CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về ngân hàng thương mại 1. Khái niệm ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại là một trong những tổ chức kinh tế quan trọng nhất của nền kinh tế vì nó đóng vai trò như hệ thống tuần hoàn cho nền kinh tế.Sự hình thành và phát triển của ngân hàng gắn liền với lịch sử phát triển của nền kinh tế hàng hóa. Nếu xem xét từ các loại hình dịch vụ mà ngân hàng thương mại cung cấp, các nhà kinh tế đã cho rằng “Ngân hàng thương mại là một loại hình tổ chức tài chính cung cấp các danh mục tài chính đa dạng nhất đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất cứ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế”.
Ngân hàng thương mại là tổ chức thu hút tiết kiệm lớn nhất và là kênh huy động vốn hữu hiệu nhất trong nền kinh tế. Ngoài ra, Ngân hàng thương mại cũng là tổ chức cho vay chủ yếu đối với tổ chức, cá nhân, đóng vai trò là trung gian tài chính quan trọng để trung chuyển vốn cho nền kinh tế sao cho nguồn vốn đó được phân bổ và sử dụng một cách hiệu quả, hợp lý. Theo Luật tổ chức tín dụng khoản 1 và khoản 7 Điều 20 đã xác định “ Tổ chức tín dụng là doanh nghiệp hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dung nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng , cung cấp dịch vụ thanh toán”. Trong các loại hình tổ chức tín dụng thì “ Ngân hàng là một tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng tiền đó để cho vay, thực hiện các nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”.
Từ những nhận định trên cho thấy “ Ngân hàng là một doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh về tiền tệ với hoạt động thường xuyên là huy động vốn, cho vay, 4 chiết khấu, bảo lãnh, cung cấp các dịch vụ tài chính và các hoạt động khác có liên quan. NHTM là tổ chức tài chính trung gian cung cấp danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất so với bất kỳ tổ chức nào trong nền kinh tế”. Những hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại Trong giai đoạn Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế, các ngân hàng ngày càng trở nên năng động tham gia vào nhiều lĩnh vực khác nhau, với các dịch vụ đa dạng, chất lượng cao nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu khách hàng. Xét về các hoạt động chủ yếu, tác giả chia làm 4 hoạt động sau: Sơ đồ 1.
Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại 1. Hoạt động huy động vốn Huy động vốn là hoạt động quan trọng, đóng vai trò đầu vào trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Cho vay được coi là hoạt động sinh lời cao, do đó các ngân hàng thương mại tìm mọi cách để huy động vốn. Các ngân hàng thương mại huy động vốn theo nhiều phương thức khác nhau: có thể phát hành thêm cổ phần (gia tăng vốn chủ sở hữu) hay huy động vốn nợ.
Tuy nhiên trong khuôn khổ luận văn này, huy động vốn của ngân hàng thương mại được giới hạn là hoạt động huy động vốn nợ với các hình thức huy động vốn là: 5 Nhận tiền gửi của các tổ chức, cá nhân và các tổ chức tín dụng khác dưới hình thức tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn và các loại tiền gửi khác. Phát hành chứng chỉ tiền gửi tiền, trái phiếu và các giấy tờ có giá để huy động vốn của tổ chức cá nhân trong và ngoài nước khi được thống đốc ngân hàng nhà nước chấp thuận. Vay vốn từ các tổ chức tín dụng khác hoạt động tại Việt Nam và của các tổ chức tín dụng nước ngoài. Vay vốn ngắn hạn của Ngân hàng nhà nước theo quy định của luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Các ngân hàng hiện nay chủ yếu huy động vốn thông qua nhận tiền gửi của các tổ chức, cá nhân và các tổ chức tín dụng khác dưới hình thức tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn và các loại tiền gửi khác. Ngân hàng mở dịch vụ nhận tiền gửi để bảo quản hộ người có tiền với cam kết hoàn trả đúng hạn. Lãi suất ngân hàng chi trả coi như là phần thưởng của khách hàng về việc sẵn sàng hi sinh nhu cầu tiều dùng trước mắt và cho phép ngân hàng sử dụng tạm thời để kinh doanh. Ngân hàng thu phí gián tiếp thông qua thu nhập của hoạt động sử dụng tiền gửi đó.
Với mục tiêu tập trung và tích tụ các nguồn vốn trong nền kinh tế để cấp tín dụng cho những khách hàng có nhu cầu vốn để phát triển sản xuất kinh doanh thì bên cạnh tiền gửi thanh toán các ngân hàng rất chú trọng đến việc huy động tiền gửi có kỳ hạn, đây sẽ là khoản nguồn vốn quan trọng để các ngân hàng có thể đầu tư cho vay, tài trợ cho nền kinh tế. Vay các tổ chức tín dụng khác cụ thể là vay các ngân hàng thương mại khác hoặc ngân hàng nhà nước thông qua thị trường tiền tệ liên ngân hàng được coi là hình thức huy động vốn khá phổ biến đối với các ngân hàng thương mại hiện nay. Đây là thị trường cho nhau vay giữa các ngân hàng trong đó có sự tham gia của Ngân hàng nhà nước với tư cách là người điều tiết, chi phối thị trường. Các 6 ngân hàng sử dụng hình thức huy động này nhằm bổ sung khoản vốn ngắn hạn thiếu hụt tạm thời.
Do nguồn vay ở thị trường này có hạn nên có hiện tượng đầu cơ, tích trữ khiến cho lãi suất liên ngân hàng không ngừng tăng cao.Hoạt động cho vay Theo quyết định số 1627/QĐ-NHNN ngày 31.2001 của Thống đốc Ngân hàng nhà nước Việt Nam về việc Ban hành quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng thì “cho vay” được định nghĩa như sau: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Cho vay là hoạt động quan trọng nhất của ngân hàng thương mại, bao gồm: + Cho vay tiêu dùng: Trong cuộc cạnh tranh để tìm kiếm và phát triển khách hàng hiện nay, đặc biệt thời điểm tín dụng đang ngày càng thắt chặt, nền kinh tế khó khăn hơn. Sự gia tăng thu nhập của người tiêu dùng và xu hướng cạnh tranh gay gắt giữa các NHTM hướng các ngân hàng tới người tiêu dùng như là một khách hàng tiềm năng. + Cho vay thương mại: Ngân hàng đứng vai trò trung gian trong hoạt động mua bán của khách hàng.
Ngân hàng cho vay người bán vay với hình thức thu hộ các khoản phải thu cho người bán ứng tiền trước. Sau đó ngân hàng cho người mua vay trực tiếp, giúp họ có vốn để mua hàng nhằm mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh + Tài trợ cho dự án: Ngoài hoạt động cho vay ngắn hạn, các ngân hàng ngày càng linh hoạt và nhạy bén hơn trong cho vay dài hạn như: Cho vay đầu tư đất, cho vay phát triển ngành công nghệ cao, tài trợ xây dựng nhà máy… Cho vay là hoạt động chính của ngân hàng để tạo ra lợi nhuận. Hoạt động cho vay có vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển của NHTM. Tuy nhiên hoạt động cho vay luôn ẩn chứa nhiều rủi ro, do vậy các ngân hàng hiện nay có xu hướng phát triển các mảng dịch vụ ngân hàng khác.
Hoạt động đầu tư Ngày nay, do đòi hỏi và nhu cầu cao của xã hội, hoạt động của các NHTM ngày càng trở nên đa dạng và phong phú hơn. Ngoài hoạt động huy động và cho vay, NHTM còn tập trung phát triển các dịch vụ khác, tham gia đầu tư góp vốn nhằm mục tiêu đem lại lợi nhuận cho ngân hàng. Đồng thời giúp ngân hàng tăng khả năng thanh khoản, hạn chế rủi ro, nâng cao hiệu quả kinh doanh. Các hoạt động đầu tư của ngân hàng bao gồm: - Đầu tư chứng khoán - Đầu tư giấy tờ có giá do chính phủ hoặc các công ty phát hành - Kinh doanh ngoại tệ - Bảo lãnh - Cho thuê thiết bị trung và dài hạn, Bảo quản tài sản hộ - Hoạt động ủy thác, tư vấn, môi giới đầu tư chứng khoản, bảo hiểm, đại lý.
Hoạt động dịch vụ khác Đây được coi là các hoạt động trung gian trong đó ngân hàng cung ứng dịch vụ phục vụ khách hàng và hưởng thu nhập từ phí hoặc hoa hồng. Các hoạt động trung gian bao gồm: dịch vụ chuyển tiền, thanh toán ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thu chi hộ, quản lý tài sản hộ, phát hành séc, bảo lãnh cho khách hàng, dịch vụ ngân hàng điện tử, dịch vụ thẻ…Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, các dịch vụ ngân hàng cũng ngày càng tăng lên đáp ứng nhu cầu phong phú và đa dạng của mọi đối tượng khách hàng. Hiện nay xu hướng tăng doanh thu từ các hoạt động dịch vụ đang được các ngân hàng đưa ra trong thời gian tới. Với chiến lược tăng tỷ trọng doanh thu từ hoạt động dịch vụ, ngân hàng sẽ thu hút được một lượng lớn khách hàng, góp phần tăng khả năng chu chuyển của đồng vốn, giảm lượng tiền mặt trong lưu thông, tiết kiệm chi phí lưu thông trong xã hội.
Các hoạt động của ngân hàng thương mại có mối quan hệ hữu cơ với nhau, là tiền đề, điều kiện tương hỗ lẫn nhau. Việc thực hiện tốt, đồng bộ tất cả các 8 hoạt động ngân hàng sẽ tạo tính năng động, toàn diện, vững mạnh cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm hoạt động huy động vốn của NHTM Vốn huy động của NHTM là giá trị tiền tệ mà các NHTM huy động được trên thị trường thông qua nghiệp vụ tiền gửi, tiền vay và một số nguồn vốn khác.
Vốn huy động là nguồn “ đầu vào” chủ yếu đáp ứng nhu cầu sử dụng vốn của ngân hàng. Vì vậy hoạt động huy động vốn được coi là hoạt động trọng yếu quyết định sự tồn tại và phát triển của mỗi ngân hàng. Vậy hoạt động huy động vốn là gì và ngân hàng sử dụng những phương thức nào để huy động vốn?