phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu kham khảo, luận văn gồm 4 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đầu tƣ công và hiệu quả đầu tƣ công; Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu; Chƣơng 3: Thực trạng đầu tƣ công cho phát triển kinh tế huyện Hiệp Hòa tỉnh Bắc Giang; Chƣơng 4: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tƣ công cho phát triển kinh tế ở huyện Hiệp Hòa - tỉnh Bắc Giang. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ ĐẦU TƢ CÔNG VÀ HIỆU QUẢ ĐẦU TƢ CÔNG 1. Cơ sở lý luận về đầu tƣ công 1. Một số khái niệm a.
Khái niệm Đầu tư Đầu tư, trong kinh tế học vĩ mô, chỉ việc gia tăng tư bản nhằm tăng cường năng lực sản xuất tương lai. Đầu tư, vì thế, còn được gọi là hình thành tư bản hoặc tích luỹ tư bản. Tuy nhiên, chỉ có tăng tư bản làm tăng năng lực sản xuất vật chất mới được tính. Còn tăng tư bản trong lĩnh vực tài chính tiền tệ và kinh doanh bất động sản bị loại trừ.
Việc gia tăng tư bản tư nhân (Tăng thiết bị sản xuất) được gọi là đầu tư tư nhân. Việc gia tăng tư bản xã hội được gọi là đầu tư công cộng. Theo cách hiểu của kinh tế đầu tư, đầu tư là sự từ bỏ các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực bỏ ra để đạt kết quả đó (Nguyễn Bạch Nguyệt, Từ Quang Phương, 2007). Nguồn lực phải hy sinh đó có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, là sức lao động, trí tuệ.
Các hoạt động bỏ tiền ra xây dựng công trình giao thông, thông tin. làm tăng tài sản cho nền kinh tế. Các hoạt động này gọi là đầu tư phát triển hay đầu tư trên giác độ nền kinh tế. Đầu tư phát triển đòi hỏi rất nhiều nguồn lực.
Theo nghĩa hẹp, nguồn lực sử dụng cho đầu tư phát triển là tiền vốn. Theo nghĩa rộng, nguồn lực đầu tư bao gồm tiền vốn, đất đai, lao động, máy móc thiết bị, tài nguyên, khoa học công nghệ. Như vậy, có thể hiểu rằng đầu tư bao gồm những hoạt động sử dụng các nguồn lực hiện tại nhằm đem lại cho nền kinh tế xã hội những kết quả Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 6 trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã sử dụng để đạt kết quả đó. Khái niệm đầu tư công Khái niệm đầu tư công được xây dựng theo các tính chất của quan hệ sở hữu vốn, khu vực đầu tư, hiệu quả đầu tư và đối tượng đầu tư.
Cách thứ nhất: Theo đối tương sở hữu vốn, hoạt động đầu tư sử dụng vốn thuộc sở hữu nhà nước được gọi là đầu tư công, thuộc sở hữu tư nhân gọi là đầu tư tư nhân. Đây cũng chính là cách tiếp cận đầu tư công của Dự thảo Luật đầu tư công hiện đang đề nghị ban hành thì đầu tư công là hoạt động đầu tư của nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế, xã hội. Như vậy, định nghĩa này tiếp cận đầu tư công theo góc độ chủ thể quản lý nhà nước, nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của nhà nước đối với hoạt động đầu tư công. Cách thứ hai: Theo khu vực đầu tư, nền kinh tế bao gồm hai khu vực là Công cộng và tư nhân.
Hoạt động đầu tư thuộc khu vực công cộng gọi là đầu tư công cộng, hoạt động đầu tư thuộc khu vực tư nhân gọi là đầu tư tư nhân (Nguyễn Văn Song, 2006). Cách thứ ba: Nhìn từ góc độ hiệu quả của đầu tư, kinh tế học vĩ mô cho rằng: Đầu tư làm gia tăng tư bản xã hội gọi là đầu tư công cộng hay còn gọi là đầu tư công. Cách tiếp cận trên nhìn từ góc độ quy mô tác động, hiệu quả của đầu tư (Dương Tấn Diệp, 2007). Cách thứ tư: Xem xét đối tượng thụ hưởng đầu tư và đầu ra của đầu tư, các hoạt động sản xuất ra hàng hoá công cộng gọi là đầu tư công, các hoạt động sản xuất ra hàng hoá tư nhân gọi là đầu tư tư nhân.
Tiếp cận theo góc độ này, kinh tế công cộng cho rằng: Đặc trưng chủ yếu của hàng hoá, dịch vụ công là hàng hoá, dịch vụ đáp ứng nhu cầu thiết yếu của xã hội, cộng đồng, việc tiến hành hoạt động cung cấp hàng hoá ấy có thể do nhà nước trực tiếp đảm nhận, trao quyền cung cấp hàng hoá công cho các cá nhân hoặc Nhà Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 7 nước tài trợ công cho khu vực tư để cung cấp hàng hoá công (Nguyễn Văn Song, 2006). Theo các tiếp cận này, đầu tư công là hoạt động đầu tư cung cấp hàng hoá công, có thể do chủ thể nhà nước hoặc tư nhân đảm nhiệm dưới sự quản lý, hỗ trợ và định hướng của Nhà nước nhằm mục đích phục vụ lợi ích chung của xã hội, cộng đồng. Điều 70, chương VII, Luật đầu tư (2005) của nước ta quy định: Tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế được bình đẳng tham gia sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích, trừ trường hợp đặc biệt do Chính phủ quy định. Chính phủ ban hành chính sách hỗ trợ các hoạt động công ích và danh mục sản phẩm, dịch vụ công ích”.
Điều này có nghĩa là Nhà nước không độc quyền trong lĩnh vực đầu tư cung cấp hàng hoá dịch vụ công, Nhà nước có thể xã hội hoá hoạt động này bằng việc trao một phần đầu tư cung cấp hàng hoá công cho khu vực phi Nhà nước thực hiện. Có thể thấy rằng, dù tiếp cận ở góc độ khác nhau thì đầu tư công đều hướng đến mục tiêu chung là đầu tư phục vụ nhu cầu chung, thiết yếu của xã hội, của cộng đồng, Nhà nước có trách nhiệm đảm bảo, quản lý, điều tiết và giám sát các hoạt động đầu tư này. Trong đề tài này, khái niệm đầu tư công được nhìn nhận theo phương thức thứ tư. Như vậy, đầu tư công có thể hiểu như sau: Đầu tư công là những hoạt động đầu tư nhằm phục vụ nhu cầu của xã hội, vì lợi ích chung của cộng đồng, do nhà nước trực tiếp đảm nhân hay uỷ quyền và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân thực hiện.
Vai trò của đầu tư công cho phát triển kinh tế Kinh tế học từ cổ điển đến hiện đại đều coi đầu tư là yếu tố quan trọng để phát triển kinh tế, là chìa khoá của sự tăng trưởng. Đầu tư công bao gồm vai trò của đầu tư nói chung và đầu tư cho công cộng nói riêng. Vai trò của đầu tư nói chung - Đầu tư tác động đến tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. Học thuyết kinh tế hiện đại đã nghiên cứu và giải đáp thành công quan Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 8 hệ nhân quả giữa đầu tư và phát triển kinh tế.
Học thuyết khẳng định đầu tư là chìa khóa tăng trưởng kinh tế. Qua phân tích các nhà kinh tế học đã rút ra rằng giữa đầu tư và tăng trưởng có mối quan hệ tỉ lệ. Mối quan hệ này thể hiện qua hệ số ICOR ICOR = I /GDP Trong đó: I : Mức tăng của vốn đầu tư GDP: Mức tăng của C/GDP ICOR phản ánh cứ tăng thêm một đồng vốn đầu tư thì sẽ tạo ra bao nhiêu đồng GDP. Nếu ICOR không đổi thì GDP tăng khi đầu tư tăng.
Do đó, đầu tư là chìa khoá cho sự tăng trưởng. - Đầu tư tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Mục tiêu cuối cùng của đầu tư là tạo ra hiệu quả cao, tăng trưởng kinh tế lớn do đó đầu tư phải tập trung vào những ngành có lợi xuất đầu tư lớn. Kinh nghiệm của các nước trên thế giới là muốn tăng trưởng nhanh với tốc độ trung bình 8-10% thì cần đầu tư vào khu công nghiệp và dịch vụ.
Tuy nhiên, vì sự phát triển cân đối của nền kinh tế, không thể chỉ vì tập trung vào công ngghiệp, dịch vụ mà còn phải xem xét cân đối đầu tư cho nông nghiệp. - Đầu tư tác động đến cơ cấu lãnh thổ. Đầu tư có thể giải quyết những mất cân đối về phát triển giữa những vùng lãnh thổ, đặc biệt là giải quyết về cơ sở vật chất kỹ thuật, đời sống văn hoá xã hội của người dân. Việc đầu tư giải quyết mất cân đối giữa các vùng miền thường được thực hiện bởi vốn đầu tư của Nhà nước, thông qua những định hướng chính sách chung.
Muốn tăng trưởng không chỉ phải đầu tư vào những ngành mũi nhọn mà còn phải đầu tư với một cơ cấu lãnh thổ hợp lý. Vai trò của đầu tư cho công cộng - Khắc phục những thất bại của thị trường cạnh tranh không hoàn hảo - đặc biệt là trong cung cấp hàng hoá, dịch vụ công. Đầu tư là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế xã hội chủ của Chính phủ, nó có tác dụng khắc phục những thất bại của thị trường cạnh tranh không Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 9 hoàn hảo (hạn chế độc quyền; vấn đề cung cấp hàng hoá công cộng cho xã hội điều hành các yếu tố ngoại ứng; khắc phục những thất bại về thông tin thị trường, điều tiết thị trường bảo hiểm, thị trường vốn, thị trường phụ trợ do thị trường cạnh tranh không hoàn hảo; điều chỉnh tỷ lệ lạm phát, thất nghiệp và sự mất cân bằng nền kinh tế). Trong nền kinh tế, khu vực kinh tế tư nhân thường không muốn tham gia vào việc cung cấp các hàng hoá công do khó thu lợi.
Những hàng hoá công này thường là các công trình hạ tầng phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội như: Đường xá, cầu cống, trường học, bệnh viện … Vai trò của những hàng hoá công này là vô cùng quan trọng vì nếu không có hệ thống hạ tầng giao thông thì nền kinh tế không vận hành được, không có hệ thống công trình trường học, bệnh viên, nhà văn hoá phục vụ phát triển con người thì yêu cầu phát triển xã hội cũng không được đáp ứng. Hoạt động đầu tư công của nhà nước là nhằm cung cấp những hàng hoá công nên vai trò của hoạt động này đối với phát triển kinh tế - xã hội là không thể phủ nhận được.
