CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 1.1 Các nghiên cứu nước ngoài Nghiên cứu của nhóm Fergusona và cs. (2011) về tổng hợp các nghiên cứu liên quan đến HTTTKT trong khoảng 1999-2010 cho thấy hướng nghiên cứu về xây dựng mô hình nhân tố ảnh hưởng đến HTTTKT là một trong các nghiên cứu rất phổ biến. Thông qua mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến HTTTKT cũng như chất lượng thông tin kế toán được cung cấp, các doanh nghiệp sẽ nhận thức được ảnh hưởng và mức độ tác động của các nhân tố đến hoạt động của HTTTKT, từ đó đưa ra khuyến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống thông tin quan trọng này một cách hiệu quả. Adeh Ratna Komala (2012) đã nghiên cứu sự tác động của yếu tố trình độ hiểu biết của kế toán trưởng (Accounting Manager Knowledge) và yếu tố hỗ trợ của ban quản lý cấp cao (Top management support) đến chất lượng TTKT gián tiếp thông qua nhân tố hệ thống TTKT.
Qua tổng hợp lý thuyết nền và các nghiên cứu trước, tác giả đã làm rõ các khái niệm và thang đo về: Hiểu biết của kế toán trưởng, hỗ trợ của ban quản trị cấp cao, hệ thống TTKT, chất lượng TTKT, từ đó đưa ra mô hình và giả thuyết nghiên cứu. Hiểu biết của giám đốc tài chính Hệ thống Chất lượng thông tin thông tin Hỗ trợ của ban kế toán kế toán quản trị cấp cao Hình 1.1: Mô hình nghiên cứu của Komala Nghiên cứu thực nghiệm tại 31 cơ quan tại Zakat, Indonesia với đối tượng khảo sát là các nhà lãnh đạo của các cơ quan này, kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự hiểu biết của kế toán trưởng và hỗ trợ của ban quản trị cấp cao ảnh hưởng đáng kể (63%) đến hệ thống TTKT. Hệ thống TTKT có ảnh hưởng mạnh đến chất lượng TTKT (77. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đã chỉ ra yếu tố sự hiểu biết của kế 5 toán trưởng và hỗ trợ của ban quản trị cấp cao tác động đáng kể đến chất lượng TTKT gián tiếp thông qua hệ thống TTKT với mức ảnh hưởng lần lượt là 45.
Ahmad Al-Hiyari và cs. (2013) đã nghiên cứu đề tài về các yếu tố ảnh hưởng đến HTTTKT và chất lượng TTKT tại Đại học Utara Malaysia. Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định và đo lường các nhân tố tác động đến HTTTKT và chất lượng TTKT. Kết quả nghiên cứu cho thấy không có mối quan hệ giữa trình độ quản lý, chất lượng dữ liệu kế toán đến chất lượng TTKT, nguyên nhân được giải thích rằng mỗi đơn vị có thể kiểm soát, quản lý để có được dữ liệu kế toán có chất lượng cao và điều này liên quan đến hành vi quản trị lợi nhuận của đơn vị.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng đưa ra kiến nghị rằng cam kết quản lý là cần thiết cho hỗ trợ việc thực hiện HTTTKT và đảm bảo nguồn lực cả về nhân lực và cơ sở vật chất đầy đủ, đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin cho việc tổ chức HTTTKT của đơn vị. Hơn nữa, công tác quản trị đơn vị hiệu quả có thể làm tăng chất lượng TTKT. Meiryani (2014) đánh giá ảnh hưởng của sự tham gia người sử dụng đến chất lượng HTTTKT. Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng được thực hiện tại 55 trường đại học học ở thành phố Bangdung thông qua các bảng câu hỏi.
Kết luận của nghiên cứu chỉ ra sự tham gia của người dùng có có ảnh hưởng tích cực đến chất lượng HTTTKT. Hongjiang Xu (2015) đã nghiên cứu và nhận định rằng HTTTKT là một trong những hệ thống quan trọng nhất trong bất kỳ tổ chức nào. Bằng việc đánh giá tài liệu và tóm tắt các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài nghiên cứu, tác giả xác định được các yếu tố quan trọng nhất tác động đến chất lượng TTKT. Kết quả nêu ra ba yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến chất lượng thông tin của HTTTKT gồm: cam kết quản lý, bản chất của hệ thống TTKT (như sự phù hợp của hệ thống) và kiểm soát chất lượng dữ liệu đầu vào.
Trong nghiên cứu James Hall (2015), mô tả HTTTKT gồm 3 hệ thống con: xử lý giao dịch, báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán. Hệ thống xử lý giao dịch là thành phần quan trọng nhất trong HTTTKT, sẽ ghi nhận các sự kiện, hoạt động liên quan đến tài chính kinh tế hàng ngày phát sinh từ 3 chu trình kinh doanh: doanh thu, chi phí, chuyển đổi vào tài khoản kế toán, sổ kế toán tổng hợp hoặc chi tiết. Sau đó 6 hệ thống sẽ tự động tạo ra báo cáo cần thiết cho nhà quản lý ờ báo cáo tài chính, báo cáo doanh thu, báo cáo thuế thu nhập doanh nghiệp và nhiều loại báo cáo khác. Hệ thống BCTC là hệ thống cung cấp thông tin tài chính chỉ cho nội bộ doanh nghiệp nhằm mục đích lập kế hoạch và kiểm soát các hoạt động tài chính kế toán tại đơn vị.
(2018) đã nhận định thông tin luôn được coi là thiết yếu và là cốt lõi của bất kỳ tổ chức nào. Thông tin chất lượng góp phần đáp ứng các yêu cầu của người dùng trong việc ra quyết định, nó cũng là chìa khóa trong việc giảm thiểu các rủi ro nhất định liên quan đến quá trình ra quyết định của các đối tượng sử dụng thông tin. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin trong các tổ chức công cộng ở Malaysia và cách thức các yếu tố này ảnh hưởng đến chất lượng thông tin trong các dịch vụ công cộng của Malaysia. Các tác giả đã xây dựng 13 giả thuyết để xem xét mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin.
Dữ liệu được thu thập bằng bảng câu hỏi sau đó được phân tích bằng phương pháp PLS-SEM. Kết quả nghiên cứu cho thấy có 10 nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin gồm: (1) cam kết quản lý cao nhất, (2) chính sách, (3) đào tạo, (4) thủ tục quản lý hồ sơ và thông tin, (5) sự tham gia của nhân viên, (6) cải tiến liên tục, (7) làm việc theo nhóm, (8) tập trung vào khách hàng, (9) đổi mới, (10) quản lý nhà cung cấp thông tin. Nghiên cứu này cũng đề xuất rằng lãnh đạo tổ chức nên ưu tiên mười yếu tố đã được chứng minh là có ảnh hưởng đến chất lượng thông tin để quản lý chất lượng thông tin, từ đó nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công.2 Các nghiên cứu trong nước Nguyễn Bích Liên (2012) được thực hiện đề tài nhằm giải quyết những mục tiêu nghiên cứu như: hệ thống cơ sở lý thuyết về chất lượng TTKT trong môi trường ERP; xác định các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT trong môi trường ERP tại doanh nghiệp Việt Nam; và đo lường mức độ tác động của các nhân tố ảnh hưởng đã nhận diện ở trên từ đó đưa ra các kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng TTKT trong môi trường ERP. Qua nghiên cứu, tác giả đã xác định các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT gồm: Năng lực Ban quản lý và kiến thức nhà tư vấn triển khai ERP; Phương pháp, kinh nghiệm của các nhà tư vấn triển khai và chất lượng dữ liệu; Chất 7 lượng phần mềm ERP; Thử nghiệm hệ thống và huấn luyện nhân viên; Đảm bảo hệ thống ERP tin cậy; Chính sách nhân sự và quản lý thông tin cá nhân.
Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết, tổng hợp và hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước của Nguyễn Mạnh Toàn (2013) đã tiếp cận bằng sáu cách khác nhau về khái niệm và bản chất HTTTKT hiện nay. Tác giả đưa ra những hạn chế trong việc tiếp cận HTTTKT chỉ trên một khía cạnh hoặc một số cấu thành HTTTKT, đề xuất cách tiếp cận mới mang tính tổng thể và đa chiều về HTTTKT để mô tả một cách khái quát và trực quan về mối quan hệ và tính thống nhất giữa các yếu tố cấu thành của HTTTKT gắn môi trường hoạt động của từng tổ chức cụ thể. Nguyễn Thị Hồng Nga (2014) với nghiên cứu: “Tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng hệ thống thông tin kế toán”. Tác giả đã đưa ra những nhân tố chung ảnh hưởng đến chất lượng HTTTKT.
- Thứ nhất hệ thống thông tin kế toán: các thiết bị công nghệ thông tin truyền thông, phần mềm kế toán ảnh hưởng đến tính kịp thời, tính chính xác, tính đầy đủ của thông tin kế toán cung cấp. - Thứ hai nguồn nhân lực kế toán và nhà quản lý: năng lực, trình độ chuyên môn, trách nhiệm với nghề, đạo đức nghề nghiệp, ý thức tuân thủ pháp luật của các nhà quản lý doanh nghiệp và nhân lực kế toán. - Thứ ba môi trường doanh nghiệp: đó là sự hòa quyện giữa nhân tố bên trong và nhân tố bên ngoài doanh nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến các hoạt động của doanh nghiệp gồm có: văn hóa doanh nghiệp, cơ cấu tổ chức, chính sách đãi ngộ, sự cạnh tranh…đều có thể có những ảnh hưởng nhất định đến chất lượng thông tin kế toán. - Thứ tư hệ thống doanh nghiệp văn bản pháp luật và các chuẩn mực liên quan dùng để giám sát việc tuân thủ các quy định về kế toán của Nhà nước.
Sau quá trình phân tích, nghiên cứu để cuối cùng chạy mô hình hồi quy, tác giả đã chứng minh và đi đến kết luận rằng: có 02 nhân tố ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng thông tin kế toán của doanh nghiệp ở Việt Nam là nhân sự kế toán và các nhà quản lý, hệ thống văn bản pháp luật. 8 Nguyễn Hữu Bình (2016) đã thực hiện đề tài nhằm xem xét mối quan hệ tác động của hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu và công nghệ thông tin đến chất lượng hệ thống thông tin kế toán. Tác giả khảo sát trên 193 mẫu và sử dụng phương pháp EFA, phương pháp phân tích hồi quy tuyến tính để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Kết quả cho thấy rằng, chất lượng hệ thống thông tin kế toán chịu ảnh hưởng bởi sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ cũng như mức độ ứng dụng CNTT trong công tác kế toán.
Mức độ ứng dụng CNTT H2 (+) Chất lượng HTTTKT HTKSNB hữu hiệu: - Mục tiêu hoạt động H1 (+) - Mục tiêu báo cáo Hình 1.2: Mô hình ảnh hưởng của mức độ ứng dụng CNTT và HTKSNB hữu hiệu đến chất lượng HTTTKT (Nguồn: Nguyễn Hữu Bình (2016)) Nguyễn Thị Vân (2019) đã thực hiện nghiên cứu về chất lượng hệ thống thông tin kế toán, nhận thức nhân viên kế toán, hành vi sử dụng hệ thống thông tin kế toán.