Luận văn thạc sĩ về hiệu quả công ty và quản trị doanh nghiệp trong các tổ chức tài chính vi mô

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueh hiệu quả công ty và quản trị doanh nghiệp trong các tổ chức tài chính vi mô, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi

• Tác giả: Võ Trần Trung Hiếu
• Người hướng dẫn: GS.TS Trần Ngọc Thơ
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Hiệu quả công ty và quản trị doanh nghiệp trong các tổ chức tài chính vi mô
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• 1. TÓM TẮT
• 2. GIỚI THIỆU
• 3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.3. Bố cục luận văn
• 4. TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ
• 4.1. Tài chính vi mô là gì?
• 4.2. Đối tượng của các tổ chức tài chính vi mô
• 4.3. Lịch sử hình thành và phát triển của tài chính vi mô

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao hiệu quả công ty trong tài chính vi mô

Trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay, việc nâng cao hiệu quả công ty và quản trị doanh nghiệp trong các tổ chức tài chính vi mô trở thành một vấn đề cấp thiết. Các tổ chức này không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ tài chính cho người nghèo mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Để đạt được điều này, cần có những chiến lược và phương pháp quản lý hiệu quả nhằm tối ưu hóa quy trình hoạt động.

1.1. Định nghĩa và vai trò của tổ chức tài chính vi mô

Tổ chức tài chính vi mô được định nghĩa là các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính cho những người có thu nhập thấp. Vai trò của chúng không chỉ dừng lại ở việc cho vay mà còn bao gồm việc tạo ra cơ hội cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ tài chính, từ đó cải thiện đời sống và phát triển kinh tế.

1.2. Tầm quan trọng của quản trị doanh nghiệp trong tài chính vi mô

Quản trị doanh nghiệp tốt là yếu tố quyết định đến sự thành công của các tổ chức tài chính vi mô. Nó không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công ty mà còn đảm bảo tính bền vững và khả năng mở rộng hoạt động của tổ chức.

II. Những thách thức trong quản trị doanh nghiệp tại tổ chức tài chính vi mô

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng các tổ chức tài chính vi mô vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong quản trị doanh nghiệp. Những thách thức này bao gồm việc quản lý rủi ro, tối ưu hóa quy trình và đảm bảo tính bền vững tài chính. Việc nhận diện và giải quyết những vấn đề này là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả công ty.

2.1. Quản lý rủi ro trong tổ chức tài chính vi mô

Quản lý rủi ro là một trong những thách thức lớn nhất mà các tổ chức tài chính vi mô phải đối mặt. Việc không kiểm soát tốt rủi ro có thể dẫn đến tổn thất lớn và ảnh hưởng đến khả năng phục vụ khách hàng.

2.2. Tối ưu hóa quy trình hoạt động

Tối ưu hóa quy trình hoạt động là cần thiết để nâng cao hiệu quả công ty. Các tổ chức cần áp dụng các công nghệ mới và cải tiến quy trình làm việc để giảm thiểu chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả công ty trong tổ chức tài chính vi mô

Để nâng cao hiệu quả công ty, các tổ chức tài chính vi mô cần áp dụng những phương pháp quản lý hiện đại và hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm việc áp dụng công nghệ thông tin, cải tiến quy trình làm việc và phát triển nguồn nhân lực.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công ty. Việc áp dụng các phần mềm quản lý hiện đại giúp tổ chức theo dõi và phân tích dữ liệu một cách hiệu quả hơn.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nhân viên là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công ty. Nhân viên được đào tạo bài bản sẽ có khả năng phục vụ khách hàng tốt hơn và đóng góp vào sự phát triển của tổ chức.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong tài chính vi mô

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả có thể nâng cao hiệu quả công ty trong các tổ chức tài chính vi mô. Các tổ chức đã áp dụng những chiến lược này thường đạt được kết quả tốt hơn trong việc phục vụ khách hàng và tăng trưởng bền vững.

4.1. Kết quả từ các tổ chức tài chính vi mô thành công

Nhiều tổ chức tài chính vi mô đã thành công trong việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại, từ đó nâng cao hiệu quả công ty và mở rộng quy mô hoạt động.

4.2. Bài học từ các nghiên cứu điển hình

Các nghiên cứu điển hình cho thấy rằng việc áp dụng các chiến lược quản lý hiệu quả không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công ty mà còn tạo ra giá trị cho cộng đồng.

V. Kết luận và tương lai của tổ chức tài chính vi mô

Tương lai của các tổ chức tài chính vi mô phụ thuộc vào khả năng nâng cao hiệu quả công ty và cải thiện quản trị doanh nghiệp. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại sẽ giúp các tổ chức này phát triển bền vững và phục vụ tốt hơn cho cộng đồng.

5.1. Triển vọng phát triển của tổ chức tài chính vi mô

Triển vọng phát triển của tổ chức tài chính vi mô là rất lớn nếu họ có thể áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả và đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

5.2. Những khuyến nghị cho tổ chức tài chính vi mô

Các tổ chức tài chính vi mô cần chú trọng đến việc cải thiện quản trị doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả công ty để có thể phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tài chính vi mô tại các quốc gia đang phát triển đóng vai trò như một trụ cột chiến lược nhằm thực hiện mục tiêu kép: thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn liền với xóa đói giảm nghèo bền vững. Tại Việt Nam, mạng lưới tài chính vi mô cung cấp vốn luân chuyển cho hàng triệu hộ gia đình thu nhập thấp và doanh nghiệp siêu nhỏ, những đối tượng vốn khó tiếp cận dịch vụ từ hệ thống ngân hàng thương mại truyền thống. Tuy nhiên, việc dung hòa giữa hai mục tiêu cốt lõi là duy trì tính bền vững tài chính và tối đa hóa độ bao phủ xã hội đang đặt ra thách thức quản trị to lớn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc phân tích tác động của cấu trúc quản trị doanh nghiệp, bao gồm đặc điểm hội đồng quản trị, cơ chế kiểm toán nội bộ, hình thức sở hữu và khuôn khổ pháp lý, đến hiệu quả hoạt động toàn diện của các tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là lượng hóa mối quan hệ giữa các biến số quản trị với hai nhóm chỉ tiêu: hiệu quả tài chính (đo lường bằng tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ROA, tỷ suất sinh lợi danh mục và chi phí hoạt động) và hiệu quả xã hội (đo lường bằng mức dư nợ vay bình quân trên thu nhập bình quân đầu người và quy mô khách hàng phục vụ).

Nghiên cứu được triển khai trên tập dữ liệu bảng gồm 29 tổ chức tài chính vi mô tiêu biểu tại Việt Nam trong giai đoạn 4 năm từ 2009 đến 2012, với tổng số 75 quan sát thực nghiệm. Về mặt học thuật và thực tiễn, luận văn cung cấp cơ sở định lượng vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách và tổ chức tài chính tối ưu hóa bộ máy quản trị, góp phần nâng cao chỉ số tự bền vững hoạt động vốn chỉ đạt mức trung bình khoảng 10.09% và kiểm soát chi phí vận hành ở mức bình quân 12.5% tổng tài sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng tích hợp của hai lý thuyết kinh tế kinh điển: Lý thuyết đại diện và Lý thuyết thông tin bất cân xứng. Lý thuyết đại diện phân tích mối quan hệ ủy thác giữa chủ sở hữu và người điều hành, chỉ ra nguy cơ giám đốc điều hành theo đuổi lợi ích cá nhân nếu thiếu cơ chế giám sát độc lập từ hội đồng quản trị. Trong ngành ngân hàng và tài chính vi mô, xung đột đại diện mở rộng sang mối quan hệ giữa tổ chức tài chính và người gửi tiền hoặc người vay vốn. Lý thuyết thông tin bất cân xứng của Stiglitz và Weiss giải thích các hiện tượng lựa chọn bất lợi và rủi ro đạo đức, xuất phát từ việc người nghèo không có tài sản thế chấp và thiếu lịch sử tín dụng chính thức.

Khung đo lường hiệu quả xã hội dựa trên chỉ số SPI với 4 khía cạnh trọng yếu kết hợp cùng mô hình 6 chiều tiếp cận cộng đồng của Schreiner: Giá trị vượt trội cho khách hàng, Chi phí tiếp cận, Độ sâu tiếp cận, Bề rộng tiếp cận, Chiều dài dịch vụ và Phạm vi sản phẩm. Các khái niệm chính bao gồm:

• Hiệu quả tài chính: Khả năng tự trang trải chi phí, bảo toàn vốn và sinh lời bền vững.
• Tiếp cận cộng đồng: Năng lực cung cấp dịch vụ tài chính vi mô chất lượng cao tới nhóm khách hàng nghèo nhất và phụ nữ yếu thế.
• Quản trị doanh nghiệp: Hệ thống các quy chế, thiết chế nội bộ và ngoại lực điều tiết nhằm định hướng, kiểm soát hoạt động của tổ chức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được công bố chính thức bởi Tổ chức Trao đổi Thông tin Vi mô (MIX Market), kết hợp dữ liệu điều tra, phỏng vấn chuyên sâu và khảo sát qua email trực tiếp tới ban lãnh đạo của 29 tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam. Mẫu nghiên cứu bao gồm 75 quan sát trải dài từ năm 2009 đến năm 2012, đại diện cho các mô hình hoạt động tiêu biểu như Quỹ CEP, Quỹ TYM, Mạng lưới M7 và VietED. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục tiêu kết hợp chuẩn hóa dữ liệu tài chính theo tiêu chuẩn quốc tế của CGAP và Planet Rating.

Về mặt kinh tế lượng, luận văn lựa chọn phương pháp hồi quy bình phương bé nhất ba giai đoạn (3SLS) trên phần mềm EViews 6. Phương pháp 3SLS là sự mở rộng của 2SLS, cho phép ước lượng đồng thời hệ phương trình cấu trúc chứa các biến nội sinh giữa hiệu quả tài chính và mức độ tiếp cận cộng đồng. Lý do lựa chọn 3SLS là phương pháp này không phụ thuộc vào giả định phân phối chuẩn của sai số ngẫu nhiên, giúp triệt tiêu hiện tượng tương quan chuỗi và nội sinh, từ đó cung cấp các ước lượng chệch nhưng vững và có hiệu quả thống kê vượt trội so với hồi quy OLS từng phương trình riêng lẻ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình định lượng mang lại 4 phát hiện thực nghiệm mang tính then chốt:

1. Vai trò của lãnh đạo nữ: Trong mẫu khảo sát, có tới 69.33% tổ chức tài chính vi mô có giám đốc điều hành là nữ, phục vụ tệp khách hàng có tỷ lệ nữ giới chiếm 94.65%. Kết quả hồi quy 3SLS chỉ ra rằng việc có CEO nữ tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê đến ROA qua cả 4 năm quan sát, đồng thời gia tăng đáng kể chiều sâu tiếp cận cộng đồng.
2. Cơ chế phân quyền và kiểm toán nội bộ: Tỷ lệ phân quyền giữa giám đốc điều hành và chủ tịch hội đồng quản trị đạt 90.67% (chỉ 9.33% kiêm nhiệm), và 94.67% tổ chức có kiểm toán viên nội bộ báo cáo trực tiếp cho hội đồng quản trị. Phân quyền quản trị giúp cải thiện rõ rệt chỉ tiêu tiếp cận cộng đồng nhưng lại có hệ số âm đối với ROA ngắn hạn.
3. Ưu thế của hình thức sở hữu phi lợi nhuận: Khoảng 76% tổ chức trong mẫu thuộc sở hữu của các tổ chức phi chính phủ và phi lợi nhuận. Kết quả cho thấy các đơn vị phi lợi nhuận thể hiện hiệu quả hoạt động và định hướng phục vụ người nghèo vượt trội hơn so với 24% tổ chức thuộc hình thức công ty cổ phần hoặc sở hữu tư nhân.
4. Tác động của phương pháp cho vay: Phương pháp cho vay cá nhân (chiếm 33.33%) mang lại ROA cao hơn và giảm chi phí hoạt động so với cho vay nhóm (chiếm 66.67%). Tuy nhiên, cho vay nhóm lại đạt mức cho vay trung bình chỉ 284 USD, thể hiện độ sâu tiếp cận người nghèo vượt trội.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu giải thích rõ cơ chế vận hành đặc thù của tài chính vi mô Việt Nam. Lãnh đạo nữ giúp tổ chức thấu hiểu tâm lý, nhu cầu tích lũy và kinh doanh nhỏ của phụ nữ nghèo, qua đó giảm thiểu tối đa tình trạng bất cân xứng thông tin và rủi ro đạo đức. Sự đồng thuận cao giữa cấu trúc quản trị tập trung vào sứ mệnh xã hội giúp các tổ chức phi lợi nhuận khai thác hiệu quả mạng lưới cộng đồng tại địa phương, bù đắp cho điểm yếu về quy mô vốn chủ sở hữu.

Khi đối chiếu với các công trình quốc tế, phát hiện này có sự tương đồng với nghiên cứu của Welbourne về vai trò của nữ giới trong ban điều hành, nhưng có sự khác biệt thú vị với nghiên cứu của Mersland và Strom trên 57 quốc gia. Ở phạm vi toàn cầu, hình thức sở hữu không tạo ra sự khác biệt lớn về hiệu suất, trong khi tại Việt Nam, mô hình phi lợi nhuận lại là bệ đỡ vững chắc cho sứ mệnh giảm nghèo. Dữ liệu thực nghiệm khi biểu diễn qua ma trận tương quan và đồ thị phân tán giữa tỷ lệ chi phí hoạt động (trung bình 12.5%, cá biệt có đơn vị lên tới 56%) và quy mô dư nợ bình quân cho thấy các tổ chức quy mô nhỏ vẫn chịu áp lực chi phí giao dịch trên mỗi đồng vốn vay cao hơn các đơn vị quy mô lớn như Ngân hàng Chính sách Xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung khổ thể chế và quy trình cấp phép: Ngân hàng Nhà nước cần chủ trì xây dựng lộ trình pháp lý linh hoạt nhằm chuyển đổi và nâng tỷ lệ các tổ chức tài chính vi mô hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng từ mức 25.33% hiện nay lên trên 70% trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới, cho phép các tổ chức đủ chuẩn được mở rộng quyền huy động tiền gửi tiết kiệm tự nguyện từ công chúng.
2. Tối ưu hóa cơ chế phân quyền quản trị nội bộ: Hội đồng quản trị các tổ chức tài chính vi mô cần duy trì 100% việc tách bạch vị trí chủ tịch hội đồng quản trị và giám đốc điều hành, đồng thời xây dựng quy chế duy trì tỷ lệ tối thiểu 60% lãnh đạo nữ trong ban điều hành trong 2 năm tới nhằm duy trì sự gắn kết chặt chẽ với tệp khách hàng mục tiêu.
3. Chuẩn hóa hệ thống kiểm soát và minh bạch thông tin: Ban kiểm soát và bộ phận kiểm toán nội bộ của các tổ chức cần thiết lập đường dây báo cáo độc lập trực tiếp lên hội đồng quản trị, định kỳ công bố báo cáo tài chính kiểm toán theo chuẩn MIX Market nhằm kéo giảm tỷ lệ chi phí hoạt động xuống dưới mức 10% tổng tài sản.
4. Đổi mới phương thức cấp tín dụng và công nghệ quản trị: Ban điều hành các quỹ tài chính vi mô cần thiết kế mô hình kết hợp linh hoạt giữa cho vay nhóm truyền thống và cho vay cá nhân dựa trên phân tích điểm tín dụng nội bộ, đặt mục tiêu tăng trưởng quy mô khách hàng nghèo từ 15% đến 20% mỗi năm mà không làm suy giảm chất lượng danh mục cho vay.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính có thể sử dụng các số liệu thực chứng để đánh giá tác động của Nghị định 165/2007/NĐ-CP và Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, từ đó ban hành các hướng dẫn cấp phép sát với thực tế vận hành.
• Ban quản trị và giám đốc điều hành các tổ chức tài chính vi mô: Lãnh đạo các quỹ CEP, TYM, chi nhánh M7 áp dụng các phát hiện về phân quyền, vai trò của nữ lãnh đạo và kiểm toán nội bộ để tái cấu trúc bộ máy quản trị, cân đối giữa mục tiêu sinh lời và mục tiêu xã hội.
• Các nhà tài trợ quốc tế và tổ chức phi chính phủ: Các định chế tài chính phát triển như CGAP, ADB, World Bank có căn cứ dữ liệu chuẩn xác để thẩm định hiệu quả dự án, đưa ra quyết định giải ngân và hỗ trợ kỹ thuật cho các mô hình tài chính vi mô tiềm năng tại Việt Nam.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng có thể tham khảo phương pháp luận ước lượng hệ phương trình đồng thời 3SLS trên dữ liệu bảng vi mô để ứng dụng vào các đề tài quản trị ngân hàng và phát triển tài chính toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao luận văn lại sử dụng mô hình hồi quy 3SLS thay vì phương pháp OLS thông thường? Mô hình 3SLS được áp dụng nhằm xử lý triệt để hiện tượng nội sinh và mối quan hệ tác động qua lại hai chiều giữa hiệu quả tài chính và tiếp cận cộng đồng. 3SLS ước lượng đồng thời hệ phương trình cấu trúc với ma trận hiệp phương sai sai số, giúp loại bỏ hiện tượng chệch tham số và đem lại ước lượng vững hơn OLS và 2SLS.

Vì sao giám đốc điều hành là nữ lại giúp tổ chức tài chính vi mô hoạt động hiệu quả hơn? Tại Việt Nam, hơn 94.65% khách hàng vay vốn vi mô là phụ nữ. Lãnh đạo nữ tạo ra sự tương thích cao về mặt tâm lý và thấu cảm xã hội, từ đó thiết kế sản phẩm vay vốn, tiết kiệm sát thực tế, nâng cao tỷ lệ hoàn trả nợ gốc và giảm thiểu rủi ro thông tin bất cân xứng.

Hình thức sở hữu phi lợi nhuận hay công ty cổ phần hoạt động tốt hơn tại Việt Nam? Kết quả thực nghiệm trên 29 tổ chức khẳng định mô hình phi lợi nhuận (chiếm 76% mẫu) hoạt động hiệu quả hơn trong việc cân bằng nhiệm vụ kép. Các tổ chức phi lợi nhuận có ưu thế trong việc tiếp cận mạng lưới chính trị - xã hội tại địa phương, giúp hạ thấp chi phí tìm kiếm khách hàng nghèo.

Mức vay trung bình 284 USD phản ánh điều gì về hiệu quả xã hội? Mức vay trung bình khoảng 284 USD (tương đương các khoản vay nhỏ từ 61.33 USD) phản ánh độ sâu tiếp cận cộng đồng rất cao. Điều này chứng minh nguồn vốn tín dụng vi mô thực sự hướng tới các hộ nghèo và cận nghèo để phục vụ sản xuất nhỏ, thay vì chảy vào các dự án thương mại lớn.

Khuôn khổ pháp lý hiện hành tác động như thế nào đến sự phát triển của tài chính vi mô? Chỉ có khoảng 25.33% tổ chức trong mẫu được điều chỉnh đầy đủ bởi khuôn khổ pháp lý chính thức. Việc hoàn thiện khung pháp lý giúp các tổ chức được phép huy động vốn tiết kiệm rộng rãi, mở rộng quy mô hoạt động và tiếp cận nhiều người nghèo hơn một cách hợp pháp và an toàn.

Kết luận

• Luận văn hoàn thành việc lượng hóa tác động đa chiều của quản trị doanh nghiệp và thể chế đến hiệu quả tài chính và tiếp cận cộng đồng của 29 tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam.
• Khẳng định vai trò tích cực của giám đốc điều hành nữ và mô hình sở hữu phi lợi nhuận trong việc nâng cao ROA và gia tăng độ sâu tiếp cận khách hàng nghèo.
• Xác định sự phân quyền quản trị nội bộ kết hợp với kiểm toán độc lập báo cáo hội đồng quản trị là yếu tố then chốt bảo đảm tính bền vững xã hội.
• Đóng góp nguồn dữ liệu thực nghiệm chuẩn hóa 75 quan sát giai đoạn 2009-2012 và ứng dụng thành công kỹ thuật kinh tế lượng 3SLS vào nghiên cứu tài chính vi mô trong nước.
• Kêu gọi các tổ chức tài chính vi mô và cơ quan quản lý đẩy nhanh tiến trình chuẩn hóa thể chế, minh bạch báo cáo tài chính và ứng dụng công nghệ trong giai đoạn tới để hướng tới mục tiêu tài chính toàn diện quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH VÕ TRẦN TRUNG HIỆU QUẢ CÔNG TY VÀ QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP TRONG CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ NGÀNH: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC GS.TS TRẦN NGỌC THƠ TP HCM – Năm 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận văn ký và ghi rõ họ tên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CÁM ƠN Lời đầu tiên cho tôi xin gởi lời cám ơn chân thành nhất đến GS.TS Trần Ngọc Thơ đã giúp tôi chọn đề tài nghiên cứu phù hợp và định hướng khoa học cho tôi hoàn thành bài luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Trang đưa ra ý kiến nhận xét vô cùng bổ ích cho tôi thực hiện bài luận văn này.

Tôi cũng xin gởi lời cám ơn anh Hoàng Văn Thành – Trưởng phòng nhân lực – hành chính của Quỹ trợ vốn cho người lao động nghèo tự tạo việc làm TP Hồ Chí Minh (CEP) – đã cho tôi những gợi ý và những đóng góp rất giá trị. Tôi xin chân thành cám ơn anh Trần Thanh Bình – Trưởng chi nhánh Quỹ CEP, chi nhánh Nhà Bè – đã cho tôi nhận xét bổ ích và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành bài luận văn này trong thời gian tôi công tác tại Quỹ CEP, chi nhánh Nhà Bè. Tôi cũng xin cám ơn tập thể các anh chị Quỹ CEP chi nhánh Nhà Bè chia sẽ công việc cho tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện luận văn này. Tôi cũng xin gởi lời cám ơn đến ThS.

Hà Văn Hiếu – Thạc Sĩ Toán, Trường đại học Bordeaux Pháp – đã giúp tôi hiểu về mô hình sử dụng trong bài luận văn này. Tôi xin chân thành cám ơn TS. Nguyễn Đức Hải - Phó Giám đốc Trung tâm Tài chính Vi mô Học viên ngân hàng, anh Nguyễn Hải Đường - Phó giám đốc Quỹ hỗ trợ phụ nữ nghèo Thanh Hoá, chị Nguyễn Thu Hương – Cán bộ giám sát M7 Điện Biên, anh Nguyễn Thanh Hà – Cán bộ Quỹ VietED, chị Nguyễn Thị Hà – Kế toán Quỹ phát triển phụ nữ Uông Bí, chị Nguyễn Thị Tiếp – Quỹ phụ nữ nghèo Sóc Sơn và các anh chị đang công tác tại các tổ chức tài chính vi mô khác đã cung cấp thông tin và dành thời gian trả lời email của tôi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CGAP : Tập đoàn tư vấn hỗ trợ người nghèo (Consultative Group to Assist the Poor) IDB : Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (Inter-American Development Bank) IFAD : Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế (International Fund for Agricultural Development) FinP : Hiệu quả tài chính HĐQT : Hội đồng quản trị HTX : Hợp tác xã MIX : Tổ chức trao đổi thông tin vi mô (Microfinance Information Exchange, Inc) NGO : Hình thức sở hữu bởi tổ chức phi lợi nhuận OC : Chi phí hoạt động Outreach : Tiếp cận cộng đồng (hiệu quả xã hội) PY : Sản lượng danh mục đầu tư SHF : Hình thức sở hữu công ty cổ phần SPI : Chỉ số đo lường hiệu quả xã hội (Social Performance Indicators Initiative) TCVM : Tài chính vi mô TCTCVM : Tổ chức tài chính vi mô USAID : Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (United States Agency for International Development) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1: Bảng miêu tả các biến phụ thuộc………………………………………….22 Bảng 2: Bảng miêu tả các biến độc lập và các tác động trên lý thuyết của chúng đối với hiệu quả tài chính (FinP) và tiếp cận cộng đồng (Outreach)………………….23 Bảng 3: Bảng thống kê mô tả các biến trong đặc điểm hội đồng quản trị…………35 Bảng 4: Bảng thống kê mô tả các biến phụ thuộc được sử dụng trong phân tích….37 Bảng 5: Bảng thống kê miêu tả của các biến còn lại trong mô hình……………….38 Bảng 6: Bảng hồi quy ROA qua bốn năm và tỷ suất sinh lợi danh mục, chi phí hoạt động trong năm 2012 đối với các biến độc lập…………………………………….42 Bảng 7: Bảng hồi quy mức vay trung bình qua bốn năm và số lượng khách hàng trong năm 2012 đối với các biến độc lập………………………………………….46 Bảng 8: Bảng hệ số tương quan giữa một số biến độc lập trong mô hình…………49 Bảng 9: Bảng hồi quy sau khi loại bỏ lần lượt phương pháp cho vay và số nhân viên trong các hồi quy ROA và mức vay trung bình năm 2012……………………….50 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1: Sơ đồ cung cấp các dịch vụ tài chính ngân hàng………………………….11 Hình 2: Các chỉ số thống kê về các tổ chức tài chính vi mô đang hoạt động tại Việt Nam……………………………………………………………………………….15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Tóm tắt Bài luận văn này xem xét mối quan hệ giữa hiệu quả công ty và quản trị doanh nghiệp trong các tổ chức tài chính vi mô được điều tra ở Việt Nam.

Trong đó, bài luận văn đi vào tìm hiểu ảnh hưởng của đặc điểm hội đồng quản trị, hình thức sở hữu doanh nghiệp và khuôn khổ pháp lý đối với việc đo lường hiệu quả của 29 tổ chức tài chính vi mô ở Việt Nam. Kết quả cho thấy rằng, trong đặc điểm hội đồng quản trị, việc phân quyền giữa người quản lý và chủ sở hữu doanh nghiệp (phân quyền giám đốc điều hành/thành viên hội đồng quản trị) cho hiệu quả xã hội tốt hơn nhưng không mang lại hiệu quả tài chính. Bên cạnh đó, giám đốc điều hành là phụ nữ cũng mang lại hiệu quả xã hội nhưng đối với hiệu quả tài chính thì không. Kết quả tiếp theo đưa ra rằng, các tổ chức tài chính vi mô sở hữu bởi các tổ chức phi lợi nhuận sẽ hoạt động tốt hơn trong lĩnh vực này.

Và cuối cùng, khuôn khổ pháp lý quy định phù hợp hơn đối với các tổ chức tài chính vi mô, làm gia tăng khả năng mở rộng hoạt động và tiếp cận những người nghèo của các tổ chức này. Từ khóa: tài chính vi mô, tổ chức tài chính vi mô, quản trị, hiệu quả LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Giới thiệu Việt Nam đã xác định ba vấn đề cốt lõi để đảm bảo con đường phát triển bền vững của đất nước là: tăng trưởng cao về kinh tế gắn với công bằng xã hội, xóa đói giảm nghèo và bảo vệ môi trường. Với mục tiêu này, hoạt động tài chính vi mô của Việt Nam đã và đang thể hiện vai trò quan trọng, tăng cường hỗ trợ tài chính cho khu vực nông thôn và các hộ gia đình thu nhập thấp. Vấn đề đặt ra là, chúng ta không dễ đo lường hiệu quả của các tổ chức tài chính vi mô.

Thật vậy, chúng ta xem xét tính bền vững tài chính của các tổ chức tài chính vi mô chỉ cho thấy một trong những đặc điểm trong hiệu quả hoạt động. Các tổ chức tài chính vi mô được thành lập để giúp đỡ những người nghèo nhất, đó là khía cạnh tiếp cận cộng đồng trong hoạt động của các tổ chức này. Vì vậy, hiệu quả của một tổ chức tài chính vi mô có thể xem là đa chiều. Trong bài luận văn này, tập trung vào các mối quan hệ giữa hiệu quả công ty và quản trị doanh nghiệp trong các tổ chức tài chính vi mô.

Hầu hết, các tổ chức tài chính vi mô tuyên bố có một nhiệm vụ kép là: tiếp cận khách hàng là những người nghèo và bền vững về tài chính. Do đó, hiệu quả của các tổ chức tài chính vi mô nên được đo lường theo cả hai khía cạnh này. Quản trị doanh nghiệp tốt được xác định là một nút thắt quan trọng trong việc tăng cường hiệu quả tài chính của các tổ chức tài chính vi mô và gia tăng tiếp cận cộng đồng (Rock và các cộng sự, 1998; Labie, 2001; Helms, 2006; United Nations, 2006; Otero và Chu, 2002). Tuy nhiên, chúng ta mới chỉ có nghiên cứu của Hartarska (2005) ở các tổ chức tài chính vi mô Đông Âu, xét đến ảnh hưởng của quản trị doanh nghiệp đối với hiệu quả của các tổ chức tài chính vi mô.

Do đó, bài nghiên cứu của Roy Mersland và Reidar Oystein Strom “Performance and corporate governance in microfinance institutions” năm 2007, đã phân tích rõ hơn mối quan hệ giữa hiệu quả công ty và quản trị doanh nghiệp trong các tổ chức tài chính vi mô. Trong đó, Mersland và Strom (2007) đã khai thác dữ liệu công bố gần đây của các tổ chức xếp hạng uy tín trên thế giới, để thiết lập dữ liệu bảng cho các tổ chức tài LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 chính vi mô ở 57 quốc gia. Bài luận văn này, dựa trên những nghiên cứu của hai tác giả trên, xem xét mối quan hệ giữa hiệu quả công ty và quản trị doanh nghiệp trong các tổ chức tài chính vi mô được điều tra ở Việt Nam. Trong năm 2005, Liên Hiệp Quốc đã tổ chức nhiều chương trình nghị sự về tài chính vi mô.

Thêm vào đó, giải Nobel Hòa Bình cho Mohammed Yunus và Ngân hàng Grameen trong năm 2006, đã chứng tỏ thế giới ngày càng quan tâm đến hoạt động và lợi ích mang lại của tài chính vi mô. Báo cáo của Christen và các cộng sự (2004) cho thấy con số đáng kinh ngạc 500 triệu lượt vay, chủ yếu là với các tài khoản tiết kiệm. Trong khi đó, Hội nghị Thượng đỉnh Tín dụng vi mô trong các cuộc họp năm 2006 tại Halifax kỷ niệm cột mốc 100 triệu người vay. Tuy nhiên, lĩnh vực tài chính vi mô vẫn chỉ đạt một phần nhỏ của người nghèo trên thế giới (Robinson, 2001; Christen và cộng sự, 2004).

Do đó, việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ của lĩnh vực tài chính vi mô vẫn còn nhiều thách thức (Helms, 2006; CGAP, 2004, 2006). Chúng ta thấy rằng có một sự khác biệt trong quản trị giữa các công ty trong lĩnh vực ngân hàng và các công ty sản xuất. Trong đó, mối quan hệ giữa chủ sở hữu và người quản lý gần như tìm thấy trong tất cả các công ty. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa công ty và khách hàng trong ngành ngân hàng thì quan trọng hơn trong ngành sản xuất.

Đặc biệt, trong các tổ chức tài chính vi mô, điều này càng trở cần thiết, bởi vì các tổ chức này không chỉ quan tâm đến quá trình hoàn trả vốn vay của các khách hàng, mà còn đến đời sống cá nhân của họ.