MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hoạt động dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật từ lâu đã được xã hội quan tâm, có khá nhiều dự án, chương trình hỗ trợ người khuyết tật học nghề và tạo việc làm cho họ. Trên thực tế, người khuyết tật phải đối diện với nhiều khó khăn trong vấn đề học nghề, ví dụ như để được đào tạo nghề phù hợp, phải có sự đầu tư cả về dạy và học để vững chuyên môn, giỏi tay nghề thì mới đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng. Tuy nhiên, những đơn vị doanh nghiệp tự nguyện thực hiện đào tạo người khuyết tật vẫn còn ít vì những nguyên nhân như: người khuyết tật không chịu được áp lực công việc cao, điều kiện đi lại, sức khỏe… Chính vì lẽ đó mà các doanh nghiệp còn đắn do trong việc tuyển dụng người khuyết tật tham gia học nghề và tạo việc làm cho họ.
[24] Ở nước ta, truyền thông ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong việc làm thay đổi nhận thức xã hội và tạo ảnh hưởng đến suy nghĩ và hành vi của công chúng. Việc lựa chọn ngôn từ, hình ảnh và thông điệp trong truyền thông có thể giúp hình thành định hướng nhận thức, thái độ và hành vi của mỗi thành viên trong cộng đồng đối với các vấn đề xã hội nói chung, trong đó có hoạt động dạy nghề cho người khuyết tật nói riêng. Thời gian qua, thông tin về các hoạt động dạy nghề cho người khuyết tật đã nhận được sự quan tâm trong xã hội: nhận thức của người dân về các vấn đề liên quan đến người khuyết tật không ngừng được cải thiện. Mặc dù vậy, vẫn còn một số bộ phận người dân chưa nhận thức sâu sắc về ý nghĩa, vai trò của hoạt động dạy nghề cho người khuyết tật.
Nhiều hoạt động truyền thông vẫn chưa thực sự có hiệu quả trong việc tham gia, khích lệ cộng đồng chung tay hỗ trợ hoạt động dạy nghề cho người khuyết tật. Đó là những thiếu hụt quan trọng trong nhận thức và hành động thực tiễn của đại bộ phận người dân 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhất là ở những vùng nông thôn còn chưa phát triển. Vì vậy, vai trò của truyền thông sẽ góp phần quan trọng giúp người khuyết tật xóa bỏ tự ti mặc cảm, thấy được vai trò của mình trong xã hội, gia đình, tự khẳng định bản thân, tích cực tham gia lao động ổn định đời sống bản thân, góp phần đảm bảo an sinh xã hội và cung cấp cho xã hội cái nhìn đúng đắn về hoạt động hỗ trợ dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật. Ở Việt Nam, tạo việc làm người khuyết tật cũng luôn được Đảng và Nhà nước ưu tiên, tạo mọi điều kiện để người khuyết tật có việc làm nuôi sống bản thân giảm áp lực cho gia đình và xã hội.
Điều đó được thể hiện trong hàng loạt văn bản pháp lý quan trọng như Luật người khuyết tật, Luật dạy nghề, Bộ luật Lao động, các Quyết định, Đề án trợ giúp người tàn tật… Đứng trước sự phát triển như vũ bão của nền kinh tế trí thức, người Việt Nam đang phải đối mặt với những khó khăn thách thức mới cần được huy động tối đa nguồn nhân lực có trí tuệ, phẩm chất, có đầy đủ sức khoẻ và khả năng thích ứng để thực hiện tốt các mục tiêu của xã hội hiện đại. Tuy nhiên, có một thực tế cần khẳng định đó là một số lượng lớn những người khuyết tật (NKT) đang tồn tại ở tất cả các quốc gia từ những quốc gia phát triển đến những quốc gia kém phát triển, trong đó, có nhiều người khuyết tật còn khả năng lao động. Vậy, làm thế nào tạo việc làm cho người khuyết tật để họ được học nghề, có việc làm, tăng thu nhập,tự chủ được về kinh tế, thông qua đó người khuyết tật được khẳng định mình trong xã hội, được hòa nhập cộng đồng, có cơ hội thăng tiến và trở thành công dân có ích cho xã hội, đồng thời tăng thêm niềm lạc quan, yêu đời, xóa tự ti, mặc cảm. [24] Từ thực tế trên, công tác xã hội ở Việt Nam hiện nay đang hướng tới việc tạo lập việc làm, xây dựng những hoạt động mang tính chất công bằng xã hội để khẳng đinh vai trò và vị trí của người khuyết tật trong xã hội.
Công tác xã hội với người khuyết tật hiện nay chủ yếu hướng tới vấn đề việc làm cho 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người khuyết tật nhằm giúp họ có được việc làm kiếm được thu nhập tự nuôi sống bản thân, thực hiện tính công bằng xã hội và đảm bảo an sinh xã hội. Tại xã Quất Động, huyện Thường Tín, Thành phố Hà Nội, số lượng người khuyết tật là 225 người, trong đó riêng khuyết tật vận động là 110 người. Trong giai đoạn vấn đề phát triển kinh tế xã hội, vấn đề an sinh xã hội đang được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, thì dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật vật động là vấn đề quan trọng, không chỉ giúp thu nhập kinh tế xã hội của địa bàn tăng lên mà còn đẩy mạnh vấn đề an sinh xã hội, hòa nhập cộng đồng cho người khuyết tật. [28] Nhận thấy được tầm quan trọng của việc dạy nghề, tạo việc làm cho người khuyết tật tại địa phương nhằm giải quyết vấn đề việc làm, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao mức sống cho người dân địa phương, chính quyền huyện Thường Tín đã có những hoạt động tích cực nhằm tạo việc làm cho người khuyết tật tại địa phương như dạy nghề, truyền thông nhằm tìm kiếm việc làm cho người khuyết tật.Tuy nhiên, những hoạt động này hiện còn gặp nhiều khó khăn và chưa mang lại hiệu quả cao.
Xuất phát từ thực tiễn trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Truyền thông dựa vào cộng đồng trong hoạt động dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật tại xã Quất Động, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội” để nghiên cứu nhằm nhận diện thực trạng hoạt động hỗ trợ người khuyết tật của địa phương, và dùng những phương pháp của công tác xã hội nhằm xây dựng giải pháp nâng cao hiệu quả của hoạt động hỗ trợ người khuyết tật tại xã Quất Động, huyện Thường Tính, thành phố Hà Nội. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Vấn đề việc làm cho người khuyết tật hiện đang là vấn đề được xã hội quan tâm, với nhiều những công trình nghiên cứu về người khuyết tật cũng như những chính sách, những hoạt động nhằm hỗ trợ người khuyết tật học nghề và tìm kiếm việc làm. Những nghiên cứu này đã chỉ ra được những chính sách hỗ trợ người khuyết tật, những hoạt động hỗ trợ và vai trò của các 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tổ chức trong việc hỗ trợ người khuyết tật tìm kiếm việc làm. Dưới đây là một số nghiên cứu về vấn đề dạy nghề và việc làm cho người khuyết tật mà tác giả tìm hiểu được trong qua trình nghiên cứu.
Đề tài “Vai trò của tổ chức người tàn tật trong việc xây dựng các chính sách, chương trình quốc gia về dạy nghề và việc làm cho NKT” của Bộ Lao động – Thường binh và Xã hội (1993) là nghiên cứu đáng lưu ý. Nghiên cứu đã bàn về việc xây dựng các chương trình, quyền cho người khuyết tật, đặc biệt đưa ra những giải pháp hỗ trợ về dạy nghề và tạo việc làm. Giúp họ tìm được công việc phù hợp với nhu cầu, mong muốn và điều kiện của bản thân. Tổ chức Lao động quốc tế (2010) “Báo cáo khảo sát về đào tạo nghề và việc làm cho người khuyết tật tại Việt Nam” là một trong những báo cáo đã cung cấp tổng thể về các tổ chức đại diện cho người khuyết tật và các dịch vụ đào tạo nghề, việc làm và phát triển doanh nghiệp cho người khuyết tật, đặc biệt tập trung vào các tổ chức của phụ nữ khuyết tật và các dịch vụ dành riêng cho phụ nữ khuyết tật.
[25] Báo cáo cũng phân tích kết quả khảo sát người khuyết tật ít được đào tạo nghề, hướng dẫn về việc làm cũng như phát triển doanh nghiệp. Rất nhiều tổ chức trong và ngoài nước cũng nhận thấy việc đào tạo nghề và các dịch vụ bố trí việc làm cho người khuyết tật là rất quan trọng. Vì vậy, báo cáo đề xuất Chính phủ cần có những chính sách riêng khuyến khích các hoạt động đào tạo nghề cho người khuyết tật. Báo cáo cũng nêu lên thực trạng hiện nay cũng có một số trung tâm dạy nghề dành riêng cho người khuyết tật được thành lập, nhưng chỉ phục vụ các khu vực thành thị, các vùng nông thôn việc tiếp cận đào tạo nghề rất bị hạn chế.
Các dịch vụ bố trí việc làm thường gắn liền với cơ sở đào tạo nghề. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp kiếm được việc làm sau đào tạo còn khá thấp và phần lớn những học viên tốt nghiệp chủ yếu tìm được việc làm tại các cơ sở dành riêng cho người khuyết tật chứ không phải các doanh nghiệp thông thường. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Nguyễn Văn Đồng trong bài viết “Hoạt động hỗ trợ người khuyết tật tại gia đình của Trung tâm Sống độc lập” Tạp chí Người cao tuổi (2013), số 60 đã khái quát về hoạt động chăm sóc, trợ giúp NKT tại gia đình và những trợ giúp của NVCTXH trong quá trình can thiệp trợ giúp NKT, ngoài ra bài viết còn phân tích sự tham gia hoạt động lao động sản xuất của NKT đang tham gia sinh hoạt tại trung tâm. [10] Giáo trình “Công tác xã hội với người khuyết tật” nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội (2014), giáo trình đã nêu khái quát chung về tình hình người khuyết tật, phân loại và cách chăm sóc trợ giúp người khuyết tật như thế nào, vai trò của nhân viên Công tác xã hội với người yếu thế nói chung và người khuyết tật nói riêng.
Cách thực hành với người khuyết tật về các phương pháp làm việc cá nhân, làm việc nhóm, làm việc gia đình. Cuốn sách gồm 4 phần: Phần một thông tin chung về tình hình khuyết tật tại Việt Nam, thiệt thòi của người khuyết tật, khái niệm và phân loại khuyết tật, nguyên nhân khuyết tật, phòng khuyết tật, mục đích, ý nghĩa và vai trò phát hiện sớm, can thiệp sớm khuyết tật, phục hồi chức năng tại cộng đồng.