chương 1 của Điều lệ mẫu HTX Nông nghiệp của Việt Nam đã ghi rõ: Hợp tác xã Nông nghiệp là tổ chức kinh tế tự chủ, do nông dân và những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, 8 góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động dịch vụ hỗ trợ cho kinh tế hộ gia đình của xã viên và kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản và kinh doanh các ngành nghề khác ở nông thôn, phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Như vậy, HTX nông nghiệp là HTX hoạt động trong nông nghiệp, được thành lập bởi những thể nhân và pháp nhân tự nguyện góp vốn và công sức nhằm giúp nhau thỏa mãn lợi ích chung trong lĩnh vực nông nghiệp. Mô hình hoạt động của HTX nông nghiệp: Trước đây, HTX nông nghiệp là hợp tác toàn diện, bao quát toàn bộ các hoạt động sản xuất và kinh doanh, kể cả ở khâu canh tác. Sau khi chuyển đổi, HTX nông nghiệp chuyển thành HTX dịch vụ cho sản xuất nông nghiệp.
Cùng với đà phát triển, các HTX nông nghiệp ngày một mở rộng hơn các loại hình dịch vụ để phục vụ tốt hơn cho nhu cầu xã viên. Hiện nay, các HTX nông nghiệp hoạt động theo năm mô hình chủ yếu sau: Thứ nhất là mô hình dịch vụ hỗ trợ hay HTX dịch vụ sản xuất nông nghiệp. Đa số các HTX nông nghiệp được tổ chức theo mô hình này, theo đó, tùy vào yêu cầu của xã viên và khả năng thực hiện của HTX mà các HTX tổ chức ít hay nhiều khâu dịch vụ cho sản xuất nông nghiệp. HTX chuyên làm dịch vụ kinh tế hộ - đó là các dịch vụ thiết yếu mà xã viên có nhu cầu thực sự: “80,5% HTX làm dịch vụ thủy lợi, 57% dịch vụ bảo vệ thực vật, 46,2% dịch vụ cung ứng vật tư, phân bón; 46,3% dịch vụ khuyến nông; 43,2% dịch vụ điện; 38% dịch vụ khoa học kỹ thuật, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, 15% dịch vụ tiêu thụ sản phẩm” [14, tr.
Mục tiêu chính của các hoạt động dịch vụ là hỗ trợ phát triển sản xuất, kinh doanh của các hộ xã viên. 9 Thứ hai, mô hình HTX vừa dịch vụ vừa kinh doanh tổng hợp hay HTX nông nghiệp đa chức năng. Cùng với việc triển khai đa dạng các dịch vụ nông nghiệp, HTX đã chuyển mạnh sang phát triển sản xuất, kinh doanh ở các lĩnh vực khác như: tổ chức chế biến nông sản, phát triển ngành nghề, kinh doanh thương mại, xây dựng, đầu tư liên doanh với các doanh nghiệp khác. Bởi xu thế chung của các HTX nông nghiệp hiện nay là tăng cường các hoạt động dịch vụ, từ phục vụ sản xuất nông nghiệp sang dịch vụ đời sống xã viên, đến phát triển ngành nghề tín dụng nội bộ.
Mô hình này đã huy động được vốn đầu tư lớn; có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi; giải quyết được nhiều việc làm cho các hộ nông dân lúc nông nhàn. Thứ ba, mô hình HTX chuyên ngành. Các HTX tập trung đầu tư chuyên sâu vào các sản phẩm nông nghiệp có chất lượng và hàm lượng công nghệ cao, các sản phẩm sạch, đầu tư chuyên canh, chuyên ngành như: HTX trồng hoa, cây cảnh; HTX sản xuất rau an toàn; HTX chăn nuôi. Thứ tư, mô hình HTX trang trại.
Mô hình này do nhiều trang trại liên kết, hợp tác lại với nhau. HTX trang trại tập trung vào các khâu dịch vụ, hỗ trợ các trang trại thành viên trong việc cung ứng giống, bảo vệ thực vật, trao đổi kinh nghiệm sản xuất, tìm kiếm thông tin, tiêu thụ sản phẩm. Thứ năm, Liên hiệp HTX nông nghiệp là mô hình liên kết giữa các HTX nông nghiệp. Dịch vụ nông nghiệp: 1.
Khái niệm, đặc điểm và phân loại dịch vụ nông nghiệp: 1.1 Khái niệm dịch vụ nông nghiệp: Dịch vụ nông nghiệp được hiểu là những điều kiện, những yếu tố và động tác cần thiết cho một quá trình sản xuất, kinh doanh loại sản phẩm nào đó trong nông nghiệp (ví dụ: cung ứng giống cây trồng, con gia súc, làm đất, tưới tiêu, bảo vệ đồng điền và phòng trừ sâu bệnh,…), mà người sản xuất 10 không có sẵn, không thể làm hoặc tạo ra được, hoặc nếu tự làm thì không có hiệu quả, cho nên họ phải tiếp nhận các điều kiện, các yếu tố đó từ bên ngoài bằng các hình thức khác nhau như: mua, bán, trao đổi, thuê và nhờ,… - Hoạt động dịch vụ nông nghiệp: là hoạt động nhằm cung ứng, trao đổi tiếp nhận và sử dụng các dịch vụ giữa người sản xuất nông nghiệp và người cung ứng dịch vụ theo một phương thức nhất định nào đó (trao đổi, mua bán, thuê,…) 1. Đặc điểm dịch vụ nông nghiệp: a, Tính chất thời vụ: Do đặc điểm của sản xuất nông nghiệp có tình thời vụ, vì vậy hoạt động của một số loại DVNN cũng mang tính thời vụ, vào những thời điểm nhất định trong năm, đặc biệt là những dịch vụ cho ngành trồng trọt. Tính thời vụ hay là tính không thường xuyên của DVNN có ảnh hưởng lớn đến các vấn đề sau: - Hình thức tổ chức đơn vị làm dịch vụ (thường xuyên hay tạm thời, chuyên môn hoá, hay tổng hợp). - Cách thức huy động và sử dụng vốn, tư liệu sản xuất, lao động trong những giai đoạn nông nhàn như thế nào có hiệu quả.
- Vấn đề mua sắm, dự trữ vật tư sao để tránh ứ đọng, gây lãng phí, kém hiệu quả. - Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch dịch vụ đúng thời vụ, cung cấp dịch vụ kịp thời cho khách hàng. b, Dịch vụ nông nghiệp được cung cấp từ nhiều nguồn khác nhau và mang tính cạnh tranh cao: Trong thị trường dịch vụ nông nghiệp các thành phần kinh tế khác nhau tham gia dịch vụ ngày càng đông đảo. Do đó, cạnh tranh giành giật khách hàng, chiếm lĩnh thị trường ngày càng khốc liệt.
HTX muốn mở rộng dịch vụ có hiệu quả không còn cách nào khác khải tìm mọi cách 11 cạnh trang thắng lợi, phù hợp với lợi thế của mình, như nâng cao chất lượng, hạ giá dịch vụ, cung cấp kịp thời, thuận tiện và có cách tiếp cận phù hợp… Nhìn chung, sản xuất nông nghiệp là loại sản xuất giản đơn, ít đòi hỏi trình độ cao về chuyên môn. Vì vậy, những dịch vụ có tính “lao vụ” như làm đất, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh… người sản xuất đều có thể tự làm lấy được, vì vậy cần nắm vững nhu cầu dịch vụ của “khách hàng” và phải biết loại dịch vụ nào nếu xã viên tự làm được và có hiệu quả thì để tự họ làm. Đối với những dịch vụ có tính chất kỹ thuật, phức tạp cao mà hộ xã viên tự làm thì hiệu quả thấp, thậm chí đôi khi còn gây ra những tác động đáng kể để sức khỏe con người và của cải ví dụ: phun thuốc trừ sâu, bệnh; tiêm, thiến gia súc, gia cầm, lắp đặt hệ thống Bioga…thì HTX cần phải đảm nhiệm. c, Dịch vụ nông nghiệp chỉ có hiệu quả cao khi được thực hiện đồng thời và trên phạm vi rộng lớn: Ví dụ như: dịch vụ tưới tiêu, cung cấp điện, bảo vệ thực vật, giống, tiêu thụ sản phẩm.
Những loại dịch vụ này đòi hỏi sự hợp tác trong cung cấp và sử dụng dịch vụ. Vì vậy, đây là những dịch vụ HTX không những cần ưu tiên trong lựa chọn và tổ chức hoạt động mà còn cần khuyến khích xã viên sử dụng dịch vụ của HTX để giảm thấp chi phí sản xuất của hộ gia đình. d, Nhiều loại dịch vụ nông nghiệp rất khó định lượng chính xác: như dịch vụ tưới tiêu, bảo vệ thực vật, khuyến nông… Vì vậy, sẽ rất khó khăn cho việc xác định nhu cầu, lập kế hoạch, ký kết hợp đồng, giao khoán và đặc biệt là hạch toán, thanh toán hợp đồng. Đây cũng là vấn đề khó, dễ đưa đến sự thiệt thòi cho người sử dụng dịch vụ và sự mất công bằng giữa xã viên với nhau.
Việc tính đơn giá dịch vụ tưới, tiêu căn cứ vào diện tích như hiện nay rõ ràng là không hợp lý, vì nó không tính đến chất lượng tưới, tiêu nên đây là dịch vụ mà người tiêu dùng rất hay thắc mắc khi thanh toán. Phân loại dịch vụ nông nghiệp: Phân loại các dịch vụ nông nghiệp không chỉ có ý nghĩa để lựa chọn các dịch vụ hoạt động, mà còn là cơ sở để tổ chức, quản lý chúng bằng cách nhận biết thời điểm xuất hiện dịch vụ có tính chất của từng loại dịch vụ. Có thể phân loại dịch vụ theo 2 cách dưới đây: a, Thứ nhất, phân theo quá trình sản xuất: - Dịch vụ trước sản xuất như: cung cấp vốn, tín dụng, cung cấp vật tư, nguyên liệu, cung cấp thông tin, chuyển giao kỹ thuật công nghệ và huấn luyện, đào tạo. - Dịch vụ trong sản xuất gồm: làm đất, bảo vệ thực vật, thú y, tưới, tiêu, bảo vệ đồng ruộng.
- Dịch vụ sau sản xuất như: chế biến, bảo quản, vận chuyển, tiêu thụ, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, vui chơi giải chí,… b, Thứ hai, phân loại theo tính chất kinh tế - kỹ thuật: - Dịch vụ tài chính: cung ứng vốn, tín dụng; - Dịch vụ thương mại: cung ứng vật tư, nguyên liệu, tiêu thụ sản phẩm; nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, vui chơi giải chí,… - Dịch vụ kỹ thuật: làm đất, tưới tiêu, bảo vệ thực vật, thú y, chế biến, bảo quản; - Dịch vụ khuyến nông: chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, huấn luyện, đào tạo. Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp: 1.1 Khái niệm: Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTX DVNN) là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sực lập ra theo quy định của luật HTX để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia HTX, cùng 13 giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản và kinh doanh các ngành nghề khác ở nông thôn. Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp kinh doanh những hoạt động dịch vụ trong lĩnh vực nông nghiệp, nhưng do đặc điểm nông nghiệp thường gắn liền với nông thôn. Vì vậy những hoạt động của HTX nông nghiệp không chỉ gói gọn trong lĩnh vực nông nghiệp mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác để phục vụ nhu cầu dân cư trên địa bàn.
