiêu chuẩn và hướng dẫn cần được hướng dẫn chi tiết hơn. Ngoài ra, mặc dù tất cả các tổ chức tín dụng đều quan tâm và thực hiện 8 KSNB, nhưng vẫn tồn tại một số khía cạnh liên quan đến sự phân cấp, phân quyền và nhân sự chuyên trách.

Do đó, tác giả Trần Quốc Thịnh đã đề ra một số gợi ý hoàn thiện những quy định trong hoạt động KSNB của các TCTD tại nước ta. Đề tài khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đinh Thị Trà My (2018), “Kiểm soát nội bộ về hoạt động tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Bình Dương”. Với mục tiêu nhận xét hệ thống KSNB sau đó từ những đánh giá đề xuất nâng cao tính hiệu lực của hoạt động KSNB tiền gửi. Tác giả đã áp dụng kỹ thuật tổng hợp lý thuyết và nghiên cứu trước để làm cơ sở lý luận, đồng thời tác giả đã phỏng vấn cán bộ ngân hàng để thu thập thông tin liên quan đến nội dung của bản khảo sát, sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phân tích dữ liệu từ hoạt động kinh doanh (HĐKD) của ngân hàng cùng với các phiếu khảo sát, tác giả đã đề xuất một loạt các giải pháp để nâng cao tính hiệu lực trong KSNB hoạt động tiền gửi.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngô Hiếu Khả Duyên (2021), “Kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Tây Ninh”. Khi làm đề tài này, mục tiêu mà tác giả hướng đến là đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện KSNB hoạt động TGTK tại ngân hàng này. Để hoàn thành mục tiêu, ngoài các phương pháp nghiên cứu thông thường tác giả còn kết hợp cả phỏng vấn cán bộ ngân hàng. Kết quả cho thấy KSNB nghiệp vụ TGTK tại ngân hàng này diễn ra hữu hiệu, phù hợp quy định nhà nước nhưng song song đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế như vẫn còn sai sót trong quá trình tác nghiệp; cơ chế khen thưởng, kỷ luật chưa công khai rõ ràng; chưa chú trọng vào đánh giá rủi ro; tiếp nhận ý kiến và xử lý khiếu nại chưa hiệu quả; và hạn chế trong việc đánh giá tính hữu hiệu và báo cáo về những khiếm khuyết của KSNB nghiệp vụ TGTK.

Trong bài báo trên tạp chí Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng với tựa đề “Tác động của các nhân tố đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank” của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Hương (2021). Tác giả đã nêu ra một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã chứng minh vai trò quan trọng của hệ thống KSNB trong các doanh nghiệp, đặc biệt là ngân hàng. Tuy nhiên, Agribank còn gặp nhiều rủi ro hoạt động, một trong những nguyên nhân là do lỗ hỏng kiểm soát. 9 Tác giả dựa vào khuôn mẫu COSO năm 1992 và sử dụng phương pháp định tính (cụ thể là phỏng vấn).

Bảng khảo sát định lượng được xây dựng trên thang do Likert 5 bậc, nghiên cứu thu về 315 phiếu, đưa vào xử lý và phân tích 278 phiếu. Kết quả cho thấy các nhân tố tác động đến sự hữu hiệu của hệ thống KSNB tại Agribank theo mức độ quan trọng giảm dần là Môi trường kiểm soát; Đánh giá rủi ro; Thông tin và truyền thông; Hoạt động kiểm soát; Giám sát. Dựa vào tầm quan trọng của từng nhân tố tác giả đã đề ra một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện HTKSNB tại Agribank. Đề tài khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phan Khánh Toàn (2023), “Kiểm soát nội bộ hoạt động huy động tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Bà Rịa”.

Khi nghiên cứu khóa luận này, mục tiêu mà tác giả hướng đến là trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau: một là ưu điểm và nhược điểm của hệ thống KSNB hoạt động huy động TGTK tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam CN Bà Rịa? hai là giải pháp nào nhằm giúp hoàn thiện hệ thống KSNB đối với hoạt động huy động TGTK?. Tác giả cũng sử dụng các phương pháp thông dụng như phân tích, tổng hợp, so sánh, ngoài ra còn đặc biệt kết hợp với khảo sát cán bộ ngân hàng bằng cách gửi bảng câu hỏi. Kết quả đạt được ngoài những ưu điểm mà ngân hàng này đạt được, vẫn còn điểm yếu từ lập các giấy tờ, cảnh báo rủi ro chưa cao. Dựa vào những điểm yếu còn tồn đọng tác giả đã đề xuất cách để cải thiện hệ thống KSNB TGTK tại đơn vị này.

Đề tài luận văn thạc sĩ của tác giả Vũ Hồng Điệp (2023), “Tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Kiên Long”. Với mục đích đánh giá hiệu quả của hệ thống KSNB tại ngân hàng, tác giả chủ yếu đã áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính. Đồng thời, cũng đã sử dụng các phương pháp khác như phương pháp hệ thống các cơ sở lý luận của COSO năm 1992, 2004, 2013 và Basel 2. Ngoài ra, phương pháp thống kê mô tả đã được áp dụng thông qua việc thu thập thông tin từ phỏng vấn trực tiếp và khảo sát ý kiến của cán bộ ngân hàng có liên quan.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn, trong khi dữ liệu thứ cấp được lấy từ các báo cáo kiểm soát nội bộ và văn bản liên quan của KienlongBank.