CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động huy động vốn của NHTM 1. NHTM và các hoạt động cơ bản của NHTM 1. Khái niệm Ngân hàng thương mại Ngân hàng là một trong các tổ chức tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế, hình thành và phát triển gắn liền với sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa.
Ngân hàng cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán – và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế. Ngân hàng bao gồm nhiều loại tùy thuộc vào sự phát triển của nền kinh tế nói chung và hệ thống tài chính nói riêng, trong đó NHTM thường chiếm tỷ trọng lớn nhất về quy mô tài sản, thị phần và số lượng các NHTM. NHTM là loại hình ngân hàng xuất hiện đầu tiên và phổ biến nhất hiện nay. Đây là tổ chức nhận tiền gửi đóng vai trò là trung gian tài chính huy động tiền nhàn rỗi thông qua các dịch vụ nhận tiền gửi rồi cung cấp cho những chủ thể cần vốn chủ yếu dưới hình thức các khoản vay trực tiếp.
Các NHTM huy động vốn chủ yếu dưới dạng: tiền gửi thanh toán, tiền gửi tiết kiệm, tiền gửi có kỳ hạn. Vốn huy động được dùng để cho vay: cho vay thương mại, cho vay tiêu dùng, cho vay bất động sản và để mua chứng khoán chính phủ, trái phiếu của chính quyền địa phương. NHTM đã hình thành tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hoá. Sự phát triển hệ thống NHTM đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngược lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được.
Theo Luật Các Tổ chức tín dụng Việt Nam năm 2010: “ Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện các hoạt động ngân hàng theo quy định của luật này. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao Nguyễn Quỳnh Ngọc Lớp: NHI-k12 Khoá luận tốt nghiệp 4 Học viện Ngân hàng gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã. Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo qui định của luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận.” Từ những nhận định trên có thể thấy NHTM là tổ chức tín dụng kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với nhiệm vụ hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán. Các hoạt động cơ bản của NHTM Sơ đồ 1.
Các hoạt động của NHTM Thứ nhất, hoạt động huy động vốn Ngân hàng thương mại kinh doanh tiền tệ dưới hình thức huy động, cho vay, đầu tư và cung cấp các dịch vụ khác. Huy động vốn – hoạt động tạo nguồn vốn cho ngân hàng thương mại – đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của ngân hàng. - Nguồn vốn huy động tiền gửi: Tiền gửi của khách hàng là nguồn tài nguyên quan trọng nhất của ngân hàng thương mại. Khi một ngân hàng bắt đầu hoạt động, nghiệp vụ đầu tiên là mở các tài Nguyễn Quỳnh Ngọc Lớp: NHI-k12 Khoá luận tốt nghiệp 5 Học viện Ngân hàng khoản tiền gửi để giữ hộ và thanh toán hộ cho khách hàng, bằng cách đó ngân hàng huy động tiền của các tổ chức và dân cư.
Tiền gửi là nguồn vốn chủ yếu của các NHTM, thực chất là tài sản bằng tiền của các tổ chức và cá nhân mà ngân hàng tạm thời quản lý và sử dụng nhưng phải có nghĩa vụ hoàn trả kịp thời, đầy đủ khi khách hàng có yêu cầu. Để gia tăng tiền gửi trong môi trường cạnh tranh và để có được nguồn tiền có chất lượng ngày càng cao, các ngân hàng đã đưa ra và thực hiện nhiều hình thức huy động khác nhau bao gồm: tiền gửi thanh toán, tiền gửi có kỳ hạn của các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, tiền gửi tiết kiệm của dân cư và tiền gửi của các ngân hàng khác. Đối với tiền gửi thanh toán thì nhu cầu giao dịch với những tiện lợi nhanh chóng và an toàn là yếu tố cơ bản để thu hút nguồn tiền này. Đối với tiền gửi tiết kiệm thì lãi suất là yếu tố quyết định vì người gửi tiết kiệm nhằm mục đích kiếm lời.
- Nguồn vốn đi vay: Các NHTM có thể vay vốn từ ngân hàng trung ương, các NHTM hoặc các trung gian tài chính khác và vay trên thị trường vốn bằng cách phát hành các giấy nợ (trái phiếu, kỳ phiếu, tín phiếu). Huy động vốn mang lại nguồn vốn cho ngân hàng thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh khác. Không có hoạt động huy động vốn, NHTM sẽ không có đủ vốn tài trợ cho hoạt động kinh doanh của mình. Thứ hai, hoạt động sử dụng vốn Hoạt động chính của NHTM là huy động vốn để sử dụng nhằm thu lợi nhuận.
Việc sử dụng vốn chính là quá trình tạo nên các loại tài sản khác nhau của ngân hàng, trong đó tín dụng và đầu tư là hoạt động sử dụng vốn quan trọng nhất, quyết định đến khả năng tồn tại và hoạt động của NHTM. - Tín dụng Tín dụng là loại tài sản chiếm tỷ trọng lớn nhất ở phần lớn các ngân hàng thương mại, phản ánh hoạt động đặc trưng của ngân hàng. Loại tài sản này được phân chia theo nhiều tiêu thức khác nhau. Theo hình thức tài trợ tín dụng được chia thành cho vay, bảo lãnh, cho thuê.
Nguyễn Quỳnh Ngọc Lớp: NHI-k12 Khoá luận tốt nghiệp 6 Học viện Ngân hàng Cho vay là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định. Cho vay là tài sản lớn nhất trong khoản mục tín dụng. Chiết khấu thương phiếu là nghiệp vụ cho vay ngắn hạn trong đó ngân hàng mua những thương phiếu chưa đến hạn thanh toán của khách hàng với giá trị bằng thương phiếu trừ đi phần lợi tức chiết khấu và hoa hồng phí. Đến thời hạn thanh toán của thương phiếu, NHTM đòi người mắc nợ thương phiếu theo giá trị của thương phiếu.
Cho vay thuê mua là việc các ngân hàng bỏ tiền mua tài sản để cho khách hàng thuê theo những thoả thuận nhất định. Trong thời gian thuê, bên thuê phải trả tiền thuê cho các NHTM. Khi hết hạn thuê, bên thuê được chuyển quyền sở hữu, mua lại hoặc tiếp tục thuê tài sản đó theo các điều khoản đã thỏa thuận trong hợp đồng. Bảo lãnh là việc ngân hàng cam kết thực hiện các nghĩa vụ tài chính hộ khách hàng của mình.
Mặc dù không phải xuất tiền ra song ngân hàng đã cho khách hàng sử dụng uy tín của mình để thu nợ. - Đầu tư Khoản mục đầu tư có vị trí quan trọng thứ hai sau khoản mục cho vay, nó mang lại khoản thu nhập lớn và đáng kể của ngân hàng. Ngân hàng sẽ dùng nguồn vốn của mình và nguồn vốn ổn định khác để đầu tư dưới các hình thức như hùn vốn mua cổ phần, cổ phiếu của các công ty, mua trái phiếu chính phủ, chính quyền địa phương, trái phiếu công ty. Tất cả hoạt động đầu tư chứng khoán đều nhằm mục đích mang lại thu nhập, mặt khác nhờ hoạt động đầu tư mà các rủi ro trong hoạt động ngân hàng sẽ được phân tán, đầu tư vào trái phiếu chính phủ có độ rủi ro rất thấp.
Hoạt động sử dụng vốn có hiệu quả sẽ gia tăng thu nhập cho ngân hàng, nâng cao vai trò, uy tín và tăng cường sức cạnh tranh của ngân hàng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động huy động vốn. Nguyễn Quỳnh Ngọc Lớp: NHI-k12 Khoá luận tốt nghiệp 7 Học viện Ngân hàng Thứ ba, các dịch vụ ngân hàng khác Những dịch vụ ngân hàng ngày càng phát triển vừa cho phép hỗ trợ đáng kể cho hoạt động huy động vốn và sử dụng vốn, vừa tạo ra thu nhập cho ngân hàng bằng các khoản tiền lệ phí.có vị trí quan trọng trong giai đoạn phát triển hiện nay của ngân hàng thương mại. Các hoạt động này bao gồm: các dịch vụ thanh toán thu chi hộ cho khách hàng (chuyển tiền, thu hộ séc, dịch vụ cung cấp thẻ tín dụng, thẻ thanh toán.), nhận bảo quản vàng, các giấy tờ có giá và các tài sản khác cho khách hàng, dịch vụ quản lý ngân quỹ, dịch vụ uỷ thác và tư vấn, dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán, dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ ngân hàng đại lý, hoạt động thanh toán quốc tế,. Thực hiện tốt các hoạt động dịch vụ, ngân hàng sẽ thu hút được nhiều khách hàng hơn và tạo điều kiện cho việc phát triển hoạt động huy động vốn và cho vay của ngân hàng.
Như vậy các hoạt động của ngân hàng thương mại có mối quan hệ hữu cơ với nhau, là tiền đề và điều kiện tương hỗ lẫn nhau. Việc thực hiện tốt, đồng bộ tất cả các hoạt động ngân hàng sẽ tạo tính toàn diện, năng động cho hoạt động của ngân hàng, giúp ngân hàng kinh doanh có hiệu quả. Hoạt động huy động vốn của NHTM 1. Khái niệm huy động vốn Theo kinh tế học hiện đại, người ta chia nguồn lực kinh tế thành hai nhóm chính là nguồn lực tài sản - đất đai, vốn và nguồn lực con người - lao động.
Vốn, cụ thể hơn là thuật ngữ hàng hóa vốn bao hàm tất cả những phương tiện do con người làm ra để sản xuất, tích trữ, vận chuyển và phân phối hàng hóa cũng như dịch vụ. NHTM kinh doanh tiền tệ dưới hình thức huy động, cho vay, đầu tư và cung cấp các dịch vụ khác. Với chức năng trung gian tài chính, các NHTM thu hút những đồng tiền tạm thời nhàn rỗi, sau đó trao chúng cho những người mong muốn có tiền nhằm thực hiện các hoạt động kinh doanh. Huy động vốn là hoạt động tạo nguồn vốn cho NHTM, đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của ngân hàng.
Nguyễn Quỳnh Ngọc Lớp: NHI-k12 Khoá luận tốt nghiệp 8 Học viện Ngân hàng 1. Các hình thức huy động vốn Thứ nhất, nguồn vốn huy động từ tiền gửi Tiền gửi là nguồn tiền quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn tiền của ngân hàng.