Phân Tích Tác Động Của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam

Nghiên cứu tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng hợp trong phân tích không gian FDI tỉnh tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về đầu tư.

• Tác giả: Le Van Thang
• Người hướng dẫn: Dr. Nguyen Luu Bao Doan
• Trường học: University of Economics
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Phân Tích Tác Động Của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam: Nghiên Cứu Từ 2011 Đến 2014
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENT
• ABBREVIATION
• ABSTRACT
• CONTENTS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Problem statement
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Thesis structure
• 2. CHAPTER 2: OVERVIEW OF FDI IN VIETNAM
• 2.1. Stages of foreign direct investment in Vietnam
• 2.2. Distribution of foreign direct investment among provinces
• 2.3. Country of origin
• 2.4. Sectors of foreign direct investment
• 3. CHAPTER 3: LITERATURE REVIEW
• 3.1. Theories about location choices of foreign direct investment
• 3.2. Agglomeration and foreign direct investment
• 3.3. The inter-dependence of FDI between locations
• 3.4. Empirical studies of FDI determinants in spatial analysis
• 3.5. Empirical studies of FDI determinants in Vietnam
• 3.6. Fundamental FDI determinants
• 4. CHAPTER 4: DATA AND METHODOLOGY
• 4.1. Spatial econometric model
• 4.1.1. Spatial Autoregressive Model
• 4.1.2. Spatial Error Model
• 4.1.3. Spatial Durbin Model
• 4.1.4. Marginal effect in Spatial Durbin Model
• 4.2. Pre-test for spatial existent with Moran’s I
• 4.3. Spatial weight matrix
• 4.4. Comparisons of models
• 5. CHAPTER 5: EMPIRICAL RESULT
• 5.3. Limitation and future research
• LIST OF FIGURE
• LIST OF TALBE

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài FDI Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, đặc biệt ở các nước đang phát triển. FDI Việt Nam mang lại nhiều lợi ích như chuyển giao công nghệ, kỹ năng quản lý, tạo việc làm và các yếu tố ngoại sinh tích cực khác. Nhiều quốc gia đã thực hiện nhiều biện pháp để thúc đẩy dòng vốn FDI, chẳng hạn như ban hành luật và chính sách hỗ trợ, mở cửa thị trường, nâng cao nguồn nhân lực hoặc cải thiện năng lực cơ sở hạ tầng. Kể từ "Đổi Mới" năm 1986, Việt Nam đã tái cấu trúc hệ thống kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường, chấp nhận khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một thành phần của nền kinh tế. Nghiên cứu này phân tích tác động của FDI đến kinh tế Việt Nam giai đoạn 2011-2014, sử dụng dữ liệu cấp tỉnh để đánh giá tác động lan tỏa và hiệu ứng không gian.

1.1. Vai trò của FDI trong Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam

FDI là yếu tố then chốt cho sự phát triển kinh tế, giảm nghèo và nâng cao mức sống (Nguyen và Nguyen, 2007). Chính phủ Việt Nam nhận thức rõ điều này và đã thực hiện nhiều chính sách thu hút vốn đầu tư từ nước ngoài. Tuy nhiên, cần phân tích sâu hơn về tác động thực tế của FDI lên các khía cạnh khác nhau của nền kinh tế. Dữ liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy sự tăng trưởng liên tục của dòng vốn FDI vào Việt Nam trong giai đoạn 2011-2014.

1.2. Mục tiêu và Phạm vi Nghiên cứu Tác Động FDI 2011 2014

Nghiên cứu này nhằm phân tích các yếu tố quyết định FDI ở cấp tỉnh và kiểm tra sự tương tác không gian giữa các tỉnh trong việc thu hút FDI. Dữ liệu FDI đăng ký bằng đô la Mỹ được thu thập từ Niên giám Thống kê Việt Nam và Niên giám Thống kê các tỉnh từ 2011 đến 2014. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ 2011 đến 2014 để cung cấp một cái nhìn cụ thể về tác động của FDI trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang phát triển nhanh chóng.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Tác Động FDI Hạn Chế Phương Pháp Cũ

Các nghiên cứu trước đây về các yếu tố quyết định FDI thường giả định rằng mỗi khu vực là riêng biệt và không có tác động đến các khu vực khác. Theo giả định này, lượng FDI vào mỗi khu vực chỉ được quyết định bởi các đặc điểm riêng của nó. Tuy nhiên, theo định luật Tobler (1970): “Mọi thứ đều liên quan đến mọi thứ khác, nhưng những thứ gần nhau có liên quan nhiều hơn những thứ ở xa”. Sự bỏ qua hiệu ứng không gian này có thể dẫn đến ước tính sai lệch và không nhất quán, như Anselin (1988) đã chỉ ra. Do đó, cần phải kiểm soát các hiệu ứng không gian này để có được ước tính chính xác hơn về tác động của FDI.

2.1. Giả Định Về Tính Độc Lập Giữa Các Vùng và Hậu Quả

Các nghiên cứu trước đây về các yếu tố quyết định FDI ở cấp tỉnh Việt Nam thường bỏ qua sự tương tác không gian giữa các tỉnh. Giả định rằng mỗi tỉnh là một thực thể độc lập có thể dẫn đến kết quả phân tích không chính xác. Ví dụ, một tỉnh có cơ sở hạ tầng tốt có thể không chỉ thu hút FDI cho riêng mình mà còn tạo ra các hiệu ứng lan tỏa tích cực cho các tỉnh lân cận.

2.2. Luật Tobler và Ứng Dụng Trong Phân Tích Tác Động FDI

Luật Tobler cho thấy sự gần gũi về mặt địa lý giữa các tỉnh ở Việt Nam cũng góp phần tạo nên một hiệu ứng đặc biệt đối với mức FDI. Tác động do sự gần gũi giữa các khu vực được gọi là hiệu ứng không gian. Do đó, do sự tồn tại của hiệu ứng không gian, độ tin cậy của các nghiên cứu trước đây về các yếu tố quyết định FDI với giả định rằng các khu vực là riêng biệt là rất đáng nghi ngờ.

2.3. Sai Số Do Bỏ Qua Hiệu Ứng Không Gian Trong Nghiên Cứu FDI

Việc bỏ qua hiệu ứng không gian có thể dẫn đến ước tính sai lệch, không nhất quán hoặc không hiệu quả các tham số. Các hiệu ứng không gian này cần được kiểm soát để có được ước tính chính xác hơn. Cần phải áp dụng các mô hình kinh tế lượng không gian để giải quyết vấn đề này.

III. Mô Hình Kinh Tế Lượng Không Gian Giải Pháp Phân Tích FDI Chính Xác

Nghiên cứu này sử dụng mô hình kinh tế lượng không gian để phân tích tác động của FDI ở cấp tỉnh tại Việt Nam. Mô hình này cho phép xem xét sự phụ thuộc không gian giữa các tỉnh và các yếu tố quyết định FDI. Bằng cách sử dụng kỹ thuật kinh tế lượng không gian gần đây, nghiên cứu này nhằm mục đích không chỉ tiết lộ sự phụ thuộc không gian của FDI ở Việt Nam mà còn cả tác động của các yếu tố quyết định khác nhau của các tỉnh đến dòng vốn FDI vào một tỉnh.

3.1. Tổng Quan về Mô Hình Hồi Quy Tự Tương Quan Không Gian SAR

Mô hình SAR là một trong những mô hình kinh tế lượng không gian cơ bản. Mô hình này giả định rằng giá trị của biến phụ thuộc tại một vị trí cụ thể phụ thuộc vào giá trị của biến phụ thuộc tại các vị trí lân cận. SAR giúp ta hiểu được mức độ tương tác không gian giữa FDI ở các tỉnh khác nhau.

3.2. Ưu Điểm của Mô Hình Durbin Không Gian SDM trong Phân Tích FDI

Mô hình SDM là một mô hình kinh tế lượng không gian nâng cao hơn. SDM cho phép các yếu tố quyết định FDI ở các tỉnh lân cận ảnh hưởng đến FDI ở tỉnh trung tâm. Điều này quan trọng vì các tỉnh lân cận có thể chia sẻ các yếu tố như cơ sở hạ tầng, lực lượng lao động và môi trường kinh doanh.

3.3. So Sánh Mô Hình SDM SAR và Mô Hình Sai Số Không Gian SEM

Nghiên cứu này so sánh SDM với các mô hình kinh tế lượng không gian khác như SAR và SEM. So sánh này được thực hiện bằng cách sử dụng thông tin AIC và các kiểm tra thống kê khác. Kết quả của so sánh này giúp xác định mô hình phù hợp nhất để phân tích dữ liệu FDI của Việt Nam.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Không Gian Của FDI Tại Việt Nam 2011 2014

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng cấp tỉnh cho tất cả 63 tỉnh ở Việt Nam từ năm 2010 đến năm 2014. Nghiên cứu này áp dụng Moran's I để phát hiện tự tương quan không gian trong dữ liệu. Thông qua phương pháp tiếp cận từ tổng quát đến cụ thể, các mô hình không gian bao gồm Mô hình Durbin Không Gian (SDM), Mô hình Tự Hồi Quy Không Gian (SAR) và Mô hình Sai Số Không Gian (SEM) sẽ được ước tính. Nghiên cứu này phát hiện ra rằng dòng vốn FDI vào một tỉnh có tác động không gian tiêu cực đến dòng vốn FDI ở các tỉnh còn lại. Hơn nữa, bằng cách áp dụng SDM, nghiên cứu này ước tính bằng kinh tế lượng tác động của các yếu tố quyết định của tỉnh chủ nhà và các yếu tố quyết định của nước láng giềng đến dòng vốn FDI của nước này.

4.1. Ứng dụng Moran s I để Xác Định Tự Tương Quan Không Gian

Sử dụng Moran's I để phát hiện tự tương quan không gian trong dữ liệu của biến phụ thuộc (FDI) và các biến giải thích. Nếu có tự tương quan không gian, việc sử dụng mô hình kinh tế lượng không gian là cần thiết để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

4.2. Ảnh Hưởng Không Gian Tiêu Cực Của Dòng Vốn FDI Giữa Các Tỉnh

Kết quả nghiên cứu cho thấy dòng vốn FDI vào một tỉnh có ảnh hưởng tiêu cực đến dòng vốn FDI ở các tỉnh còn lại. Điều này có thể do cạnh tranh giữa các tỉnh trong việc thu hút FDI, hoặc do sự dịch chuyển của FDI từ các tỉnh lân cận.

4.3. Ước Tính Tác Động Của Các Yếu Tố Quyết Định FDI Sử Dụng SDM

Áp dụng mô hình SDM để ước tính tác động của các yếu tố quyết định của tỉnh chủ nhà (ví dụ: cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực) và các yếu tố quyết định của nước láng giềng đến dòng vốn FDI của tỉnh đó. Kết quả này cung cấp thông tin chi tiết về tầm quan trọng tương đối của các yếu tố khác nhau trong việc thu hút FDI.

V. Phân Tích Chính Sách và Hướng Phát Triển FDI Bền Vững tại Việt Nam

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số khuyến nghị chính sách được đưa ra để cải thiện hiệu quả thu hút FDI và thúc đẩy phát triển bền vững. Các chính sách này tập trung vào việc cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển cơ sở hạ tầng và thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Cần có sự điều chỉnh chính sách để tối ưu hóa lợi ích và giảm thiểu tác động tiêu cực của FDI đối với xã hội và môi trường.

5.1. Khuyến Nghị Chính Sách Cải Thiện Môi Trường Đầu Tư FDI

Cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư bằng cách giảm chi phí tuân thủ, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình, và cải thiện hệ thống pháp luật. Điều này sẽ giúp tạo ra một sân chơi bình đẳng và thu hút nhiều hơn vốn đầu tư chất lượng cao.

5.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Đáp Ứng Nhu Cầu FDI

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp FDI. Cần tập trung vào các kỹ năng kỹ thuật, quản lý và ngôn ngữ để tạo ra một lực lượng lao động cạnh tranh.

5.3. Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng Đồng Bộ và Liên Kết Vùng

Tiếp tục phát triển cơ sở hạ tầng đồng bộ, đặc biệt là giao thông, năng lượng và viễn thông. Cần tăng cường liên kết giữa các vùng để tạo điều kiện thuận lợi cho việc di chuyển hàng hóa, dịch vụ và lao động.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Tác Động Của FDI

Nghiên cứu này đã cung cấp bằng chứng về sự tồn tại của tác động không gian của FDI ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định sáng suốt hơn về việc thu hút và quản lý FDI. Nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc mở rộng phạm vi thời gian và địa lý, cũng như phân tích tác động của FDI đối với các khía cạnh khác nhau của nền kinh tế và xã hội.

6.1. Tổng Kết Các Phát Hiện Chính Về Tác Động Không Gian FDI

Nghiên cứu này đã xác nhận rằng sự phụ thuộc không gian tồn tại giữa FDI giữa các tỉnh ở Việt Nam. Các nhà hoạch định chính sách cần xem xét sự phụ thuộc không gian này khi thiết kế các chính sách liên quan đến FDI.

6.2. Gợi Ý Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo Về FDI tại Việt Nam

Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng phạm vi thời gian và địa lý, cũng như phân tích tác động của FDI đối với các khía cạnh khác nhau của nền kinh tế và xã hội. Ví dụ, các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào tác động của FDI đối với năng suất lao động, đổi mới công nghệ và bảo vệ môi trường.

6.3. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Đề Xuất Khắc Phục

Nghiên cứu này có một số hạn chế. Ví dụ, nghiên cứu chỉ sử dụng dữ liệu đăng ký FDI, không phải dữ liệu thực hiện FDI. Trong tương lai, cần sử dụng dữ liệu thực hiện FDI để có kết quả chính xác hơn. Ngoài ra, nghiên cứu chỉ tập trung vào giai đoạn 2011-2014, cần mở rộng phạm vi thời gian để có kết quả tổng quát hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1988–2014 ghi nhận cột mốc quan trọng khi Việt Nam thu hút lũy kế hơn 252,7 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với 17.768 dự án đăng ký. Tuy nhiên, dòng vốn này phân bổ không đồng đều khi 73,0% tổng vốn tập trung tại 24 tỉnh thuộc các Vùng Kinh tế Trọng điểm (KTTĐ), trong đó Vùng KTTĐ phía Nam chiếm 35,5% và Vùng KTTĐ phía Bắc chiếm 28,2%. Sự mất cân đối nghiêm trọng này thúc đẩy yêu cầu cấp thiết phải phân tích các yếu tố quyết định địa điểm đầu tư của doanh nghiệp đa quốc gia (MNE).

Phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam mặc định giả định các tỉnh là những thực thể kinh tế độc lập, bỏ qua mối quan hệ tương tác địa lý theo Định luật Địa lý Thứ nhất của Tobler. Việc bỏ sót yếu tố không gian dẫn đến các ước lượng tham số bị chệch, không nhất quán và kém hiệu quả.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống học thuật trên thông qua hai mục tiêu trọng tâm: kiểm định sự tồn tại của tính phụ thuộc không gian trong dòng vốn FDI cấp tỉnh và lượng hóa tác động của các yếu tố quyết định nội tại cũng như yếu tố lan tỏa từ các địa phương lân cận. Phạm vi nghiên cứu bao phủ toàn bộ 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam trong giai đoạn 2010–2014. Luận văn đóng góp khung phân tích định lượng chuẩn xác bằng mô hình kinh tế lượng không gian hiện đại, cung cấp bằng chứng thực nghiệm để tối ưu hóa chính sách liên kết vùng và nâng cao hiệu quả thu hút FDI quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn kết hợp ba trụ cột lý thuyết kinh tế quốc tế và kinh tế học không gian:

1. Lý thuyết Chiết trung OLI (Dunning, 1979, 1981): Giải thích quyết định đầu tư qua ba nhóm lợi thế gồm Lợi thế Sở hữu (Ownership), Nội bộ hóa (Internalization) và Lợi thế Địa điểm (Location). Trong đó, thành tố Lợi thế Địa điểm (L) là trọng tâm nghiên cứu, bao gồm quy mô thị trường, chi phí và chất lượng lao động, cơ sở hạ tầng, độ mở thương mại và chất lượng thể chế.
2. Lý thuyết Kinh tế Tích tụ (Agglomeration Economies - Marshall; Fujita và Thisse, 2002): Phân tích các ngoại ứng tích cực từ sự tập trung không gian của các doanh nghiệp, bao gồm sự lan tỏa tri thức công nghệ, thị trường lao động chuyên môn hóa và hệ thống liên kết cung ứng ngược - xuôi.
3. Lý thuyết Động cơ Doanh nghiệp Đa quốc gia (MNE Motivation - Helpman, 1984; Blonigen và cộng sự, 2007): Phân loại dòng vốn thành FDI theo chiều dọc (Vertical FDI), FDI theo chiều ngang (Horizontal FDI) và Nền tảng Thương mại Khu vực (Regional Trade Platform). Các động cơ này quyết định dấu tương tác không gian (âm hoặc dương) giữa các tỉnh láng giềng.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Tương tác nội sinh không gian, tương tác ngoại sinh không gian, hệ số tự tương quan không gian Moran's I và ma trận trọng số không gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu bảng bao phủ toàn bộ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam giai đoạn 2010–2014 với tổng số 252 quan sát. Toàn bộ các biến giải thích được trễ một năm (giai đoạn 2010–2013) nhằm giải quyết vấn đề nội sinh và phản ánh độ trễ trong quyết định giải ngân vốn. Nguồn dữ liệu được tổng hợp từ Niên giám Thống kê của Tổng cục Thống kê (GSO), Báo cáo Điều tra Lao động Việc làm và Báo cáo Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) của VCCI và USAID.

Phương pháp chọn mẫu bao phủ toàn bộ tổng thể địa bàn hành chính. Đối với các tỉnh có vốn FDI đăng ký bằng 0 trong một số năm, giá trị được quy ước bằng 1 USD trước khi lấy logarit tự nhiên nhằm khắc phục lỗi toán học mà vẫn bảo toàn tính toàn vẹn địa lý của ma trận trọng số không gian.

Phương pháp phân tích chủ đạo là Mô hình Durbin Không gian (Spatial Durbin Model - SDM), được lựa chọn thông qua tiếp cận từ Tổng quát đến Cụ thể (General to Specific). So với mô hình OLS truyền thống, mô hình Tự hồi quy Không gian (SAR) và mô hình Sai số Không gian (SEM), mô hình SDM vượt trội nhờ khả năng kiểm soát đồng thời tương tác trễ không gian của biến phụ thuộc và các biến độc lập, không giới hạn cường độ lan tỏa và cho phép phân tách tác động biên thành hiệu ứng trực tiếp, hiệu ứng gián tiếp và hiệu ứng tổng thể. Kiểm định Hausman và tiêu chuẩn thông tin AIC được sử dụng để xác định ma trận trọng số tối ưu và mô hình tác động cố định theo thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự tồn tại của tự tương quan không gian: Kiểm định Moran's I cho kết quả dương và có ý nghĩa thống kê cao, khẳng định dòng vốn FDI tại Việt Nam không phân bố ngẫu nhiên mà tập trung thành các cực tăng trưởng rõ rệt như cụm Hà Nội - Bắc Ninh - Thái Nguyên (Thái Nguyên đạt đỉnh 3,23 tỷ USD năm 2013) và cụm TP. Hồ Chí Minh - Bình Dương - Đồng Nai - Bà Rịa Vũng Tàu.
2. Hiệu ứng cạnh tranh không gian giữa các tỉnh: Hệ số trễ không gian của FDI mang giá trị âm có ý nghĩa thống kê. Khi một tỉnh thu hút thêm 10% dòng vốn FDI, dòng vốn FDI vào các tỉnh lân cận có xu hướng giảm khoảng 1,5% đến 2,8%, phản ánh tính chất cạnh tranh nguồn vốn và mô hình FDI tìm kiếm hiệu quả chi phí theo chiều dọc.
3. Vai trò áp đảo của quy mô thị trường và tích tụ doanh nghiệp: Biến logarit GDP tỉnh có tác động trực tiếp dương mạnh nhất đến FDI. Chênh lệch quy mô kinh tế thể hiện rõ khi GDP của TP. Hồ Chí Minh gấp khoảng 203 lần tỉnh Lai Châu. Biến tích tụ doanh nghiệp nước ngoài tạo ra ngoại ứng tích cực vượt trội, thúc đẩy các nhà đầu tư mới gia nhập chuỗi cung ứng sẵn có.
4. Ảnh hưởng của hạ tầng cảng biển và chất lượng nguồn nhân lực: Tỷ lệ lao động qua đào tạo bình quân cả nước đạt 14,28% (dao động từ 5,0% tại Cà Mau đến 36,6% tại Hà Nội). Cùng với sự hiện diện của 17 cảng biển quốc gia phân bổ tại 13 tỉnh thành, các yếu tố này gia tăng đáng kể xác suất tiếp nhận các dự án quy mô lớn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm có thể được biểu diễn trực quan qua bản đồ phân bố không gian Local Moran's I và biểu đồ tán xạ phân tích cụm (Moran Scatterplot). Sự xuất hiện của các cụm High-High tại vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Hồng đối lập hoàn toàn với các cụm Low-Low tại khu vực Tây Bắc và Tây Nguyên.

Hiệu ứng gián tiếp (tác động lan tỏa) từ mô hình SDM chỉ ra rằng khi một tỉnh láng giềng nâng cao chỉ số PCI hoặc đầu tư phát triển cảng biển, điều này có thể tạo ra áp lực dịch chuyển dòng vốn khỏi tỉnh sở tại trong ngắn hạn do hiệu ứng hút nguồn lực (crowding-out effect). Kết quả này tương đồng với các kết luận của Hoang và Goujon (2014) về tính chất phụ thuộc không gian tiêu cực tại Việt Nam, đồng thời làm sáng tỏ hơn các nghiên cứu của Esiyok và Ugur (2015) nhờ khả năng bóc tách đa chiều của mô hình SDM.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

1. Tái cấu trúc chính sách thu hút FDI theo liên kết vùng: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với UBND các tỉnh thiết lập quy hoạch vùng kinh tế tập trung giai đoạn 2026–2028, cắt giảm 30% tình trạng cạnh tranh ưu đãi thuế tiêu cực giữa các địa phương lân cận, chuyển sang phân bổ dự án theo chuỗi giá trị chuyên môn hóa.
2. Hiện đại hóa hạ tầng logistics kết nối 17 cảng biển quốc gia: Bộ Giao thông Vận tải ưu tiên nguồn vốn ngân sách và đối tác công tư giai đoạn 2026–2030 nhằm mở rộng mạng lưới giao thông kết nối các trung tâm công nghiệp nội địa với 17 cảng biển quốc gia hiện hữu, mục tiêu cắt giảm 25% chi phí logistics và thời gian vận chuyển hàng hóa.
3. Nâng cao chất lượng đào tạo lao động kỹ thuật cao: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các tỉnh phối hợp cùng các trường đại học và hiệp hội doanh nghiệp FDI triển khai chương trình đào tạo nghề theo chuẩn quốc tế, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức trung bình 14,28% lên tối thiểu 35% tại các tỉnh trung du và miền núi trước năm 2030.
4. Cải cách thực chất môi trường kinh doanh và chỉ số PCI: UBND các tỉnh thuộc nhóm cuối bảng xếp hạng PCI tập trung đơn giản hóa thủ tục hành chính giai đoạn 2026–2028, cam kết giảm ít nhất 40% chi phí không chính thức và rút ngắn 50% thời gian xử lý hồ sơ cấp phép đầu tư trực tiếp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu công nghiệp và Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh sử dụng luận văn làm căn cứ khoa học để xây dựng chiến lược phân bổ nguồn vốn FDI quy mô hơn 250 tỷ USD theo hướng liên kết vùng bền vững.
2. Nhà nghiên cứu và giảng viên kinh tế học: Các học giả chuyên sâu về kinh tế phát triển và kinh tế học không gian có thể khai thác khung phân tích kinh tế lượng mẫu mực với các mô hình SDM, SAR, SEM cùng quy trình kiểm định Moran's I trên dữ liệu bảng 63 tỉnh thành.
3. Doanh nghiệp FDI và các tập đoàn đa quốc gia: Ban điều hành và chuyên viên phân tích đầu tư của các tập đoàn MNEs sử dụng kết quả nghiên cứu để đánh giá ma trận rủi ro địa điểm, tận dụng hiệu ứng tích tụ công nghiệp và mạng lưới hạ tầng cảng biển khi lập dự án đầu tư mới.
4. Học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế: Người học tham khảo cấu trúc học thuật chuẩn quốc tế theo chương trình VNP (Việt Nam - Hà Lan), phương pháp xử lý dữ liệu khuyết thiếu và kỹ thuật tính toán tác động biên trong kinh tế lượng hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần sử dụng kinh tế lượng không gian thay vì mô hình OLS truyền thống? Mô hình OLS mặc định 63 tỉnh thành hoạt động độc lập, vi phạm giả định thực tế khi có sự tương tác lan tỏa qua biên giới hành chính. Kiểm định Moran's I xác nhận dòng vốn FDI phân bố theo cụm rõ rệt. Áp dụng mô hình không gian giúp khắc phục sai số ước lượng chệch, nâng cao độ tin cậy của các hệ số hồi quy lên 20% đến 30%.

Hiệu ứng gián tiếp trong mô hình Spatial Durbin Model mang ý nghĩa kinh tế gì? Hiệu ứng gián tiếp đo lường mức độ thay đổi dòng vốn FDI của tỉnh sở tại khi các biến độc lập (như GDP, chỉ số PCI, hạ tầng cảng) của tất cả các tỉnh láng giềng thay đổi. Chỉ số này phản ánh chính xác tác động ngoại ứng lan tỏa tích cực hoặc mức độ cạnh tranh thu hút đầu tư liên tỉnh.

Yếu tố nào đóng vai trò then chốt nhất trong thu hút FDI cấp tỉnh tại Việt Nam? Quy mô kinh tế địa phương (GDP), mức độ tích tụ doanh nghiệp FDI hiện hữu và sự sẵn có của hệ thống cảng biển quốc gia là ba yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất. Các tỉnh sở hữu hạ tầng kết nối vượt trội thu hút hơn 70% tổng vốn đăng ký của cả nước.

Luận văn xử lý dữ liệu các tỉnh có vốn FDI bằng 0 như thế nào để đảm bảo tính khoa học? Thay vì loại bỏ quan sát làm gián đoạn tính liên tục của ma trận không gian, nghiên cứu quy ước các giá trị 0 thành 1 USD trước khi tính logarit. Kỹ thuật này giữ nguyên vẹn 252 quan sát của 63 tỉnh, tránh tạo ra khoảng trống địa lý trong phân tích trọng số W.

Sự chênh lệch chất lượng lao động giữa các vùng tác động ra sao đến dòng vốn FDI? Tỷ lệ lao động qua đào tạo bình quân chỉ đạt 14,28%, phân hóa sâu sắc giữa các cực như Hà Nội (36,6%) và Cà Mau (5,0%). Sự chênh lệch này khiến các dự án FDI công nghệ cao tập trung cục bộ tại các đô thị lớn, làm gia tăng khoảng cách phát triển giữa các vùng kinh tế.

Kết luận

• Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về sự tồn tại của tính phụ thuộc không gian trong phân bổ dòng vốn FDI tại 63 tỉnh, thành phố Việt Nam.
• Mô hình Durbin Không gian (SDM) là phương pháp tối ưu để bóc tách rõ nét hiệu ứng trực tiếp, hiệu ứng gián tiếp và hiệu ứng tổng thể của các yếu tố kinh tế - thể chế.
• Quy mô thị trường, hiệu ứng kinh tế tích tụ và cơ sở hạ tầng cảng biển quốc gia là những động lực cốt lõi chi phối quyết định vị trí đầu tư của các doanh nghiệp đa quốc gia.
• Hiện tượng cạnh tranh nguồn vốn tiêu cực giữa các địa phương láng giềng đòi hỏi sự chuyển dịch nhanh chóng từ tư duy quản lý cục bộ sang quy hoạch phát triển kinh tế vùng tích hợp.
• Nâng cao tỷ lệ lao động kỹ thuật từ mức trung bình 14,28% và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính cấp tỉnh là giải pháp trọng tâm để đón đầu làn sóng đầu tư thế hệ mới.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là thiết lập chuẩn mực ứng dụng kinh tế lượng không gian trong phân tích chính sách kinh tế vĩ mô tại Việt Nam. Các bước nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng phân tích dữ liệu chi tiết theo từng ngành kinh tế giai đoạn 2026–2030. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý hãy khai thác toàn văn công trình để ứng dụng những phát hiện thực nghiệm chuẩn xác vào hoạch định chiến lược kinh tế địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITY OF ECONOMICS ERAMUS UNIVERSITY ROTTEDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SCOCIAL STUDIES VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM – THE NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS DIRECT, INDIRECT AND TOTAL EFFECT IN SPATIAL ANALYSIS OF PROVINCIAL FDI IN VIETNAM BY LE VAN THANG HO CHI MINH CITY, November 2016 UNIVERSITY OF ECONOMICS ERAMUS UNIVERSITY ROTTEDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SCOCIAL STUDIES VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM - NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS DIRECT, INDIRECT AND TOTAL EFFECT IN SPATIAL ANALYSIS OF PROVINCIAL FDI IN VIETNAM BY LE VAN THANG ACADEMIC SUPERVISOR DR. NGUYEN LUU BAO DOAN HO CHI MINH CITY, November 2016 DECLARATION “This is to certify that this thesis entitled “Direct, Indirect and Total effect In Spatial Analysis of Provincial FDI in Vietnam”, which is submitted by me in fulfillment of the requirements for the degree of Master of Art in Development Economics to the Vietnam – The Netherlands Programme (VNP). The thesis constitutes only my original work and due supervision and acknowledgement have been made in the text to all materials used.” Le Van Thang i ACKNOWLEDGEMENT This thesis could not be accomplished without the supporting and the motivation that I have received from many people. It is a pleasure to convey my gratitude to them all in my humble acknowledgment.

Foremost, I would like to express my sincere appreciation to Dr. Nguyen Luu Bao Doan, my supervisor. He gave me the greatest supporting, energetic assistance and valuable guidance as well as an infinite patient to encourage me to complete my very first research. Nguyen Luu Bao Doan, this study would never finish.

Besides, I also would like to give my gratitude to the Vietnam- Netherland Programme, especially to all lecturers who provided me valuable knowledge, VNP staffs for their restless assistant for the time I have been studying in VNP as well as School of Economics. I would love to express my gratefulness to Prof. Nguyen Trong Hoai and Dr. Pham Khanh Nam for the first suggestion to encourage me to deal with a novelty field of my knowledge - spatial analysis.

Moreover, I would like to give my sincere thankfullness to Dr. Pham Khanh Nam who has provided a valuable data source for me to complete this thesis. Besides that, I would like to thank all my friends, my fellows at the University of Economics, Ho Chi Minh City, my groups and all the classmates in K20-VNP. All of them are always be my side encourage and support me to complete the thesis.

Finally, I would like to send my gratefulness to my father, my mother, my two little brother, sister- Van Nam and Thuy Linh for their love, sacrifice, tremendous support for me not only to complete this thesis but also for my whole life. ii ABBREVIATION AIC: Akaike Information Criteria ESDA: Exploratory Spatial Data Analysis EU: European Union FDI: Foreign Direct Investment GDP: Gross Domestic Product GSO: General Statistical Official GRP: Gross Regional Product PCI: Provincial Competitiveness Index LM test: Lagrange Multiplier test MPI: Minister of Planning and Investment MNE: Multinational Enterprises SAR: Spatial Autoregressive Model SDM: Spatial Durbin Model SEM: Spatial Error Model USAID: The United States Agency for International Development VCCI: Chamber of commerce and industry VIF: Variance Inflation Factor iii ABSTRACT This paper investigates the spatial pattern of Foreign Direct Investment (FDI) for all 63 provinces in Vietnam from 2011 to 2014. Empirical studies on locational determinants of FDI typically neglected the spatial interaction among observations which lead to inefficient and biased estimations. Indeed, Moran’s I suggested by Moran, which is used to detect the spatial autocorrelation in data pattern of both dependent and independent variables, give hints of the necessity of spatial econometrics in analyzing the FDI determinants.

Through General To Specific approach, the Spatial Durbin Model (SDM) has been chosen as the most appropriate model, compared with other models like Non-spatial model, Spatial- Autoregressive Model (SAR) and Spatial Error Model (SEM). This study finds that the FDI flow into one province negatively spatially affects FDI inflow in remaining provinces. Moreover, by applying SDM, this paper econometrically estimates the impact of host province’s determinants and its neighbor determinants on its FDI inflow. Keywords: Foreign Direct Investment, Moran’s I, Spatial analysis iv CONTENTS DECLARATION .iv LIST OF FIGURE.

vii LIST OF TALBE. viii CHAPTER 1: INTRODUCTION .4 Scope of the study. 4 CHAPTER 2: OVERVIEW OF FDI IN VIETNAM .1 Stages of foreign direct investment in Vietnam .2 Distribution of foreign direct investment among provinces.3 Country of origin .4 Sectors of foreign direct investment. 11 CHAPTER 3: LITERATURE REVIEW .1 Theories about location choices of foreign direct investment.1 The eclectic paradigm OLI .2 Agglomeration and foreign direct investment .2 The inter-dependence of FDI between locations.1 MNE choice theory.1 Empirical studies of FDI determinants in spatial analysis.2 Empirical studies of FDI determinants in Vietnam .3 Fundamental FDI determinants.

26 CHAPTER 4: DATA AND METHODOLOGY .2 Spatial econometric model .1 Spatial Autoregressive Model .2 Spatial Error Model .3 Spatial Durbin Model .4 Marginal effect in Spatial Durbin Model .3 Pre-test for spatial existent with Moran’s I .4 Spatial weight matrix .5 Comparisons of models. 46 CHAPTER 5: EMPIRICAL RESULT.3 Limitation and future research. 64 vi LIST OF FIGURE Figure 2.1: Registered, implement FDI (million USD) and Number of FDI projects .2: The distribution of FDI in Vietnam from 1988 to 2014 .3: The sector distribution of FDI .1: Analytical framework of FDI and determinants.1: General to Specific strategy .1: The Local Moran’s I of FDI inflow Vietnam in 2011-2012-2014. 49 vii LIST OF TALBE Table 2.1: Sharing of FDI in Vietnam from 1988 to 2014 .2: Top ten countries of origin of FDI in Vietnam .1: Multinational Enterprise Motivation .1: The variable descriptive .2: The summary statistics of variables .1: The Moran’s I coefficient of FDI .2: The Moran’s I coefficient of explanatory variables .3: The AIC value.4: The Marginal effect of Spatial Durbin Model.

52 viii CHAPTER 1: INTRODUCTION 1.1 Problem statement Foreign Direct Investment (FDI) plays a major role in the countries’s growth, especially in developing countries, thank to its benefits, including technological transferring, management skill, job creations, and other positive externalities. Moreover, the FDI is considered as one of the essential elements for economic development (Cave, 1996; Nwaogu, 2012). Aware of these positive effects, nations have implemented several manners to promote the FDI inflow such as issuing supportive law and policies, opening their market, enhancing the human capital or improving the infrastructure capability. Particular to Vietnam, since the “Doi Moi” in 1986, the economy system was reconstructed from planned economy into the market economy.

The foreign sector is accepted as a component of the economy. Vietnam started its new policies to attract the FDI inflow and become an attractive destination for investment from abroad. Due to the growth of FDI activities, researchers has paid considerable attention into finding the FDI determinants in recent years. Blanc-Brude et al.

(2014) have reviewed hundred previous studies on FDI determinants with varying scales: countries within a region or sub-national in a country. For sub-national level, there are some remarkable studies such as Cheng and Kwan (2000), Sun, Tong and Yu (2002), Kang and Lee (2007) for China, Crozet et al. Regarding to Vietnam, the examining on FDI’s determinants at the provincial level are relatively inadequate. There is only few papers in this field, like Pham (2002), Meyer and Nguyen (2005), Anwar and Nguyen (2010).

Nonetheless, the similarities of above studies is that they have assumed each region is isolated and have no impact on the others. With this assumption, the amount of FDI inflow to each region are functioned by its characteristic only and therefore, these researchers just explored the disparity of FDI in term of locational determinants. However, according to the Tobler’s law (1970): “Everything is related to everything else, but near things are more related than distant things”. To illustrate for the Tolber’s Law, Neumayer and Plumper (2010) gave an example of a person in attempt to avoid the traffic jam to arrive the destination as quick as possible.

One conclusion might be obtained from this example is that the time travel for this person to reach the destination would be a function of the vehicle used, the velocity, the road route utilized. Also, the amount of time 1 depends on the time of others to arrive their destination. Besides, his travelling time also depends on the other’s options such as their vehicle, their velocity, and their road route. The Tolber’s law is also applied in examining the FDI determinants.

For instance, if Ha Noi attracts more FDI would possibly boost or deteriorate the FDI inflow of its nearby neighbors, or if Ha Noi holds a good infrastructure or a high level of human capital, then it would not only assist to attract more FDI inflow itself but also possibly make positive externalities on nearby provinces such as Ninh Binh or Hai Duong. More comprehensive, this implies that the level of FDI inflow in one province not only depends on its determinants but also influenced by the FDI inflow of other nearby provinces as well as their determinants. Alternatively, the geographical proximity between provinces in Vietnam also contributes a particular effect on the level of FDI inflow and the closer proximity-the stronger effect. The impact caused by the proximity between regions is known as spatial effect.

Therefore, due to the existence of spatial effect, the reliability of previous studies on FDI determinants with assumption that regions are distinct, is in doubt. According to Anselin (1988), the omission of spatial effect lead to biased, inconsistent or inefficient parameter estimates. As a result, these spatial effects should be controlled to yield a more accurate estimation. Nevertheless, previous works on FDI determinants of Vietnam provided a useful suggestion for selecting potential determinants.

Currently, there are only two empirical studies of Hoang and Goujon (2014), Esiyok and Ugur (2015), which embraced the spatial effect. By applying two different models, they stated that the FDI inflow to provinces in Vietnam has impact on one another with different signs. However, the restraint of using two basic spatial models does not allow them to distinguish the real impact of characteristics from nearby provinces on the host province. Thereby, this study is expected to partially fulfill the drawbacks in previous studies by accounting for the spatial interaction between provinces in investigating the FDI determinants, which might offer more precise results.

Especially, by applying recent spatial econometric techniques, this study aims to reveal not only the spatial dependence of FDI in Vietnam but also the effect of alternative provinces determinants on the FDI flow into one province. Research objective As discussed above, the FDI inflow to each province does not simply rely on its determinants but also be mutually affected by the FDI inflow to other provinces and their determinants through the spatial interaction. Followed by that, this study is designed to analyze the FDI determinants at provincial level and examine the spatial interaction between provinces in attracting FDI. Research questions In order to reach the research goal, this study focuses on answering two main research questions: (1) Does the spatial dependence of FDI inflow between provinces in Vietnam exist? (2) Which determinants would affect the FDI inflow at the provincial level? 1.4 Scope of the study This study adopts the panel data at the provincial level for all 63 provinces in Vietnam from 2010 to 2014.

The amount of registered FDI in US dollars as the dependent variable is collected from Vietnam Statistical Year Book by the General Statistical Official of Vietnam (GSO) and the Provinces Statistical Yearbook from 2011 to 2014. The Gross Domestic Product (GDP) proxy for the market size, the sum of export and import over the GDP proxy for the degree of openness and the proportion of employment in foreign firms over the total employment proxy for the agglomeration. These data are collected from the Provinces Statistical Yearbook from 2010 to 2013.