CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Một số vấn đề cơ bản về hoạt động cho vay doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm hoạt động cho vay và cho vay doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Ngân hàng thương mại 1. Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để dùng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả nợ gốc và lãi” Hay “Cho vay là quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng vốn và tài sản từ Ngân hàng cho khách hàng trong một thời hạn nhất định với một khoản chi phí nhất định” Từ các khái niệm trên, có thể thấy rằng hoạt động cho vay là một giao dịch về tài sản trên cơ sở hoàn trả và có các đặc điểm sau: - Tài sản giao dịch trong quan hệ cho vay là hình thức cho vay bằng tiền.
- Xuất phát từ nguyên tắc hoàn trả, vì vậy ngân hàng khi chuyển giao tài sản cho các doanh nghiệp sử dụng phải có cơ sở để tin rằng doanh nghiệp sẽ hoàn trả đúng hạn. - Giá trị hoàn trả thông thường phải lớn hơn giá trị lúc cho vay, hay nói cách khác là doanh nghiệp phải trả them phần lãi ngoài vốn gốc. - Trong quan hệ tín dụng ngân hàng, tiền vay được cấp trên cơ sở hoàn trả vô điều kiện. Cho vay tài trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu của NHTM Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, xuất nhập khẩu trở thành vấn đề quan trọng.
Thị trường thương mại thế giới mở rộng không ngừng, nhu cầu về thị trường tiêu thụ hàng hoá, thị trường đầu tư trở thành nhu 7 cầu cấp bách của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Do khả năng tài chính có hạn mà các doanh nghiệp không phải lúc nào cũng đủ vốn thu mua chế biến hàng xuất khẩu, từ đó nảy sinh ra quan hệ vay mượn và sự giúp đỡ tài trợ của các ngân hàng. Quan hệ giao thương quốc tế đặt ra những vấn đề tế nhị, đôi khi phức tạp, nên những nghiệp vụ thương mại đòi hỏi sự tham gia của ngân hàng đem lại cho các nhà hoạt động ngoại thương sự hiểu biết kỹ thuật và chỗ dựa tài chính trong lĩnh vực quan trọng này. Có thể nói sự ra đời của tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu là một yêu cầu tất yếu khách quan, gắn liền với các quan hệ mua bán ngoại thương giữa các nước với nhau.
Tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu đóng vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của ngoại thương cũng như sự phát triển kinh tế của đất nước. Cùng với sự phát triển của ngoại thương và hệ thống ngân hàng, hoạt động hỗ trợ xuất nhập khẩu của ngân hàng phát triển ngày càng đa dạng và phong phú: Hình thức đơn giản đầu tiên là ngân hàng cho vay trực tiếp đối với các đơn vị nhập khẩu như cho vay để bổ sung vốn lưu động, thu mua chế biến sản xuất hàng xuất khẩu theo các hợp đồng đã được ký kết, cho vay để thanh toán các nguyên liệu, hàng hoá, vật tư nhập từ nước ngoài. Từ hình thức cho vay ngắn hạn là chủ yếu, ngân hàng đã mở rộng trung, dài hạn để hỗ trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh xuất nhập khẩu. Ngân hàng cho vay để mua sắm máy móc thiết bị, cải tiến công nghệ, ứng dụng thành tựu khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng năng lực cạnh tranh trên thị trường thế giới.
Ngân hàng còn thực hiện cho vay gián tiếp, đứng ra bảo lãnh để vay vốn nước ngoài cho các đơn vị xuất nhập khẩu, nhờ đó các doanh nghiệp có 8 thể vay vốn mà không phải thế chấp hay cầm cố tài sản, bảo lãnh mở L/C thanh toán hàng nhập khẩu, bảo lãnh hối phiếu, bảo lãnh hợp đồng,. Nếu doanh nghiệp có hối phiếu trong tay có thể đưa đến ngân hàng chiết khấu cũng như các chứng từ có giá trị thanh toán khác. Ngân hàng sẽ mua lại bộ chứng từ và có quyền đòi tiền nhà nhập khẩu theo hối phiếu. Trường hợp nhà nhà xuất khảu có những hợp đồng xuất liên tục và dài hạn theo định kỳ với điều kiện thanh toán trả chậm, nhưng có nhu cầu vốn ngay, nhà xuất khẩu bán các khoản thanh toán chưa đến hạn cho ngân hàng.
Khi đến hạn, ngân hàng sẽ thu tiền từ nhà nhập khẩu, đây chính là hình thức tín dụng bao thanh toán. Như vậy, do trình độ kỹ thuật nghiệp vụ thanh toán ngày càng phát triển, các phương thức thanh toán quốc tế ngày càng đa dạng, nghiệp vụ tài trợ xuất nhập khẩu phát triển dưới nhiều hình thức ngày càng đa dạng, phục vụ tích cực và có hiệu quả cho hoạt động xuất nhập khẩu. Tài trợ XNK là lĩnh vực kinh doanh mang tính truyền thống rõ nét của NHTM. Sự tồn tại và phát triển của các hoạt động tài trợ XNK gắn liền với quá trình hình thành và lớn mạnh của nền thương mại quốc tế, trong khuôn khổ hoạt động kinh tế tại mọi quốc gia trên phạm vi toàn cầu.
Cho vay tài trợ nhập khẩu: - Khái niệm: Cho vay tài trợ nhập khẩu là nghiệp vụ của NHTM nhằm hỗ trợ về tài chính và thủ tục giấy tờ liên quan để doanh nghiệp nhập khẩu có thể thực hiện nghĩa vụ của mình trong hợp đồng mua bán hàng hóa. - Đối tượng được tài trợ nhập khẩu: Là các doanh nghiệp nhập khẩu có nhu cầu về tiền để thanh toán cho bên xuất khẩu trong hợp đồng mua bán hàng hóa, thời hạn tài trợ thường ngắn hạn. Yêu cầu đối với doanh nghiệp nhận tài trợ phải đảm bảo một số điều kiện như sau: có giấy phép kinh doanh nhập khẩu, mặt hàng nhập khẩu phải được phép theo quy định 9 của pháp luật, và yêu cầu về khả năng tài chính để đảm bảo hoàn trả tiền vay. 10 Cho vay tài trợ xuất khẩu: - Khái niệm: Cho vay tài trợ xuất khẩu là nghiệp vụ của NHTM, đây là hình thức tài trợ thương mại có kỳ hạn gắn với thời hạn của thương vụ kể từ khi doanh nghiệp thu gom hàng xuất khẩu, mua vật tư nguyên liệu sản xuất, tiến hành sản xuất…đến khi hàng được xuất khẩu ra nước ngoài và thu được tiền về.
Bao gồm hỗ trợ về tài chính và thủ tục giấy tờ liên quan để doanh nghiệp xuất khẩu thực hiện nghĩa vụ của mình trong hợp đồng mua bán hàng hóa. - Đối tượng của tài trợ xuất khẩu: Là các doanh nghiệp xuất khẩu, có nhu cầu vốn tạm thời trong quá trình sản xuất kinh doanh. Khi doanh nghiệp xuất khẩu nhận tài trợ, phải đảm bảo điều kiện là doanh nghiệp được phép kinh doanh xuất khẩu, hoặc có hợp đồng ủy thác xuất khẩu, dự án kinh doanh có hiệu quả kinh tế. Vai trò của hoạt động cho vay doanh nghiệp xuất nhập khẩu 1.
Đối với Ngân hàng thương mại Cho vay doanh nghiệp XNK về bản chất cũng giống như mọi hình thức cho vay khác của NHTM, đều dựa trên uy tín và lòng tin. Tuy nhiên, tài trợ của ngân hàng trong lĩnh vực XNK là hình thức cho vay mang lại hiệu quả cao, an toàn, đảm bảo sử dụng vốn đúng mục đích và thời gian thu hồi vốn nhanh. Thời gian thực hiện thương vụ đối với người xuất khẩu là thời gian kể từ lúc thu mua, xuất đi, cho đến lúc nhận được tiền thanh toán của người mua. Đối với người nhập khẩu, thời gian này kể từ lúc nhận hàng tại cảng cho đến khi bán hết hàng và thu tiền về.
Kỳ hạn tài trợ ngắn, thường 3, 6 tháng hoặc không quá 12 tháng. Điều này giúp nguồn vốn của ngân hàng luân chuyển nhanh, ngân hàng tránh được rủi ro về thanh khoản. Cho vay doanh nghiệp XNK đảm bảo sử dụng vốn đúng mục đích. Đồng vốn tài trợ gắn liền với từng thương vụ cụ thể, ngân hàng chỉ giải ngân khi có phương án sử dụng vốn cụ thể.
Việc này giúp ngân hàng tránh 11 được tình trạng khách hàng sử dụng vốn sai mục đích. Từ đó hạn chế được rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Cho vay doanh nghiệp XNK giúp nâng cao tính an toàn cho ngân hàng thông qua việc quản lý nguồn thu từ các khoản thanh toán. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, khi ngân hàng chuyển bộ chứng từ giao hàng để đòi tiền đơn vị nhập khẩu ở nước ngoài đã chỉ định việc thanh toán tiền hàng phải thông qua tài khoản của doanh nghiệp xuất khẩu mở tại ngân hàng đó.
Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, trong trường hợp có tài trợ, ngân hàng sẽ yêu cầu khách hàng tập trung dòng tiền bán hàng từ thương vụ đó về tài khoản mở tại ngân hàng để kiểm soát nguồn thu cũng như thu hồi nợ vay đã tài trợ. Điều này giúp ngân hàng quản lý chặt chẽ nguồn thu của doanh nghiệp XNK, từ đó đảm bảo an toàn đồng vốn kinh doanh của ngân hàng. Hiệu quả của NHTM trong hoạt động cho vay doanh nghiệp XNK không chỉ thể hiện qua lãi suất cho vay, mà còn thông qua việc bán chéo các sản phẩm, dịch vụ khác: dịch vụ thanh toán quốc tế, kinh doanh ngoại hối, các sản phẩm phái sinh…. Đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Tài trợ XNK của NHTM giúp doanh nghiệp thực hiện được những thương vụ lớn.
Những thương vụ trong ngoại thương thường đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong khi đó rất nhiều doanh nghiệp lại hạn chế về vốn, không đủ để chuẩn bị hàng xuất khẩu, hoặc thanh toán tiền nhập khẩu hàng hóa. Tài trợ XNK của NHTM là giải pháp giúp doanh nghiệp thực hiện được kế hoạch sản xuất, kinh doanh của mình. Tài trợ của ngân hàng giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín trên thị trường quốc tế: thông qua tài trợ ngân hàng, doanh nghiệp thực hiện được những thương vụ lớn, trôi chảy, quan hệ với nhiều đối tác trên thị trường quốc 12 tế thành công. Từ đó, nâng cao hình ảnh, uy tín của danh nghiệp với các đối tác nước ngoài.
Tài trợ XNK làm tăng tính hiệu quả của doanh nghiệp trong cơ chế thị trường. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, vốn tài trợ giúp doanh nghiệp thu mua hàng hóa đúng thời vụ, giao hàng đúng hạn. Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, vốn tài trợ giúp doanh nghiệp nhập máy móc, thiết bị, đổi mới công nghệ, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và tính cạnh tranh trong ngành.