Luận án: Tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân ở các vùng kinh tế trọng điểm Việt Nam

Đầu tư công đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập… 213 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương · 2023.

• Tác giả: Hồ Thị Hoài Thương
• Người hướng dẫn: PGS, TS Nguyễn Thị Thùy Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Tác Động Của Đầu Tư Công Đến Đầu Tư Tư Nhân Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Các nghiên cứu về tác động lấn át của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân
• 1.2. Các nghiên cứu về tác động bổ trợ của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân
• 1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.4. Nội dung tiếp cận nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu
• 1.6. TỔNG KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ CÔNG TỚI ĐẦU TƯ TƯ NHÂN VÀ VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM
• 2.1. Những vấn đề cơ bản về đầu tư công và đầu tư tư nhân
• 2.2. Tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân
• 2.3. Đầu tư công, đầu tư tư nhân tại vùng kinh tế trọng điểm
• 2.3.1. Những vấn đề cơ bản về vùng kinh tế trọng điểm
• 2.3.2. Vai trò của đầu tư công, đầu tư tư nhân đối với vùng kinh tế trọng điểm
• 2.4. TỔNG KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích và giả thuyết nghiên cứu
• 3.1.1. Khung phân tích
• 3.1.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Phương pháp ước lượng
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.3.1. Phương pháp thống kê mô tả
• 3.3.2. Phương pháp phân tích - tổng hợp
• 3.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ CÔNG VÀ ĐẦU TƯ TƯ NHÂN TẠI CÁC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM CỦA VIỆT NAM
• 4.1. Tổng quan về các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 4.1.1. Lịch sử hình thành các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 4.1.2. Tình hình phát triển kinh tế tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 4.2. Thực trạng đầu tư công và đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 4.2.1. Thực trạng đầu tư công tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 4.2.2. Thực trạng đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 4.2.3. Thực trạng mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 4.2.4. Thực trạng chính sách thực hiện đầu tư công nhằm thúc đẩy đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 4.3. TỔNG KẾT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ CÔNG TỚI ĐẦU TƯ TƯ NHÂN TẠI CÁC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM CỦA VIỆT NAM
• 5.1. Mô tả thống kê
• 5.2. Kết quả ước lượng tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 5.3. Phân tích kết quả
• 5.4. TỔNG KẾT CHƯƠNG 5
• 6. CHƯƠNG 6: GIẢI PHÁP THỰC HIỆN ĐẦU TƯ CÔNG NHẰM THÚC ĐẨY ĐẦU TƯ TƯ NHÂN TẠI CÁC VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM CỦA VIỆT NAM
• 6.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước
• 6.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 6.1.2. Bối cảnh trong nước
• 6.2. Định hướng chính sách về đầu tư công nhằm thúc đẩy đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam đến năm 2030
• 6.2.1. Định hướng chính sách về đầu tư công nhằm thúc đẩy đầu tư tư nhân đối với tổng thể các vùng KTTĐ
• 6.2.2. Định hướng chính sách về đầu tư công nhằm thúc đẩy đầu tư tư nhân đối với từng vùng KTTĐ
• 6.3. Giải pháp thực hiện đầu tư công nhằm thúc đẩy đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam
• 6.3.1. Nhóm giải pháp chung cho các vùng kinh tế trọng điểm
• 6.3.2. Nhóm giải pháp cụ thể đối với từng vùng kinh tế trọng điểm
• 6.4. TỔNG KẾT CHƯƠNG 6
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Đầu Tư Công Đến Kinh Tế VN

Đầu tư công đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Đầu tư công vào cơ sở hạ tầng kinh tế và xã hội tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực tư nhân. Việc tăng cường đầu tư công cũng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), từ đó gia tăng nguồn lực phát triển đất nước. Tại Việt Nam, quy mô đầu tư công tăng nhanh đã góp phần đóng góp cho sự tăng trưởng cao trong một thời gian dài. Đầu tư công được coi là “đầu tư mồi” để thu hút, dẫn dắt đầu tư tư nhân, tạo động lực cho sự phát triển kinh tế xã hội. Theo Trần Du Lịch (2021), vai trò của đầu tư công tại các vùng kinh tế trọng điểm (KTTĐ) còn mờ nhạt.

1.1. Vai trò của Đầu Tư Công trong Phát Triển Kinh Tế

Đầu tư công, đặc biệt vào cơ sở hạ tầng, được xem là yếu tố then chốt để thu hút đầu tư tư nhân và thúc đẩy tăng trưởng. Các dự án cơ sở hạ tầng lớn giúp cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, giảm chi phí sản xuất và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp tư nhân. Chính phủ cần tăng cường đầu tư công vào cơ sở hạ tầng kinh tế (đường sá, cầu cống, cảng, hạ tầng cho các khu công nghiệp, thương mại) và cơ sở hạ tầng xã hội (trường học, bệnh viện.) nhằm cải thiện môi trường đầu tư và môi trường kinh doanh.

1.2. Đầu Tư Công Mồi Nhử Thu Hút Đầu Tư Tư Nhân FDI

Việt Nam đang hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới thông qua các hiệp định thương mại tự do. Muốn đảm bảo tăng trưởng, Chính phủ cần tăng cường đầu tư công vào cơ sở hạ tầng kinh tế và xã hội nhằm cải thiện môi trường đầu tư và kinh doanh. Đầu tư công đóng vai trò quan trọng đối với đầu tư tư nhân và sự phát triển kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập. Tuy nhiên, đầu tư công tạo áp lực lớn tới ngân sách nhà nước do cần nguồn lực lớn phụ vụ các dự án đầu tư liên kết vùng, từ đó tạo áp lực lớn trên thị trường vốn vay và ảnh hưởng tiêu cực tới đầu tư tư nhân.

II. Thách Thức Hiệu Ứng Lấn Át Trong Đầu Tư Công Tại VN

Mặc dù đầu tư công đóng vai trò quan trọng, nhưng cũng tiềm ẩn những thách thức, đặc biệt là hiệu ứng lấn át (crowding out) đối với đầu tư tư nhân. Theo Đỗ Thị Thanh Huyền & cộng sự (2021), đầu tư công tạo áp lực lớn tới ngân sách nhà nước, gây áp lực lên thị trường vốn vay và ảnh hưởng tiêu cực tới đầu tư tư nhân. Việc chính phủ tăng cường vay nợ để tài trợ cho các dự án đầu tư công có thể làm tăng lãi suất, khiến chi phí vốn của các doanh nghiệp tư nhân tăng lên, hạn chế khả năng đầu tư của họ. Bên cạnh đó, việc tăng thuế để tài trợ cho chi tiêu chính phủ cũng làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến động lực đầu tư.

2.1. Gánh Nặng Ngân Sách và Áp Lực Lãi Suất

Một trong những thách thức lớn nhất của đầu tư công là gánh nặng lên ngân sách nhà nước. Các dự án lớn thường đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ, có thể dẫn đến tình trạng thâm hụt ngân sách và tăng nợ công. Điều này có thể gây áp lực lên lãi suất, khiến việc tiếp cận vốn của khu vực tư nhân trở nên khó khăn và đắt đỏ hơn. Ngoài ra, chính sách tiền tệ thắt chặt để kiểm soát lạm phát cũng có thể làm giảm đầu tư tư nhân.

2.2. Cạnh Tranh Nguồn Lực Giữa Khu Vực Công và Tư

Khi chính phủ tăng cường đầu tư công, khu vực công có thể cạnh tranh trực tiếp với khu vực tư nhân để giành lấy các nguồn lực khan hiếm, như lao động có kỹ năng, vật liệu xây dựng và công nghệ. Sự cạnh tranh này có thể đẩy giá các yếu tố đầu vào lên cao, làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp và giảm khả năng cạnh tranh. Điều này đặc biệt đúng ở các vùng kinh tế trọng điểm, nơi nhu cầu về nguồn lực thường rất lớn.

2.3. Hiệu Ứng Crowding Out Chi Tiết Hơn

Hiệu ứng crowding out xảy ra khi đầu tư công làm giảm đầu tư tư nhân. Việc đầu tư vào các dự án công cộng lớn có thể làm tăng lãi suất, khiến cho các công ty tư nhân khó vay tiền và đầu tư vào các dự án riêng của họ. Ngoài ra, việc chính phủ tăng thuế để tài trợ cho các dự án công cộng có thể làm giảm lợi nhuận và động lực đầu tư của các công ty tư nhân.

III. Phân Tích Định Lượng Tác Động Đầu Tư Công Tại Các Vùng VN

Để đánh giá tác động thực tế của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân tại Việt Nam, cần tiến hành phân tích định lượng dựa trên dữ liệu thống kê. Các mô hình kinh tế lượng có thể được sử dụng để ước lượng mối quan hệ giữa các biến số, như quy mô đầu tư công, quy mô đầu tư tư nhân, lãi suất, lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Kết quả phân tích sẽ giúp xác định liệu đầu tư công có tác động lấn át hay bổ trợ đối với đầu tư tư nhân trong cả ngắn hạn và dài hạn. Nghiên cứu này cần thực hiện đối với 24 tỉnh/thành phố thuộc vùng kinh tế trọng điểm.

3.1. Lựa Chọn Mô Hình Kinh Tế Lượng Phù Hợp

Việc lựa chọn mô hình kinh tế lượng phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả phân tích. Các mô hình phổ biến được sử dụng trong nghiên cứu về đầu tư bao gồm mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL), mô hình hiệu chỉnh sai số (VECM) và mô hình phương pháp moment tổng quát (GMM). Mỗi mô hình có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn mô hình cần dựa trên đặc điểm của dữ liệu và mục tiêu nghiên cứu.

3.2. Thu Thập và Xử Lý Dữ Liệu Thống Kê

Dữ liệu thống kê là yếu tố then chốt để thực hiện phân tích định lượng. Cần thu thập dữ liệu về đầu tư công, đầu tư tư nhân, GDP, lãi suất, lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp và các biến số kinh tế vĩ mô khác từ các nguồn tin cậy như Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức quốc tế. Dữ liệu cần được kiểm tra và xử lý cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và nhất quán.

IV. Giải Pháp Đầu Tư Công Thúc Đẩy Đầu Tư Tư Nhân Tại VN

Để đầu tư công thực sự trở thành động lực thúc đẩy đầu tư tư nhân và tăng trưởng kinh tế, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, cải thiện môi trường đầu tư, giảm thiểu rủi ro và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tư nhân phát triển. Theo Nguyễn Thị Chính (2020) và Nguyễn Thị Thanh Huyền & cộng sự (2022), đầu tư công vào cơ sở hạ tầng các công trình kinh tế trọng điểm đã có nhiều thành tựu trong tạo đòn bẩy kích thích, thu hút hoạt động đầu tư tư nhân, đặc biệt trong các khu kinh tế, khu công nghiệp.

4.1. Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý và Sử Dụng Vốn Đầu Tư Công

Một trong những giải pháp quan trọng nhất là nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn đầu tư công. Cần tăng cường kiểm soát và giám sát các dự án đầu tư công, đảm bảo tính minh bạch, công khai và trách nhiệm giải trình. Các dự án cần được lựa chọn kỹ lưỡng dựa trên các tiêu chí kinh tế xã hội rõ ràng và được thực hiện theo đúng quy trình, quy định. Theo Trần Duy Đông (2022), kết cấu cơ sở hạ tầng giao thông, cảng biển, đường sắt, đô thị chưa đồng bộ do thiếu cơ quan chịu trách nhiệm điều tiết, quy hoạch vùng nên chưa phát huy được lợi thế, hiệu quả và tạo lực hấp dẫn đối với khu vực tư nhân.

4.2. Cải Thiện Môi Trường Đầu Tư và Kinh Doanh

Môi trường đầu tư và kinh doanh thuận lợi là yếu tố then chốt để thu hút đầu tư tư nhân. Chính phủ cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, tạo sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Cần tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đảm bảo tính minh bạch và công bằng của hệ thống pháp luật. Đầu tư công hiệu quả cần được xem là một phần của chiến lược tổng thể nhằm cải thiện môi trường đầu tư.

4.3. Ưu tiên đầu tư cho cơ sở hạ tầng chiến lược.

Chính phủ cần ưu tiên đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng chiến lược như đường cao tốc, cảng biển, sân bay và hệ thống điện. Những dự án này có thể giúp giảm chi phí vận chuyển, tăng khả năng tiếp cận thị trường và cải thiện năng lực sản xuất của các công ty tư nhân. Bằng cách đầu tư vào những dự án quan trọng này, chính phủ có thể tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho đầu tư tư nhân.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kinh Nghiệm Các Vùng Kinh Tế Trọng Điểm

Nghiên cứu cần tập trung vào việc phân tích kinh nghiệm thực tiễn của các vùng kinh tế trọng điểm tại Việt Nam trong việc sử dụng đầu tư công để thúc đẩy đầu tư tư nhân. Cần xem xét các yếu tố thành công và thất bại của các mô hình đầu tư khác nhau, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu. Phân tích này nên bao gồm cả các trường hợp thành công, nơi đầu tư công đã tạo ra hiệu ứng bổ trợ mạnh mẽ, cũng như các trường hợp thất bại, nơi đầu tư công gây ra hiệu ứng lấn át.

5.1. Phân Tích Các Dự Án Đầu Tư Công Tiêu Biểu

Cần phân tích chi tiết các dự án đầu tư công tiêu biểu tại các vùng kinh tế trọng điểm, đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội của các dự án này và xác định những yếu tố nào đã góp phần vào thành công hoặc thất bại của chúng. Các dự án cần được đánh giá dựa trên các tiêu chí như khả năng tạo việc làm, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

5.2. Rút Ra Bài Học Kinh Nghiệm và Đề Xuất Giải Pháp

Dựa trên kết quả phân tích các dự án đầu tư công, cần rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu và đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công trong tương lai. Các giải pháp cần phù hợp với đặc điểm của từng vùng kinh tế trọng điểm và cần được điều chỉnh theo thời gian để đáp ứng những thay đổi của môi trường kinh tế.

VI. Tương Lai Chính Sách Đầu Tư Công Hiệu Quả Đến Năm 2030

Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Để đạt được mục tiêu này, cần có một chính sách đầu tư công hiệu quả, có khả năng thúc đẩy đầu tư tư nhân và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế bền vững. Chính sách này cần dựa trên những phân tích sâu sắc về thực trạng và xu hướng phát triển của nền kinh tế, cũng như những kinh nghiệm quốc tế và bài học trong nước.

6.1. Xây Dựng Chính Sách Đầu Tư Công Dài Hạn và Bền Vững

Chính sách đầu tư công cần được xây dựng trên cơ sở tầm nhìn dài hạn và bền vững, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Chính sách cần được điều chỉnh theo thời gian để đáp ứng những thay đổi của môi trường kinh tế và cần được xây dựng trên cơ sở tham khảo ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Công Tư PPP và Huy Động Nguồn Lực

Hợp tác công tư (PPP) là một trong những công cụ quan trọng để huy động nguồn lực cho đầu tư cơ sở hạ tầng và các dự án phát triển kinh tế xã hội. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án PPP, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của các dự án này. Cần huy động tối đa nguồn lực từ khu vực tư nhân, các tổ chức quốc tế và cộng đồng để đáp ứng nhu cầu đầu tư ngày càng tăng của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ "Tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân: Nghiên cứu trường hợp các vùng kinh tế trọng điểm tại Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Hồ Thị Hoài Thương, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Nguyễn Thị Thùy Vinh tại Trường Đại học Ngoại thương, chuyên ngành Kinh tế quốc tế (mã số: 9310106), năm 2023.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, đầu tư công giữ vai trò xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, tạo môi trường thuận lợi nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tại Việt Nam, bốn vùng kinh tế trọng điểm (KTTĐ)—gồm vùng KTTĐ Bắc Bộ, vùng KTTĐ miền Trung, vùng KTTĐ phía Nam và vùng KTTĐ đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)—với 24 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được xác định là các đầu tàu động lực dẫn dắt tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, vai trò dẫn dắt của đầu tư công tại các vùng KTTĐ thời gian qua còn mờ nhạt (Trần Du Lịch, 2021). Kết cấu hạ tầng liên kết vùng như giao thông, cảng biển, đường sắt và đô thị chưa đồng bộ do thiếu cơ quan điều tiết, quy hoạch vùng (Trần Duy Đông, 2022). Nhu cầu vốn lớn cho các dự án liên kết vùng tạo áp lực lớn lên ngân sách nhà nước, gây sức ép trên thị trường vốn vay và ảnh hưởng tiêu cực tới đầu tư tư nhân (Đỗ Thị Thanh Huyền & cộng sự, 2021). Trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine, việc thực thi thuế tối thiểu toàn cầu và dư địa chính sách tiền tệ ngày càng thu hẹp, vấn đề quản lý đầu tư công để giảm hiệu ứng lấn át và tăng cường hiệu ứng bổ trợ đối với đầu tư tư nhân trở nên cấp thiết.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra gồm:

1. Thiếu các nghiên cứu chuyên sâu đánh giá mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân ở cấp độ vùng kinh tế, đặc biệt là trường hợp 24 tỉnh/thành phố thuộc 4 vùng KTTĐ tại Việt Nam.
2. Thiếu các nghiên cứu thực nghiệm kiểm định đồng thời cả hiệu ứng lấn át (crowding-out) và hiệu ứng bổ trợ (crowding-in) trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn, cũng như xác định các nhân tố điều tiết độ lớn của hai hiệu ứng này.
3. Thiếu các công trình phân tách đầu tư tư nhân theo nguồn vốn thành khu vực doanh nghiệp và khu vực hộ gia đình, cũng như phân tích tác động riêng biệt của đầu tư công cho cơ sở hạ tầng (CSHT) tới các thành phần này.

Mục tiêu, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu

• Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân tại các vùng KTTĐ tại Việt Nam; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp thực hiện đầu tư công nhằm thúc đẩy đầu tư tư nhân tại các vùng KTTĐ đến năm 2030.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Thứ nhất: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về đầu tư công, đầu tư tư nhân, các kênh tác động qua lại và lý thuyết về vùng kinh tế trọng điểm.
  2. Thứ hai: Phân tích thực trạng và kiểm định định lượng tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân (tổng thể và theo từng thành phần) tại các vùng KTTĐ của Việt Nam giai đoạn 2010–2021.
  3. Thứ ba: Đề xuất các nhóm giải pháp sử dụng vốn đầu tư công nhằm thúc đẩy đầu tư tư nhân tại các vùng KTTĐ.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Thứ nhất: Đầu tư công tác động lấn át hay bổ trợ tới đầu tư tư nhân cũng như các thành phần của đầu tư tư nhân tại các vùng KTTĐ của Việt Nam, và tác động này có sự khác biệt giữa ngắn hạn và dài hạn hay không?
  2. Thứ hai: Đầu tư công cho cơ sở hạ tầng ảnh hưởng như thế nào tới đầu tư tư nhân tại các vùng KTTĐ của Việt Nam?
  3. Thứ ba: Chính sách đầu tư công tại các vùng KTTĐ cần được xây dựng như thế nào để thúc đẩy đầu tư tư nhân đến năm 2030?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân tại các vùng KTTĐ của Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào tác động của tổng đầu tư công và đầu tư công cho CSHT tới các thành phần của đầu tư tư nhân trong nước (khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước và khu vực hộ gia đình). Luận án loại trừ đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) khỏi biến đầu tư tư nhân nhằm tập trung vào năng lực nội tại của nền kinh tế.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2021 (vùng KTTĐ ĐBSCL được thành lập tháng 4/2009; số liệu thống kê địa phương đầy đủ và đồng bộ từ năm 2010 đến 2021).
• Phạm vi không gian: 24 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thuộc 4 vùng KTTĐ:
  • Vùng KTTĐ Bắc Bộ (7 địa phương): Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc.
  • Vùng KTTĐ miền Trung (5 địa phương): Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định.
  • Vùng KTTĐ phía Nam (8 địa phương): TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai, Tây Ninh, Bình Phước, Long An, Tiền Giang.
  • Vùng KTTĐ ĐBSCL (4 địa phương): Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang, Cà Mau.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai chiều hướng tác động chính:

Các nghiên cứu về tác động lấn át (Crowding-out)

1. Phạm vi quốc gia và nhóm quốc gia:
   • Pradhan, Ratha & Sarma (1990) dùng mô hình cân bằng tổng thể (CGE) tại Ấn Độ (1990–2000), chứng minh đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân mạnh nhất khi chính phủ tài trợ bằng vay nợ trên thị trường vốn.
   • Bilgili (2003) nghiên cứu Thổ Nhĩ Kỳ (1988–2003) qua mô hình VECM, chỉ ra tăng đầu tư công làm giảm đầu tư tư nhân. Bahal & cộng sự (2015) dùng mô hình VECM tại Ấn Độ (1950–2012) cũng xác nhận tác động lấn át kéo dài.
   • Nazmi & Ramirez (1997) dùng phương pháp 2SLS tại Mexico (1940–1991), kết luận đầu tư công có tác động lấn át đầu tư tư nhân.
   • Everhart & Sumlinski (2001) với dữ liệu bảng 63 quốc gia đang phát triển (1970–2000) và Cavallo & Daude (2008) với mô hình GMM trên 116 quốc gia (1980–2006) chỉ ra hiệu ứng lấn át rõ rệt ở các nước có thể chế kém và tỷ lệ nợ công/GDP cao.
   • Erden & Holcombe (2005) và Mahmoudzadeh & cộng sự (2013) dùng mô hình PVAR chỉ ra đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân ở các nước phát triển.
   • Tại Việt Nam: Tô Trung Thành (2012) dùng mô hình VECM (1986–2010), cho thấy sau một thập niên, đầu tư công tăng 1% làm đầu tư tư nhân giảm 0,48%. Hoàng Dương Việt Anh (2013) dùng VAR tại miền Trung; Phạm Thị Linh (2016) dùng VAR (2004–2015) chỉ ra sự chèn lấn ở 3 khía cạnh: hoạt động, vốn và cơ hội. Các nghiên cứu của Lê Văn Cường (2010), Huỳnh Văn Mười Một (2017), Văn Hà & cộng sự (2022) đều ủng hộ giả thuyết lấn át.
2. Phân tách theo hạng mục và nguồn vốn:
   • Pereira (2000) tại Hoa Kỳ (1956–1997), Rahman & cộng sự (2015) tại Pakistan (1974–2010), Dada (2013) và Omitogun & cộng sự (2018) tại Nigeria chỉ ra đầu tư công cho hành chính, dịch vụ công cộng, quốc phòng lấn át đầu tư tư nhân.
   • Tại Việt Nam: Nguyễn Thị Cành & cộng sự (2020) dùng FMOLS cho 16 ngành công nghiệp (1990–2016), Nguyễn Thị Thùy Liên (2022), Ngô Doãn Vịnh (2010), Ngô Thúy Quỳnh (2019), Bùi Minh Chuyên & Nguyễn Ngô Việt Hoàng (2022) khẳng định đầu tư công từ nguồn ngân sách nhà nước gây lấn át đầu tư tư nhân.
3. Theo ngành kinh tế: Saeed & cộng sự (2006) tại Pakistan, Fujii & cộng sự (2013) tại Nhật Bản, Pereira & Andraz (2003) tại Mỹ ghi nhận sự lấn át trong các ngành công nghiệp chế tạo, khai khoáng, truyền thông và thương mại.
4. Theo khung thời gian: Castillo & cộng sự (2005), Fonseca (2009), Nguyễn Thị Thanh Huyền & cộng sự (2022), Phạm Thái Bình (2020) xác nhận đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân trong ngắn hạn. Ngược lại, Nguyễn Thị Chinh (2017) và Hùng Thanh & cộng sự (2021) chỉ ra tác động lấn át xảy ra trong dài hạn tại Việt Nam.

Các nghiên cứu về tác động bổ trợ (Crowding-in)

1. Phạm vi quốc gia và nhóm quốc gia:
   • Hatano (2010) tại Nhật Bản (1953–2004) bằng mô hình ECM và kiểm định nhân quả Granger cho thấy đầu tư công bổ trợ đầu tư tư nhân sau năm đầu tiên. Bahal & cộng sự (2015) tại Ấn Độ (1980–2012) qua SVECM cho thấy tăng 1 rupee đầu tư công kéo theo tăng 0,3; 1,24 và 1,07 rupee đầu tư tư nhân sau 4, 8 và 12 quý.
   • Oshikoya (1994) trên 7 nước châu Phi, Ouédraogo & cộng sự (2019) trên 44 nước hạ Sahara qua mô hình MG và AMG, Kamps (2004b) trên 22 nước OECD, Afonso & Aubyn (2008) trên 14 nước châu Âu, Canada, Mỹ, Nhật Bản, Altin Gjini & Agim Kukeli (2012) trên 11 nước Đông Âu, Mario Alloza & cộng sự (2022) tại Tây Ban Nha qua mô hình SVAR đều ghi nhận tác động bổ trợ.
2. Theo hạng mục cơ sở hạ tầng:
   • Aschauer (1989a) nghiên cứu nhóm G-7 (1966–1985) khẳng định đầu tư hạ tầng phi quân sự bổ trợ mạnh mẽ cho đầu tư tư nhân. Sturm & cộng sự (1999) tại Hà Lan (1853–1953) phân biệt hạ tầng cơ bản (tác động dài hạn) và hạ tầng bổ sung (tác động ngắn hạn). Xu & Yan (2014) tại Trung Quốc (1980–2011) chỉ ra đầu tư cung cấp hàng hóa công bổ trợ tư nhân. Các nghiên cứu của Cavallo & cộng sự (2011), Saidjada & cộng sự (2016), Makuyana (2016) cũng đưa ra kết luận tương tự.
3. Tại Việt Nam:
   • Sử Đình Thành (2011) dùng SVAR (1990–2010), Nguyễn Thế Khang (2022) dùng FMOLS/DOLS trên 63 tỉnh (2000–2020), Trần Nguyễn Ngọc Anh Thư & Lê Hoàng Phong (2014) dùng ARDL, Nguyễn Văn Bôn (2021), Lê Thanh Tùng (2022) đều chứng minh đầu tư công bổ trợ đầu tư tư nhân trong dài hạn.
   • Nguyễn Thị Cành & cộng sự (2018) trên 22 ngành kinh tế chỉ ra vốn mồi cơ sở hạ tầng kích thích đầu tư tư nhân trong ngắn hạn. Nguyễn Thị Thùy Liên (2022) tính toán hệ số liên kết xuôi (FL) và liên kết ngược (BL) khẳng định đầu tư hạ tầng điện, vận tải, kho bãi, viễn thông kích thích đầu tư tư nhân phát triển.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án định vị nghiên cứu vào việc giải quyết khoảng trống thực nghiệm tại cấp độ 4 vùng kinh tế trọng điểm Việt Nam, ứng dụng mô hình kinh tế lượng phân tách đồng thời tác động ngắn hạn và dài hạn (mô hình PMG), kiểm định kênh tác động của đầu tư hạ tầng với mẫu nhỏ (kiểm định Juodis & cộng sự, 2021), đồng thời phân rã đầu tư tư nhân thành hai khu vực doanh nghiệp và hộ gia đình.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm đầu tư công: Luận án tổng hợp các định nghĩa của UN (2009), WB (2010), IMF (2012), OECD (2016), JICA (2018), UNCTAD (2008) và luật pháp Việt Nam. Đầu tư công được xác định là các khoản đầu tư sử dụng nguồn vốn thuộc khu vực Nhà nước nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, cung cấp hàng hóa dịch vụ công và không vì mục tiêu lợi nhuận.
• Khái niệm và cấu trúc đầu tư tư nhân: Dựa trên Luật Đầu tư 2020, Luật Doanh nghiệp 2020 và Luật Dân sự 2015, đầu tư tư nhân trong luận án là đầu tư khu vực ngoài Nhà nước trong nước, phân rã thành hai nhóm:
  1. Đầu tư doanh nghiệp (PIE): Vốn đầu tư của các doanh nghiệp ngoài nhà nước có đăng ký kinh doanh.
  2. Đầu tư hộ gia đình (PIH): Vốn đầu tư của các hộ gia đình thuần nông và hộ kinh doanh cá thể phi nông - lâm - ngư nghiệp có đăng ký chính thức.
• Các kênh truyền dẫn tác động:
  • Hiệu ứng lấn át: Vận hành qua kênh tài trợ thâm hụt ngân sách bằng nợ vay hoặc thuế (Friedman, 1978; Carlson & Spencer, 1975 trong mô hình IS-LM; Ahmed & Miller, 1999) làm tăng cầu tiền, đẩy lãi suất thực tế tăng, làm giảm khả năng tiếp cận tín dụng của khu vực tư nhân; hoặc thông qua kênh cạnh tranh trực tiếp trong sản xuất hàng hóa thương mại (Khan & Kumar, 1997).
  • Hiệu ứng bổ trợ: Vận hành qua việc cung cấp CSHT giao thông, năng lượng, viễn thông giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất cận biên của vốn tư nhân (Aschauer, 1989a; Hatano, 2010); tạo cầu thị trường cho sản phẩm tư nhân (Ramirez, 1994); và kích thích tăng trưởng tổng thu nhập quốc dân (Reungsri, 2010).
• Các nhân tố điều tiết kênh tác động:
  • Mức độ hội nhập kinh tế quốc tế / Dòng vốn FDI (Obstfeld, 1998; Dehn, 2000; Harrison).
  • Yếu tố thời gian ngắn hạn và dài hạn (Berg & cộng sự, 2019; Abiad & cộng sự, 2016).
  • Độ nhạy cảm giữa đầu tư tư nhân và lãi suất, gắn liền với mức độ phát triển của hệ thống tài chính (Carlson & Spencer, 1975).
  • Ngoại ứng tích cực của danh mục đầu tư công, đặc biệt là cơ sở hạ tầng và năng lượng tái tạo (Romer, 1986; Batini & cộng sự, 2021).
  • Tính bất ổn của kinh tế vĩ mô (Bloom, 2018; Bachmann & cộng sự, 2012).
• Lý thuyết về vùng và vùng kinh tế trọng điểm: Khái niệm vùng theo Harmaakorpi & Pekkarinen (2002), Dunford (2015), Luật Quy hoạch 2017; khái niệm vùng kinh tế theo Alaev (1983), Fligstein & cộng sự (2002), Crone (2003), Trần Văn Thông (1998), Nguyễn Quốc Toàn (2020).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp định tính:
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: Hệ thống hóa tài liệu lý luận và thực nghiệm.
  • Phương pháp thống kê mô tả: Phân tích cơ cấu, tốc độ tăng trưởng, quy mô vốn đầu tư qua bảng số liệu và biểu đồ.
• Phương pháp định lượng:
  • Mô hình kinh tế lượng: Luận án thiết lập mô hình hồi quy dạng bảng đa biến, biến phụ thuộc là đầu tư tư nhân (PI, PIE, PIH), biến độc lập chính là đầu tư công (PU) và đầu tư công cho CSHT, cùng các biến kiểm soát: Lãi suất thực tế (IR), Tổng sản phẩm địa phương (GRDP), Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Lạm phát (INF).
  • Phương pháp ước lượng nhóm trung bình gộp (Pooled Mean Group - PMG): Áp dụng trên nền tảng mô hình Panel ARDL. Kỹ thuật này cho phép các hệ số hồi quy ngắn hạn, tốc độ điều chỉnh sai số và phương sai sai số biến thiên tự do giữa các tỉnh/vùng, nhưng áp đặt ràng buộc đồng nhất đối với các hệ số tác động dài hạn.
  • Kiểm định nghiệm đơn vị và đồng liên kết dạng bảng: Sử dụng kiểm định tính dừng bảng và kiểm định đồng liên kết để đảm bảo tính vững của mô hình ước lượng dài hạn.
  • Kiểm định phi nhân quả Granger trên dữ liệu bảng của Juodis, Karavias & Sarafidis (2021): Sử dụng để đánh giá mối quan hệ nhân quả giữa đầu tư công cho CSHT và đầu tư tư nhân trong điều kiện chuỗi dữ liệu CSHT cấp tỉnh có số lượng quan sát ngắn và cỡ mẫu nhỏ.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Dữ liệu nghiên cứu là dữ liệu thứ cấp dạng bảng cân bằng của 24 tỉnh, thành phố thuộc 4 vùng KTTĐ trong giai đoạn 2010–2021. Nguồn thu thập gồm:

• Niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê và Cục Thống kê 24 tỉnh/thành phố.
• Báo cáo quyết toán chi ngân sách nhà nước của Sở Tài chính 24 tỉnh/thành phố.
• Dữ liệu lãi suất thực tế từ Ngân hàng Thế giới (World Bank).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan tới đề tài Luận án

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong nước và quốc tế về tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân theo 4 trục nội dung: phạm vi nghiên cứu (quốc gia, liên quốc gia), phân tách hạng mục/nguồn vốn, phân tách theo ngành kinh tế, và phân tích theo độ trễ thời gian (ngắn hạn, dài hạn). Trên cơ sở đó, tác giả phân tích và chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu về mặt nội dung (cấp độ vùng kinh tế trọng điểm, phân tách doanh nghiệp - hộ gia đình, nhân tố điều tiết) và phương pháp tiếp cận (tách biệt tác động ngắn hạn/dài hạn bằng PMG, xử lý mẫu nhỏ đối với hạ tầng bằng kiểm định Juodis & cộng sự, 2021).

Chương 2: Cơ sở lý luận về tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân và vùng kinh tế trọng điểm

Chương 2 trình bày khung lý thuyết toàn diện về hai chủ thể đầu tư. Luận án phân tích cơ chế hình thành hiệu ứng lấn át (qua kênh lãi suất, tài trợ nợ, tăng thuế, mô hình IS-LM và cạnh tranh thị trường sản phẩm) và hiệu ứng bổ trợ (qua kênh ngoại ứng cơ sở hạ tầng, cầu mua sắm chính phủ và gia tăng sản lượng tiềm năng). Chương này cũng phân tích vai trò của các yếu tố điều tiết như dòng vốn FDI, độ mở kinh tế, độ nhạy cảm lãi suất, chất lượng thể chế và tính bất ổn vĩ mô. Đồng thời, tác giả làm rõ bản chất lý luận của vùng kinh tế trọng điểm với tư cách là cực tăng trưởng và đầu tàu liên kết lan tỏa.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng khung phân tích, thiết lập các giả thuyết nghiên cứu (H1: đầu tư công bổ trợ đầu tư tư nhân trong dài hạn; H2: đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân trong ngắn hạn; H3: đầu tư công cho CSHT thúc đẩy đầu tư tư nhân), đặc tả các mô hình kinh tế lượng Panel ARDL, lựa chọn phương pháp ước lượng PMG và kiểm định phi nhân quả Granger của Juodis & cộng sự (2021). Tác giả mô tả chi tiết quy trình thu thập, xử lý và làm sạch dữ liệu bảng cân bằng từ 24 tỉnh/thành phố trong 12 năm (2010–2021).

Chương 4: Thực trạng đầu tư công và đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam

Chương 4 phân tích bức tranh kinh tế và thực trạng đầu tư tại 4 vùng KTTĐ giai đoạn 2010–2021 thông qua hệ thống số liệu thống kê mô tả.

Chỉ tiêu phân tích chính	Thực trạng tại 4 vùng KTTĐ giai đoạn 2010–2021
Quy mô và tăng trưởng GRDP	Vùng KTTĐ phía Nam và Bắc Bộ chiếm tỷ trọng GRDP chi phối; vùng miền Trung và ĐBSCL có quy mô nhỏ hơn.
Cơ cấu vốn đầu tư công	Hơn 95% vốn đầu tư công tại các vùng KTTĐ tập trung vào xây dựng và hoàn thiện kết cấu hạ tầng kỹ thuật.
Nguồn vốn đầu tư công	Nguồn chi đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước địa phương chiếm tỷ trọng chủ đạo nhưng chịu áp lực cân đối lớn.
Cơ cấu đầu tư tư nhân	Đầu tư doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn tại vùng Bắc Bộ và phía Nam; đầu tư hộ gia đình chiếm tỷ trọng đáng kể tại vùng ĐBSCL và miền Trung.
Thực trạng liên kết vùng	Thiếu thể chế điều phối quy hoạch hạ tầng liên kết vùng đồng bộ, dẫn đến dàn trải nguồn vốn và giảm hiệu quả lan tỏa.

Chương 5: Phân tích định lượng tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam

Chương 5 trình bày kết quả ước lượng kinh tế lượng từ mô hình PMG và kiểm định phi nhân quả Granger:

1. Kiểm định nghiệm đơn vị và đồng liên kết: Dữ liệu bảng thỏa mãn điều kiện dừng và tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa đầu tư công, đầu tư tư nhân cùng các biến kiểm soát.
2. Tác động dài hạn (Ước lượng PMG):
   • Trên tổng thể 4 vùng KTTĐ, đầu tư công có tác động bổ trợ có ý nghĩa thống kê đối với tổng đầu tư tư nhân trong dài hạn.
   • Khi phân tách theo thành phần, đầu tư công tạo hiệu ứng bổ trợ mạnh mẽ và rõ nét đối với đầu tư khu vực doanh nghiệp (PIE) và đầu tư khu vực hộ gia đình (PIH).
3. Tác động ngắn hạn (Ước lượng PMG):
   • Trong ngắn hạn, hệ số ước lượng cho thấy sự tồn tại của hiệu ứng lấn át tại một số vùng do độ trễ giải ngân, áp lực huy động vốn và các công trình hạ tầng chưa hoàn thiện để phát huy giá trị sử dụng.
   • Mức độ lấn át ngắn hạn có sự phân hóa rõ rệt giữa 4 vùng KTTĐ tùy thuộc vào đặc thù cấu trúc kinh tế và môi trường tín dụng địa phương.
4. Kiểm định phi nhân quả Granger đối với hạ tầng (Juodis & cộng sự, 2021):
   • Kết quả kiểm định xác nhận tồn tại mối quan hệ nhân quả một chiều từ đầu tư công cho cơ sở hạ tầng tới đầu tư tư nhân tổng thể cũng như đầu tư của khu vực doanh nghiệp tại các vùng KTTĐ.

Chương 6: Giải pháp thực hiện đầu tư công nhằm thúc đẩy đầu tư tư nhân tại các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam

Chương 6 phân tích bối cảnh phát triển mới và đề xuất định hướng, chính sách đầu tư công đến năm 2030:

1. Định hướng chung: Nâng cao chất lượng lập kế hoạch đầu tư công trung hạn; tập trung vốn vào các dự án hạ tầng giao thông kết nối liên vùng có tính lan tỏa cao; đổi mới thể chế điều phối vùng KTTĐ.
2. Nhóm giải pháp chung cho 4 vùng KTTĐ:
   • Hoàn thiện thể chế quản lý đầu tư công, công khai minh bạch thông tin dự án nhằm giảm thiểu rủi ro cho khu vực tư nhân.
   • Phát triển thị trường tài chính, đa dạng hóa các công cụ nợ công để giảm áp lực vay nợ chèn lấn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp tư nhân.
   • Đẩy mạnh mô hình đối tác công tư (PPP) trong xây dựng cơ sở hạ tầng.
3. Nhóm giải pháp đặc thù cho từng vùng KTTĐ:
   • Vùng KTTĐ Bắc Bộ: Tập trung hạ tầng logistic, khu công nghệ cao, chuỗi cung ứng công nghiệp phụ trợ kết nối Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.
   • Vùng KTTĐ miền Trung: Hoàn thiện hạ tầng cảng biển nước sâu, khu kinh tế ven biển, liên kết các trung tâm công nghiệp dọc hành lang kinh tế Đông - Tây.
   • Vùng KTTĐ phía Nam: Tháo gỡ điểm nghẽn giao thông kết nối TP. Hồ Chí Minh với các tỉnh Đông Nam Bộ, phát triển hạ tầng logistic và trung tâm tài chính quốc tế.
   • Vùng KTTĐ ĐBSCL: Ưu tiên vốn đầu tư công cho hạ tầng thủy lợi, ứng phó biến đổi khí hậu, hệ thống giao thông kết nối trung tâm Cần Thơ với các vùng nguyên liệu nông nghiệp và mô hình cánh đồng lớn.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về vùng, vùng kinh tế, vùng kinh tế trọng điểm; đồng thời nhận diện chi tiết các kênh truyền dẫn tác động (kênh lãi suất, kênh hàng hóa công, kênh ngoại ứng hạ tầng) và các yếu tố điều tiết mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân.
2. Luận án xây dựng khung phân tích hoàn chỉnh, kết hợp lý thuyết tăng trưởng với lý thuyết kinh tế vĩ mô về hiệu ứng lấn át và bổ trợ, áp dụng mô hình Panel ARDL ước lượng bằng phương pháp PMG để phân tách rành mạch tác động trong ngắn hạn và dài hạn.
3. Luận án ứng dụng phương pháp kiểm định phi nhân quả Granger trên dữ liệu bảng của Juodis & cộng sự (2021) để đánh giá tác động của đầu tư công cho CSHT trong điều kiện chuỗi số liệu mẫu nhỏ cấp tỉnh.

Đóng góp về mặt thực nghiệm và thực tiễn

1. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm toàn diện đầu tiên trên bộ dữ liệu 24 tỉnh/thành phố thuộc 4 vùng KTTĐ giai đoạn 2010–2021, chứng minh rằng đầu tư công tạo hiệu ứng bổ trợ đầu tư tư nhân trong dài hạn nhưng có thể gây lấn át trong ngắn hạn.
2. Phân tích chi tiết sự khác biệt về tác động của đầu tư công tới hai thành phần nguồn vốn tư nhân trong nước: khu vực doanh nghiệp (PIE) và khu vực hộ gia đình (PIH), đồng thời chỉ ra sự phân hóa tác động giữa từng vùng KTTĐ.
3. Chứng minh vai trò nhân quả của đầu tư công cho cơ sở hạ tầng trong việc kích hoạt dòng vốn đầu tư tư nhân tại các vùng động lực kinh tế.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp chính sách thực hiện đầu tư công phân tầng: nhóm giải pháp tổng thể cho cả 4 vùng KTTĐ và nhóm giải pháp chuyên biệt phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội của từng vùng KTTĐ đến năm 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi thời gian nghiên cứu dừng lại ở giai đoạn 2010–2021 do tính sẵn có và thời điểm công bố số liệu thống kê chính thức của Tổng cục Thống kê và các địa phương tại thời điểm hoàn thành luận án.
  • Số liệu đầu tư công cho cơ sở hạ tầng cấp tỉnh chưa được tách bạch liên tục và chi tiết qua nhiều năm, buộc tác giả phải sử dụng kỹ thuật kiểm định phi nhân quả cho mẫu nhỏ thay vì ước lượng tham số hồi quy đầy đủ bằng mô hình PMG.
  • Thành phần đầu tư của hộ gia đình (PIH) mới chỉ thu thập được đối với nhóm hộ thuần nông và hộ kinh doanh cá thể có đăng ký chính thức, chưa bao quát được khu vực hộ kinh doanh phi chính thức do rào cản dữ liệu thống kê.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Cập nhật chuỗi dữ liệu sau năm 2021 khi Tổng cục Thống kê công bố các niên giám thống kê mới.
  • Mở rộng khảo sát định lượng trực tiếp đối với khu vực kinh tế hộ gia đình phi chính thức.
  • Đi sâu phân tích tác động của các hình thức đầu tư hợp tác công tư (PPP) trong từng phân ngành hạ tầng cụ thể (năng lượng tái tạo, logistic số, giao thông đô thị).

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Luận án là tài liệu tham khảo về phương pháp luận kinh tế lượng hiện đại cho dữ liệu bảng (mô hình Panel ARDL/PMG và kiểm định phi nhân quả Granger của Juodis & cộng sự, 2021), đặc biệt trong các đề tài nghiên cứu kinh tế phát triển, tài chính công và kinh tế vùng.
• Đối với giảng viên và nhà nghiên cứu: Cung cấp nguồn tổng quan tài liệu phong phú, hệ thống hóa chi tiết các trường phái tranh luận về hiệu ứng lấn át và bổ trợ của chi tiêu chính phủ đối với đầu tư tư nhân.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách: Luận án cung cấp căn cứ thực nghiệm giá trị cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ban chỉ đạo điều phối các vùng kinh tế trọng điểm và Ủy ban nhân dân 24 tỉnh/thành phố trong việc phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn, cơ cấu lại nguồn vốn ngân sách, giảm thiểu tác động lấn át tín dụng ngắn hạn và tối ưu hóa hạ tầng liên kết vùng để thu hút nguồn lực tư nhân.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân chia đầu tư tư nhân thành các thành phần nào và vì sao loại trừ dòng vốn FDI?
Luận án phân chia đầu tư tư nhân trong nước thành hai thành phần theo nguồn vốn: đầu tư khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước (PIE) và đầu tư khu vực hộ gia đình (PIH). Luận án loại trừ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) để tập trung đánh giá chính xác năng lực nội tại và phản ứng của khu vực kinh tế tư nhân trong nước trước các cú sốc đầu tư công, đồng thời xem FDI là một biến kiểm soát độc lập điều tiết môi trường đầu tư.

2. Tại sao luận án lựa chọn mô hình PMG (Pooled Mean Group) thay vì các mô hình dữ liệu bảng truyền thống như POLS, FEM, REM hay GMM?
Các phương pháp bảng truyền thống (POLS, FEM, REM, GMM, FMOLS, DOLS) có hạn chế là không tách biệt được tác động ngắn hạn và dài hạn của chuỗi số liệu. Mô hình PMG trên nền tảng Panel ARDL cho phép các hệ số ngắn hạn, sai số điều chỉnh và phương sai khác biệt linh hoạt giữa các đơn vị bảng (tỉnh/vùng), đồng thời áp đặt ràng buộc đồng nhất cho hệ số tác động dài hạn, qua đó phản ánh toàn diện bản chất tác động của đầu tư công.

3. Kênh truyền dẫn nào giải thích cho hiện tượng đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân trong ngắn hạn theo luận án?
Trong ngắn hạn, khi chính phủ mở rộng đầu tư công nhưng tài trợ bằng cách vay nợ trên thị trường tài chính hoặc hệ thống ngân hàng thương mại, cầu vốn tăng làm lãi suất thực tế tăng lên (theo mô hình IS-LM). Do các doanh nghiệp tư nhân phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, chi phí vốn vay tăng làm giảm lợi nhuận kỳ vọng và thu hẹp quy mô đầu tư tư nhân. Đồng thời, các dự án hạ tầng trong ngắn hạn chưa hoàn thành nên chưa tạo ra ngay ngoại ứng tích cực để bù đắp chi phí.

4. Vì sao tác giả sử dụng kiểm định phi nhân quả Granger của Juodis, Karavias & Sarafidis (2021) đối với biến đầu tư cơ sở hạ tầng?
Số liệu chi đầu tư công cho cơ sở hạ tầng tại các địa phương của Việt Nam không liên tục và có số lượng quan sát ngắn theo thời gian, không đủ bậc tự do để ước lượng mô hình PMG. Kiểm định của Juodis & cộng sự (2021) được thiết kế chuyên biệt cho dữ liệu bảng có kích thước thời gian nhỏ (T nhỏ) và hoạt động tốt cả trong trường hợp các hệ số hồi quy là đồng nhất lẫn không đồng nhất.

5. Giai đoạn nghiên cứu của luận án là giai đoạn nào và tại sao lại chọn mốc bắt đầu từ năm 2010?
Giai đoạn nghiên cứu của luận án là từ năm 2010 đến năm 2021. Mốc 2010 được lựa chọn vì vùng KTTĐ đồng bằng sông Cửu Long được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định thành lập vào tháng 4 năm 2009, do đó việc thu thập dữ liệu đồng bộ cho cả 4 vùng KTTĐ với đầy đủ 24 tỉnh, thành phố chỉ có thể thực hiện nhất quán từ năm 2010.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hồ Thị Hoài Thương đã giải quyết một cách có hệ thống vấn đề lý luận và thực nghiệm về tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân tại 24 tỉnh, thành phố thuộc 4 vùng kinh tế trọng điểm Việt Nam giai đoạn 2010–2021. Thông qua phương pháp ước lượng PMG và kiểm định phi nhân quả bảng mẫu nhỏ, công trình đã chứng minh đầu tư công tạo hiệu ứng bổ trợ đầu tư tư nhân trong dài hạn nhưng tồn tại hiệu ứng lấn át trong ngắn hạn, đồng thời khẳng định vai trò then chốt của đầu tư cơ sở hạ tầng. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các giải pháp cơ cấu lại đầu tư công, nâng cao hiệu quả phối hợp chính sách và hoàn thiện thể chế liên kết vùng nhằm huy động tối đa nguồn lực tư nhân phục vụ phát triển kinh tế đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Các nghiên cứu về tác động lấn át của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân Thứ nhất, các nghiên cứu phân tích tác động lấn át của đầu tư công tới đầu tư tư nhân trong phạm vi một quốc gia cụ thể, hoặc một nhóm các quốc gia. Pradhan, Ratha và Sarma (1990) khi kiểm tra về tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân tại Ấn Độ trong giai đoạn 1990-2000 với mô hình cân bằng tổng thể (CGE) đã chỉ ra rằng đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mức độ lấn át của đầu tư công tới đầu tư tư nhân phụ thuộc vào cách thức chính phủ tài trợ cho đầu tư công. Cụ thể, mức độ lấn át cao nhất khi chính phủ vay nợ trên thị trường vốn vay.

Trong khi đó, Bilgili (2003) sử dụng dữ liệu của Thổ Nhĩ Kỳ trong giai đoạn 1988-2003 với phương pháp VECM đã chỉ ra tác động lấn át của đầu tư công tới đầu tư tư nhân. Cụ thể, đầu tư công tăng lên 1%, đầu tư tư nhân sẽ giảm đi 0. Tương tự Pradhan, Ratha và Sarma (1990), Bahal và cộng sự (2015) cũng nghiên cứu tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân tại Ấn Độ tuy nhiên trong giai đoạn dài hơn (1950 – 2012) với mô hình hiệu chỉnh sai số VECM (Vector Error Correction Model). Nhận thức được những thay đổi lớn về cấu trúc nền kinh tế Ấn Độ đã trải qua trong ba thập kỷ qua, nhóm tác giả đã nghiên cứu xem liệu đầu tư công trong những năm gần đây có trở nên bổ sung ít hay nhiều cho đầu tư tư nhân vào so với giai đoạn trước năm 1980 hay không.

Nghiên cứu chỉ ra rằng đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân từ năm 1950 đến năm 2012. Bên cạnh đó, nghiên cứu của Nazmi và Ramirez (1997) xem xét tác động của đầu tư công, đầu tư tư nhân tới tăng trưởng kinh tế tại Mexico giai đoạn 1940-1991với phương pháp bình phương nhỏ nhất hai giai đoạn 2 SLS (Two Statge Ordinary Least Squares). Kết quả cho thấy đầu tư công và đầu tư tư nhân đều tạo tác động tích cực tới tăng trưởng kinh tế tuy nhiên đầu tư công có tác động mạnh hơn tới tăng trưởng kinh tế. Đồng thời nghiên cứu cũng chỉ ra đầu tư công tạo tác động lấn át tới đầu tư tư nhân.

Cụ thể, đầu tư công tăng 1% sẽ làm cho đầu tư tư nhân nhân giảm 0. Tại Việt Nam, Tô Trung Thành (2012) sử dụng số liệu thu thập từ 1986-2010 tại Việt Nam với mô hình VECM nhằm mục đích nghiên cứu liệu đầu tư công tác động tiêu cực hay tích cực đến đầu tư tư nhân. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng hiện tượng đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân được thể hiện rõ nét. Theo đó, sau một thập niên, đầu tư công tăng 1% sẽ khiến đầu tư tư nhân bị thu hẹp 0,48%.

Hoàng Dương 9 Việt Anh (2013) sử dụng mô hình VAR trong nghiên cứu về tác động đầu tư công đến tăng trưởng tại vùng Trung Bộ Việt Nam giai đoạn 1986-2011 đã chỉ ra được vai trò của đầu tư công, đầu tư tư nhân với tăng trưởng cũng như tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân. Theo đó, đầu tư công cũng có thể lấn át đầu tư tư nhân trong việc sử dụng nguồn lực khan hiếm, do đó tác động xấu đến tăng trưởng.