CHƯƠNG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VA CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CHO VAY TIEU DUNG VÀ HIỆU QUA CHO VAY TIEU DUNG CUA NGAN HANG THUONG MAI 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghién cứu ngoài nước Keynes, 1936. Trong bài viết: “ Lý thuyết chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ” đã chỉ ra tiêu thụ là một hàm số của thu nhập.
Khi tiêu thụ của một cá nhân tăng lên, thi mức chi tiêu của họ cũng sẽ tăng lên. Keynes cho rang mức chỉ tiêu tiêu dùng sẽ ít hơn mức gia tăng thu nhập, thúc day hơn nữa cơ sở cho xu hướng tiêu dùng biên. Phát hiên quan trọng của Keynes là xu hướng tiêu dùng biên bị ảnh hưởng bởi tín dụng tiêu dùng. Cho rằng phân phối tin dụng theo cơ chế phi giá cả không chỉ là kết quả của sự can thiệp của chính phủ, mà còn từ hành vi của người cho vay và người di vay trong môi trường không cân xứng thông tin ở thị trường tin dụng.
Bertola et al, 2006. Chỉ ra răng cho vay tiêu dùng cũng đối mặt với với nhiều van đề tương tự như cho vay sản xuất. Cũng như cung cấp tín dụng sản xuất, tin dụng tiêu dùng đang bị cản trở bởi rủi ro đạo đức và các vấn đề lựa chọn đối nghịch trong môi trường không cân xứng thông tin ở thị trường tín dụng. Ở thị trường tín dụng phát triển cao, các ngành công nghiệp tín dụng tiêu dùng đã phát triển thủ tục “cham điểm” tinh vi dé đánh giá rủi ro của khách hàng.
Trong thực tế các giao dịch tín dụng trên cơ sở các đặc điểm quan sát được, tô chức tín dụng bên cạnh sử dụng thông tin thống kê liên quan đến lịch sử khả năng trả nợ, còn thường đòi hỏi tài sản thế chấp của người vay, và nhiều ngân hàng thực hiện liên kết với người bán lẻ hàng tiêu dùng qua hình thức tài trợ tín dụng trả góp hay ủy thác cho các tô chức dai diện khác. Sử dụng dữ liệu khảo sát tài chính tiêu dùng của 3.376 cá nhân sử dụng thẻ tín dụng (tin dụng tiêu dùng) ở Hoa Ky năm 1998 va 4 phân tích bằng mô hình hồi quy hai bước của Heckman đã kết luận nhiều yếu tô ảnh hưởng tới sử dụng thẻ tín dụng của cá nhân. Các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng sử dụng, ngoài tuổi của cá nhân có ảnh hưởng thuận, các yếu tố trình độ hoc van của cá nhân, thu nhập, tai sản thanh khoản, bất động sản, lãi suất và kỳ hạn khoản vay cùng có tác động nghịch. Các yếu tố ảnh hưởng cùng có tác động thuận tới lượng tín dụng: trình độ học vấn, mức thu nhập và giá tri bất động sản.
Zhu & De'Armond, 2005. Sử dụng thông tin từ khảo sát chi tiêu dùng của 7.579 cá nhân ở Hoa Kỳ năm 2001, bằng phân tích hồi qui mô hình logit đã kết luận các yếu tô ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê tới khả năng tiếp cận tín dụng tiêu dùng của cá nhân: chủng tộc, tình trạng hôn nhân, tình trạng việc làm và trình độ học vấn của cá nhân; thu nhập, trợ cấp và nhà ở cá nhân. Trong đó, trình độ học vấn của cá nhân, thu nhập và có trợ cấp có tác động thuận; cá nhân độc thân, thất nghiệp có tác động nghịch tới khả năng tiếp cận tin dụng. Các yếu tô ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê tới lượng vốn tín dụng của cá nhân, bao gồm: tuổi, trình độ học vẫn của cá nhân; thu nhập và có nguồn vay khác.
Trong đó, chỉ có trình độ học vấn có tác động nghịch, các yếu tố khác đều tác động thuận tới lượng vốn vay tiêu dùng của cá nhân 1. Tình hình nghién citu trong nước Đã có rất nhiều đề tài luận văn thạc sỹ hoặc các bài nghiên cứu trong nước trình bày, thực hiện nghiên cứu về vấn đề hiệu quả cho vay nói chung và hiệu quả cho vay tiêu dùng của các NHTM nói riêng. Trước hết, các bài tiêu biéu có thé kế đến như: Luận văn thạc sỹ đề tài “Cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Cổ phần Thương mại Đại Á chỉ nhánh Hà Nội - thực trạng và giải pháp” của tác giả Nguyễn Thị Hạnh Chi, Học viện Tài chính Hà Nội (2011). Luận văn đã đề cập đến các vấn đề như sau: Khái niệm hoạt động CVTD tại NHTM.
Vai trò, ý nghĩa của cho vay tiêu dùng đối với sự phát triển chung của thị trường tài chính. Xu hướng của cho vay tiêu dùng trên thé giới và ảnh hưởng của nó tới Việt Nam. Dé từ đó, tác giả đã nhấn mạnh khía cạnh thực trạng và đề ra các giải pháp hoạt động cho vay tiêu dùng trong thực tiễn tại Ngân hàng Cổ phần Thương mại Đại Á chi nhánh Hà Nội. Luận văn thạc sỹ đề tài “Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Hà Thành” của tác giả Ngô Việt Hạnh, Học viện Tài chính Hà Nội (2011).
Bài viết đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về hoạt động CVTD của NHTM trong nền kinh tế thị trường. Tập hợp một số bài học kinh nghiệm của các NH nước ngoài thành công trong lĩnh vực bán lẻ từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho vay bán lẻ cho các NHTM Việt Nam. Mô tả, phân tích khá đầy đủ và khách quan thực trạng hoạt động CVTD của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Hà Thành, từ đó chỉ ra những điểm tồn tại hạn chế trong hoạt động CVTD. Cuối cùng tác giả đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay tiêu dùng tại BIDV - chi nhánh Hà Thanh.
Đề tài nghiên cứu khoa học “Hiệu quả cho vay tiêu dùng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu - chỉ nhánh Sài Gòn - Thực trạng và giải pháp” của tác giả Trần Thị Ngọc và Ngô Thiên Kim, Trường kinh tế đối ngoại Hà Nội (2011). Đề tài đã trình bày lí luận chung về hoạt động cho vay tiêu dùng KHCN của NHTM, khái quát hóa vấn đề lý luận liên quan đến hoạt động cho vay tiêu dùng KHCN, phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động cho vay KHCN của Ngân hàng Thương mại Cổ phan A Châu - chi nhánh Sai Gòn. Đồng thời đưa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động cho vay tiêu dùng KHCN Luận văn thạc sỹ đề tài “Hiệu quả tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam” của tác giả Nguyễn Thị Như Thủy, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2015). tác giả đã sử dụng các ứng dụng của mô hình kinh tế lượng đề phân tích hiệu quả tín dụng của NHNN$PTNT tỉnh Quảng Nam.
Đây là một đề tài có tính khái quát chung nhất đáng đề tác giả tham khảo Bài viết “Vay tiêu dùng và kinh nghiệm quốc tế tại Việt Nam” của Friedrich Weiss - CEO Home Credit Việt Nam, Toản cảnh Ngân hàng Việt Nam (2014). Bai viết đã mở ra một hướng mới về vấn đề hiệu quả cho vay tiêu dùng tại Việt Nam Như vậy đặc điểm chung của các bài trên là đều sử dụng lý thuyết về tín dụng và tín dụng tiêu dùng, cũng như những thuận lợi và thách thức của bối cảnh kinh tế dé làm cơ sở phân tích thực trạng về cho vay tiêu dùng của các ngân hàng trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, khoảng trống nghiên cứu của các bài này là chưa thật sự đánh giá được hiệu quả cho vay tiêu dùng gắn với sự phát triển kinh tế vùng miền, địa phương dé từ đó đề xuất ra một số giải pháp trọng tâm nâng cao hiệu quả cho vay tiêu dùng. Vì thế với đề tài “ Hiệu quả cho vay tiêu dùng tại chỉ nhánh Ngân hàng Nông nghiệp va Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Gia Binh, Bắc Ninh” tác giả đã nhấn mạnh khía cạnh chất lượng và hiệu quả tín dụng tiêu dùng trong sự nghiệp phát triển kinh tế gan với vùng miền.
Công trình đã phân tích hiệu quả tín dụng tiêu dùng của ngân hàng xét trên các phương diện khách hàng - ngân hàng - xã hội. Ngoài việc làm rõ những đặc điểm và các nhân tô ảnh hưởng của tín dụng tiêu dùng đối với đời sống dân cư, phân tích các biện pháp nâng cao hiệu quả tín dụng tiêu dùng của một số nước trên thé giới, tác giả đã khang định tin dụng tiêu dùng là đòn bay, là công cụ quan trọng dé triển khai thực hiện thắng lợi các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta trên mặt trận kinh tế nói chung và Nông nghiệp Nông thôn nói riêng. Đề tài luận văn của tác giả “Hiệu quả cho vay tiêu dùng tại chỉ nhánh Ngân hang Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Gia Bình, Bắc Ninh ” khăng định là một đề tài có tính kế thừa, độc lập khách quan do có sự khác biệt trong mục đích và phạm vi nghiên cứu. Luận văn kế thừa những lý thuyết về cho vay tiêu dung, áp dụng các lý thuyết này vào việc phân tích thực trạng cho vay tiêu dùng của ngân hàng trong giai đoạn hiện nay, dé tìm ra những giải pháp nhằm phát huy điểm mạnh, hạn chế điểm yếu, nâng cao cơ hội và đây lùi những thách thức mà ngân hàng gặp phải trong giai đoạn nay.
Cơ sở lý luận về cho vay tiêu dùng và hiệu quả cho vay tiêu dùng tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại Cho vay tiêu dùng là hình thức cho vay có lẽ không còn quá mới mẻ đối với người dân Việt Nam. Tuy nhiên không phải ai cũng hiểu một cách đúng đắn về loại hình cho vay này. Vì thế mà có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm cho vay tiêu dùng trong ngân hàng thương mại, từ cách tiếp cận giản đơn nhất như: “Cho vay tiêu dùng là loại cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của dân cư trong xã hội”; hay một cách tiếp cận phức tạp hơn: “Cho vay tiêu dùng là quan hệ kinh tế giữa một bên là ngân hàng một bên là cá nhân tiêu dùng, trong đó ngân hàng chuyên giao tiền cho khách hàng với nguyên tắc người đi vay (khách hàng) sẽ hoàn trả cả gốc và lãi tại thời điểm xác định trong tương lai”.