Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam, các dự án đầu tư xây dựng công trình gia tăng nhanh chóng về cả quy mô lẫn số lượng. Trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, hoạt động đấu thầu đóng vai trò then chốt nhằm tối ưu hóa chi phí đầu tư, đảm bảo tiến độ thi công, nâng cao chất lượng công trình và thúc đẩy sự minh bạch, cạnh tranh bình đẳng giữa các nhà thầu. Tuy nhiên, hoạt động thanh tra, kiểm tra thực tế cho thấy các vi phạm trong trình tự, thủ tục quản lý đầu tư xây dựng, thẩm định dự án, quản lý chất lượng, nghiệm thu và thanh quyết toán vẫn diễn biến phức tạp.
Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons là một trong những doanh nghiệp tổng thầu xây dựng quy mô lớn tại Việt Nam. Việc nghiên cứu thực trạng và hoàn thiện quy trình đấu thầu tại doanh nghiệp này mang tính cấp thiết nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và kiểm soát rủi ro pháp lý.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định gồm 02 nhiệm vụ cụ thể:
- Nghiên cứu hệ thống quy định hiện hành của pháp luật về đấu thầu giữa nhà thầu và chủ đầu tư, đồng thời đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định này trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
- Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu lực áp dụng pháp luật, tối ưu hóa công tác đấu thầu và gia tăng hiệu quả vận hành của Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận, quy định pháp luật hiện hành về hoạt động đấu thầu xây lắp và thực tiễn thực hiện công tác đấu thầu tại Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons.
- Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons cùng các dự án, gói thầu tiêu biểu mà công ty tham gia.
- Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2021.
Cơ sở pháp lý, lý luận và phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu được xây dựng trên hệ thống lý luận quản trị đấu thầu và khung pháp lý điều chỉnh hoạt động đấu thầu xây dựng tại Việt Nam, trọng tâm là Luật Đấu thầu năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) và Luật Xây dựng năm 2014.
| Cấp độ văn bản |
Số hiệu văn bản |
Tên văn bản / Trích yếu nội dung |
| Luật |
43/2013/QH13 |
Luật Đấu thầu |
|
50/2014/QH13 |
Luật Xây dựng |
| Nghị định |
63/2014/NĐ-CP |
Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu |
|
25/2020/NĐ-CP |
Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư |
|
46/2015/NĐ-CP |
Quản lý chất lượng và bảo trì công trình xây dựng |
|
122/2021/NĐ-CP |
Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư |
|
69/2019/NĐ-CP |
Sử dụng tài sản công để thanh toán cho Nhà đầu tư khi thực hiện dự án BT |
| Thông tư |
10/2015/TT-BKHĐT |
Quy định chi tiết về kế hoạch lựa chọn nhà thầu |
|
19/2015/TT-BKHĐT |
Quy định chi tiết lập báo cáo thẩm định trong quá trình lựa chọn nhà thầu |
|
10/2016/TT-BKHĐT |
Quy định chi tiết việc giám sát, theo dõi và kiểm tra hoạt động đấu thầu |
|
06/2017/TT-BKHĐT |
Quy định chi tiết việc cung cấp thông tin về đấu thầu, báo cáo tình hình đấu thầu |
|
09/2019/TT-BKHĐT |
Sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 06/2017/TT-BKHĐT |
|
11/2015/TT-BKHĐT |
Quy định chi tiết lập hồ sơ yêu cầu đối với chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh |
|
23/2015/TT-BKHĐT |
Quy định chi tiết lập báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu |
|
05/2015/TT-BKHĐT |
Quy định chi tiết lập hồ sơ mời thầu mua sắm hàng hóa |
|
08/2022/TT-BTC |
Quy định về quản lý, sử dụng các khoản thu, chi trong lựa chọn nhà đầu tư |
Phương pháp nghiên cứu được triển khai bao gồm:
- Phương pháp thu thập thông tin: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ văn bản quy phạm pháp luật, hồ sơ pháp lý doanh nghiệp, báo cáo tổng kết nội bộ và tài liệu dự án.
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Đánh giá các quy định pháp luật về lựa chọn nhà thầu xây lắp và thực trạng triển khai hồ sơ dự thầu tại Coteccons.
- Phương pháp so sánh luật học và logic: Đối chiếu các quy định pháp lý với thực tiễn áp dụng trong các hợp đồng xây lắp và mô hình Thiết kế & Thi công (D&B).
- Phương pháp thống kê: Xử lý các dữ liệu định lượng về số lượng gói thầu, giá trị hợp đồng trúng thầu và cơ cấu nhân sự của doanh nghiệp giai đoạn 2019–2021.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Một số vấn đề lý luận và pháp luật về hoạt động đấu thầu
Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm, đặc điểm và nguyên tắc cơ bản của hoạt động đấu thầu theo quy định của pháp luật Việt Nam. Về mặt bản chất, đấu thầu mang các thuộc tính của hoạt động thương mại điển hình và đóng vai trò là giai đoạn tiền hợp đồng, xác lập quan hệ giữa bên mời thầu và nhà thầu.
Các nội dung lý luận trọng tâm bao gồm:
- Phân loại đấu thầu: Căn cứ nội dung gói thầu, chia thành 03 nhóm chính: Đấu thầu tuyển chọn tư vấn (chuẩn bị dự án, thiết kế, giám sát), Đấu thầu mua sắm hàng hóa (thiết bị công nghệ, vật tư) và Đấu thầu xây lắp (thi công xây dựng, lắp đặt thiết bị, xét trên tương quan kỹ thuật, tài chính và uy tín nhà thầu).
- Nguyên tắc đấu thầu: Gồm 05 nguyên tắc bắt buộc: (1) Cạnh tranh với điều kiện ngang bằng; (2) Dữ liệu đầy đủ; (3) Đánh giá khách quan, công bằng; (4) Bảo mật thông tin; (5) Bảo lãnh, bảo hành và bảo hiểm thích đáng.
- Hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu: Phân tích 08 hình thức lựa chọn nhà thầu (Đấu thầu rộng rãi, Đấu thầu hạn chế, Chỉ định thầu, Chào hàng cạnh tranh, Mua sắm trực tiếp, Tự thực hiện, Lựa chọn trong trường hợp đặc biệt, Tham gia thực hiện của cộng đồng) và 04 phương thức đấu thầu (Một giai đoạn một túi hồ sơ, Một giai đoạn hai túi hồ sơ, Hai giai đoạn một túi hồ sơ, Hai giai đoạn hai túi hồ sơ).
- Trình tự, thủ tục đấu thầu: Khái quát quy trình chuẩn gồm 06 bước: Chuẩn bị đấu thầu (kế hoạch, sơ tuyển); Tổ chức lựa chọn (lập HSMT, thông báo, dự thầu, mở thầu); Đánh giá hồ sơ dự thầu; Thương thảo hợp đồng; Trình, thẩm định, phê duyệt và công khai kết quả; Hoàn thiện, ký kết hợp đồng.
- Yếu tố tác động: Xác định các yếu tố bên trong (khung pháp lý, năng lực chủ đầu tư, năng lực nội tại của nhà thầu về tài chính, công nghệ, nhân sự) và các yếu tố bên ngoài (nguồn gốc vốn dự án, năng lực chuỗi cung ứng vật tư).
Chương 2: Thực trạng thực hiện công tác đấu thầu tại Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons
Chương 2 phân tích chi tiết hồ sơ năng lực, cơ cấu tổ chức và thực tế triển khai hoạt động đấu thầu tại Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons. Tiền thân là công ty thành viên trực thuộc Tổng công ty Fico được cổ phần hóa năm 2004 (theo Quyết định số 1242/QĐ-BXD ngày 30/07/2004 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng), Coteccons có vốn chủ sở hữu đạt 8.247 tỷ đồng và tổng tài sản đạt 14.692 tỷ đồng. Doanh nghiệp niêm yết cổ phiếu mã CTD trên sàn HOSE từ ngày 20/01/2010.
Hệ thống tổ chức quản trị của công ty bao gồm: Hội đồng Quản trị, Ban Tổng Giám đốc và các phòng chức năng: Phòng Hành chính - Nhân sự, Phòng Kế toán, Phòng Kinh tế - Kế hoạch (đầu mối thẩm tra dự toán, thực hiện lựa chọn nhà thầu và hợp đồng), Phòng Dự án, Phòng Kinh doanh và Ban Quản lý dự án. Về mặt nhân sự, số lượng lao động biến động do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 và tái cấu trúc: từ 2.272 người (năm 2019) giảm xuống 1.659 người (cuối năm 2020) và duy trì trên 1.000 người, trong đó có hơn 1.800 kỹ sư và nhân viên chuyên môn; tổng lực lượng lao động bao gồm nhà thầu phụ tại các công trường đạt khoảng 20.000 người.
Trong giai đoạn 2019–2021, Coteccons tham gia dự thầu và trúng thầu nhiều dự án quy mô lớn thông qua các hình thức đấu thầu rộng rãi và chỉ định thầu, với phương thức chủ yếu là một giai đoạn một túi hồ sơ hoặc một giai đoạn hai túi hồ sơ.
| Nhóm công trình |
Tên dự án tiêu biểu |
Chủ đầu tư |
Quy mô / Loại hợp đồng |
Giá trị hợp đồng (Tỷ VNĐ) |
| Nhà ở dân dụng |
Vinhomes Central Park |
Tập đoàn Vingroup |
Central 3, Landmark 1-7, Park 2-7, Vinmec (40 ha) |
4.699 |
|
The Landmark 81 |
Tập đoàn Vingroup |
Cọc, hầm, hoàn thiện cơ bản (81 tầng, cao 461m) |
3.167 |
|
The Marq |
NDC An Khang |
Tổng thầu thi công nhà ở (75.750 m2) |
2.050 |
|
D'Capitale |
Tân Hoàng Minh |
Tổng thầu D&B (6 tòa tháp chung cư & văn phòng) |
4.917 |
|
Lancaster Luminaire |
Trung Thủy & Toshin Dev. |
Kết cấu thân và hoàn thiện (27 tầng nổi, 4 tầng hầm) |
750 |
|
Opal Skyline Bình Dương |
Tập đoàn Đất Xanh |
Tổng thầu (2 khối tháp 36 tầng, 1.500 căn hộ) |
— |
| Tòa nhà thương mại |
Trụ sở Viettel |
Tập đoàn Viettel |
Tổng thầu thi công (9 tầng nổi, 1 tầng hầm) |
989 |
| Khách sạn - Nghỉ dưỡng |
Le Méridien Resort & Spa Đà Nẵng |
IFF Holdings |
Khách sạn 5 sao, 320 phòng (12 ha) |
2.400 |
|
Casino Nam Hội An |
LD VinaCapital, Chow-Tai-Fook, Suncity |
Casino, Podium, Khách sạn New World & All Suites |
7.000 |
|
Hồ Tràm Trip (Giai đoạn 2) |
Asian Coast Dev. (ACDL) |
Tổng thầu Thiết kế & Thi công (D&B, 164 ha) |
1.753 |
| Công nghiệp & Hạ tầng |
Tổ hợp sản xuất ô tô VinFast |
Tập đoàn Vingroup |
Bê tông cốt thép, hoàn thiện, kết cấu thép, MEP |
7.000 |
|
Regina Miracle International |
Regina Miracle VN |
Nhà xưởng, văn phòng, hạ tầng (D&B, 7.4 ha) |
3.087 |
| Y tế & Giáo dục |
BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh |
Bệnh viện An Sinh |
Thi công kết cấu và MEP (88.717 m2, 16 tầng) |
625 |
|
Trường Đại học VinUni |
ĐT&PT Đô thị Gia Lâm |
Móng, hầm, thân thô, hoàn thiện (20.000 m2) |
403 |
|
Trường Quốc tế khu vực 3 |
Địa ốc Đại Quang Minh |
Tổng thầu xây dựng (17.000 m2, 2 tầng hầm) |
215 |
|
Trường Quốc tế Anh - Việt (BVIS) |
Giáo dục Thiên Hương |
Thi công dân dụng và hoàn thiện (30.000 m2) |
111 |
Về thực tiễn công tác đấu thầu, Coteccons ghi nhận ưu thế cạnh tranh vượt trội nhờ áp dụng mô hình Thiết kế & Thi công (D&B), kinh nghiệm tổng thầu các công trình siêu cao tầng và hệ thống liên kết các công ty con (Unicons sở hữu 100%, Uy Nam 51,24%, Convestcons 97,97%) cùng các công ty liên kết (Ricons 14,87%, FCC 42,36%, Phú Gia An 37%, Hiteccons 31%, Quảng Trọng 36%, Phú Hưng Gia 20,16%).
Chương 3: Kiến nghị và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đấu thầu tại Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons
Trên cơ sở phân tích thực trạng và các vướng mắc trong quá trình tham gia đấu thầu, Chương 3 xây dựng các nhóm giải pháp:
- Đối với cơ quan quản lý Nhà nước: Tiếp tục rà soát, đồng bộ hóa các văn bản quy phạm pháp luật giữa Luật Đấu thầu và Luật Xây dựng; ban hành hướng dẫn chi tiết về cơ chế thanh quyết toán hợp đồng D&B và hợp đồng EPC; chuẩn hóa quy trình đấu thầu qua mạng nhằm hạn chế tiêu cực và bảo đảm tính minh bạch trong xét thầu.
- Đối với Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons:
- Tăng cường chất lượng lập hồ sơ dự thầu, nâng cao tính chính xác trong công tác bóc tách khối lượng và dự toán chi phí.
- Tối ưu hóa chuỗi cung ứng vật tư xây dựng, tăng cường liên kết với các nhà sản xuất, nhà cung cấp lớn để đảm bảo ổn định đơn giá đầu vào.
- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và mô hình thông tin công trình (BIM) nhằm nâng cao năng lực kỹ thuật khi tham gia các gói thầu phức tạp.
- Chú trọng đào tạo chuyên sâu đội ngũ nhân sự làm công tác đấu thầu tại Phòng Kinh tế - Kế hoạch và Phòng Dự án về cập nhật quy định pháp lý mới.
- Duy trì các tiêu chuẩn về an toàn lao động, quản lý chi phí và kiểm soát tác động môi trường tại các công trường xây dựng.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa các kết quả cụ thể trong hoạt động đấu thầu và sản xuất kinh doanh của Coteccons:
- Chỉ tiêu trúng thầu năm 2021: Hoàn thành 100% dự án đúng tiến độ cam kết; ký kết tổng giá trị các gói thầu đạt 27.700 tỷ đồng thông qua 44 dự án thắng thầu mới, vượt mức chỉ tiêu kế hoạch 25.000 tỷ đồng đặt ra cho năm 2021.
- Năng lực triển khai hợp đồng quy mô lớn: Thực hiện thành công các gói thầu có giá trị từ hàng nghìn đến bảy nghìn tỷ đồng (như Casino Nam Hội An 7.000 tỷ đồng, Tổ hợp VinFast 7.000 tỷ đồng, D'Capitale 4.917 tỷ đồng, Vinhomes Central Park 4.699 tỷ đồng, The Landmark 81 đạt 3.167 tỷ đồng).
- Hệ thống hóa giải pháp quản trị: Đưa ra các đề xuất điều chỉnh cơ chế quản trị dự thầu nội bộ gắn liền với mô hình tổng thầu D&B.
- Đóng góp khoa học: Đây là công trình nghiên cứu chuyên biệt đầu tiên tại Học viện Chính sách và Phát triển phân tích toàn diện việc áp dụng pháp luật đấu thầu gắn liền với thực tiễn sản xuất kinh doanh của Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons trong giai đoạn 2019–2021.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Nghiên cứu giới hạn phạm vi khảo sát dữ liệu trong giai đoạn 2019–2021, thời điểm thị trường xây dựng chịu tác động mạnh bởi dịch bệnh Covid-19 và biến động nhân sự tại doanh nghiệp. Các dữ liệu định lượng chủ yếu tập trung vào các gói thầu xây lắp quy mô lớn đã công bố thông tin.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu việc áp dụng Luật Đấu thầu sửa đổi trong giai đoạn tiếp theo; đánh giá sâu hơn về tác động của hình thức đấu thầu qua mạng đối với tỷ lệ trúng thầu của các doanh nghiệp tổng thầu tư nhân; phân tích chuyên sâu hiệu quả tài chính của mô hình tổng thầu EPC và D&B trong các dự án công nghiệp quy mô lớn.
Giá trị tham khảo
Tài liệu này có giá trị tham khảo chuyên môn đối với:
- Sinh viên, học viên chuyên ngành Đấu thầu, Quản lý dự án, Kinh tế xây dựng và Luật kinh tế khi tìm hiểu về trình tự, thủ tục lựa chọn nhà thầu xây lắp và thực tiễn lập hồ sơ dự thầu.
- Cán bộ quản lý kinh tế, kỹ sư định giá tại các doanh nghiệp xây dựng trong việc xây dựng chiến lược dự thầu, phân tích năng lực cạnh tranh và kiểm soát rủi ro pháp lý hợp đồng xây dựng.
- Phần đáng tham khảo nhất là hệ thống dữ liệu chi tiết về cơ cấu gói thầu, hình thức/phương thức dự thầu thực tế tại các công trình trọng điểm và danh mục văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh ngành đấu thầu.
Câu hỏi thường gặp
1. Trong năm 2021, kết quả trúng thầu của Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons đạt được như thế nào?
Theo báo cáo được trích dẫn trong văn bản, năm 2021 Coteccons đạt 100% dự án hoàn thành đúng tiến độ; tổng giá trị các gói thầu ký kết trong năm đạt 27.700 tỷ đồng với 44 dự án thắng thầu mới, vượt chỉ tiêu kế hoạch 25.000 tỷ đồng đề ra ban đầu.
2. Gói thầu số 26 tại dự án Trụ sở Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) áp dụng hình thức và phương thức đấu thầu nào?
Gói thầu số 26 (thi công xây dựng hoàn thiện nội thất) được Tập đoàn Viettel đăng tải ngày 27/06/2019 theo hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước, không sơ tuyển, không qua mạng; trong đó các nhà thầu tham dự gồm Công ty Cổ phần Thiết kế Kiến trúc Kỹ thuật cao và Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons.
3. Tình hình biến động nhân sự của Coteccons trong giai đoạn 2019–2020 được ghi nhận ra sao?
Theo số liệu từ Phòng Hành chính - Nhân sự, lực lượng lao động của Coteccons giảm từ 2.272 người năm 2019 xuống còn 1.659 người vào cuối năm 2020 do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 và biến động nội bộ, sau đó duy trì ở mức trên 1.000 nhân sự trực tiếp (với hơn 1.800 kỹ sư và nhân viên chuyên môn tính gộp).
4. Mô hình tổng thầu nào được Coteccons tập trung phát triển để tạo lợi thế cạnh tranh?
Coteccons định hướng phát triển mạnh mô hình Tổng thầu Thiết kế và Thi công (D&B - Design & Build) cùng phương pháp tiếp cận chìa khóa trao tay, tiêu biểu qua các hợp đồng D&B tại dự án Masteri Thảo Điền, Regina Miracle, D'Capitale và Hồ Tràm Trip.
5. Cơ cấu sở hữu vốn của Coteccons tại các công ty con chủ lực được xác định như thế nào?
Coteccons nắm giữ 100% tỷ lệ vốn góp tại Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Unicons, 51,24% tại Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Uy Nam và 97,97% tại Công ty TNHH Convestcons.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Nguyễn Hoàng Anh đã hệ thống hóa toàn diện các quy định pháp luật và cơ sở lý luận về đấu thầu xây lắp tại Việt Nam. Thông qua việc phân tích thực trạng đấu thầu tại Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons giai đoạn 2019–2021, công trình đã làm rõ các yếu tố quyết định năng lực trúng thầu của một tổng thầu xây dựng hàng đầu. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất có giá trị thực tiễn đối với công tác hoàn thiện khung pháp lý của Nhà nước cũng như hoạt động quản trị đấu thầu tại các doanh nghiệp xây dựng hiện nay.