Luận văn thạc sĩ ueh nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững trên địa bàn quận bình tân tp hồ chí minh đến năm 2025

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại quận Bình Tân, TP Hồ Chí Minh đến năm 2025.

• Tác giả: Trần Thanh Tâm
• Người hướng dẫn: Ts. Hoàng An Quốc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững trên địa bàn quận Bình Tân, Tp. Hồ Chí Minh đến năm 2025
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2.1. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Các công trình nghiên cứu ngoài nước
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp chung
• 1.5.2. Phương pháp cụ thể
• 1.6. Đóng góp của luận văn
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 2.1. Một số khái niệm lý luận cơ bản
• 2.2. Một số phương pháp đo lường nghèo đa chiều
• 2.3. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về vấn đề giảm nghèo bền vững
• 2.4. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về sự phân hóa giàu nghèo trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
• 2.5. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác giảm nghèo bền vững
• 2.6. Kinh nghiệm giảm nghèo ở một số địa phương
• 2.6.1. Kinh nghiệm giảm nghèo ở huyện Củ Chi, Tp. Hồ Chí Minh
• 2.6.2. Kinh nghiệm giảm nghèo ở Quận 5, Tp. Hồ Chí Minh
• 2.6.3. Kinh nghiệm giảm nghèo ở Quận 11, Tp. Hồ Chí Minh
• 2.7. Những bài học rút ra
• 3. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BÌNH TÂN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Tổng quan điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế xã hội quận Bình Tân
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Tình hình phát triển kinh tế xã hội
• 3.2. Hoạt động giảm nghèo trên địa bàn quận Bình Tân giai đoạn 2009 – 2017. Những kết quả đạt được
• 3.3. Một số hạn chế và tồn tại
• 3.4. Nguyên nhân và những vấn đề đặt ra
• 4. QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BÌNH TÂN
• 4.1. Những quan điểm cơ bản
• 4.2. Phương hướng, mục tiêu chính sách giảm nghèo bền vững trên địa bàn quận Bình Tân
• 4.2.1. Những phương hướng cơ bản
• 4.2.2. Mục tiêu giảm nghèo bền vững
• 4.3. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả chính sách giảm nghèo bền vững trên địa bàn Bình Tân
• 4.3.1. Phát triển sản xuất, tạo việc làm, tăng thu nhập, nâng cao đời sống cho người nghèo phù hợp với đặc thù địa bàn sản xuất công nghiệp và dịch vụ
• 4.3.2. Tăng cường huy động nguồn lực, xã hội hóa hoạt động xóa đói giảm nghèo, đặc biệt là sự hỗ trợ từ khu vực sản xuất kinh doanh trên địa bàn quận Bình Tân
• 4.3.3. Tập trung phát triển cơ sở hạ tầng, tăng cường các dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa đáp ứng kịp thời với tốc độ tăng dân số nhanh. Đổi mới công tác tổ chức, kiện toàn bộ máy nhân sự phù hợp với tính chất địa bàn rộng, phức tạp, nhiều thành phần dân cư của quận
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách giảm nghèo bền vững tại quận Bình Tân

Chính sách giảm nghèo bền vững tại quận Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh đã được triển khai từ nhiều năm qua với mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Từ năm 1992, thành phố đã đạt được nhiều thành tựu trong việc giảm nghèo, đặc biệt là trong giai đoạn 2016-2020, khi áp dụng phương pháp tiếp cận đa chiều để xác định hộ nghèo. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết để đảm bảo tính bền vững của chính sách này.

1.1. Đặc điểm kinh tế xã hội của quận Bình Tân

Quận Bình Tân là một trong những quận ven của TP. Hồ Chí Minh, với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Điều này tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho công tác giảm nghèo. Tình hình kinh tế xã hội tại đây có sự phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn tồn tại nhiều hộ nghèo cần được hỗ trợ.

1.2. Lịch sử và tiến trình thực hiện chính sách giảm nghèo

Chính sách giảm nghèo tại quận Bình Tân đã trải qua nhiều giai đoạn, từ việc xác định hộ nghèo dựa trên thu nhập đến việc áp dụng tiêu chí đa chiều. Những thay đổi này nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tế của người dân và đảm bảo tính bền vững trong công tác giảm nghèo.

II. Những thách thức trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng việc thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại quận Bình Tân vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như tái nghèo, thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản và sự chồng chéo trong chính sách cần được giải quyết.

2.1. Nguy cơ tái nghèo và thiếu hụt dịch vụ xã hội

Nhiều hộ nghèo sau khi thoát nghèo vẫn có nguy cơ tái nghèo do thiếu hụt về giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội khác. Điều này đòi hỏi cần có các giải pháp đồng bộ để hỗ trợ người dân duy trì cuộc sống ổn định.

2.2. Sự chồng chéo trong chính sách giảm nghèo

Việc triển khai nhiều chương trình giảm nghèo khác nhau nhưng không đồng bộ đã dẫn đến sự chồng chéo, gây khó khăn trong việc quản lý và thực hiện. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả của chính sách.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả chính sách giảm nghèo bền vững

Để nâng cao hiệu quả của chính sách giảm nghèo bền vững tại quận Bình Tân, cần áp dụng các phương pháp tiếp cận mới, bao gồm việc tăng cường huy động nguồn lực và phát triển cơ sở hạ tầng.

3.1. Tăng cường huy động nguồn lực từ cộng đồng

Việc huy động nguồn lực từ cộng đồng và các tổ chức xã hội sẽ giúp tăng cường hiệu quả của các chương trình giảm nghèo. Cần có các chính sách khuyến khích sự tham gia của người dân trong quá trình thực hiện.

3.2. Phát triển cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và các dịch vụ xã hội như giáo dục, y tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho người nghèo tiếp cận các nguồn lực cần thiết để thoát nghèo bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về giảm nghèo

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong công tác giảm nghèo tại quận Bình Tân đã chỉ ra nhiều bài học quý giá. Những kết quả này không chỉ giúp cải thiện đời sống cho người nghèo mà còn góp phần vào sự phát triển chung của quận.

4.1. Các mô hình giảm nghèo hiệu quả

Nhiều mô hình giảm nghèo đã được triển khai thành công tại quận Bình Tân, từ việc hỗ trợ vay vốn đến đào tạo nghề. Những mô hình này cần được nhân rộng và cải tiến để đạt hiệu quả cao hơn.

4.2. Đánh giá tác động của chính sách giảm nghèo

Việc đánh giá tác động của các chính sách giảm nghèo là rất quan trọng để điều chỉnh và hoàn thiện các chương trình. Cần có các nghiên cứu định kỳ để theo dõi và đánh giá hiệu quả của chính sách.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho chính sách giảm nghèo

Chính sách giảm nghèo bền vững tại quận Bình Tân cần được tiếp tục hoàn thiện và điều chỉnh để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân. Định hướng tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho người nghèo và đảm bảo tính bền vững của các chương trình.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần có các chiến lược phát triển bền vững để đảm bảo rằng người nghèo không chỉ thoát nghèo mà còn có thể phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong việc thực hiện chính sách giảm nghèo là rất quan trọng. Cần có các cơ chế để người dân có thể tham gia vào quá trình ra quyết định và thực hiện các chương trình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình giảm nghèo của Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 1992–2015 đã đạt được những thành tựu nổi bật khi hỗ trợ cho hơn 150.000 hộ dân vượt qua mức chuẩn nghèo thu nhập 16 triệu đồng/người/năm, tương đương khoảng 8% tổng số hộ dân toàn thành phố. Quận Bình Tân là một trong những điểm sáng khi hoàn thành sớm mục tiêu xóa hộ nghèo có thu nhập dưới 16 triệu đồng/người/năm theo tiêu chuẩn giai đoạn 2014–2015. Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp đo lường đơn chiều thuần túy dựa vào thu nhập đã bộc lộ nhiều hạn chế lớn: chưa lượng hóa được các thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản, tiềm ẩn nguy cơ tái nghèo cao khi người dân gặp các biến cố về việc làm, bệnh tật hoặc biến động kinh tế.

Trước bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh triển khai chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016–2020 theo Quyết định số 3582/QĐ-UBND với ngưỡng thu nhập 21 triệu đồng/người/năm và thang đo 5 chiều xã hội gồm 40 điểm thiếu hụt, công tác an sinh xã hội đòi hỏi phải có sự chuyển dịch toàn diện. Quận Bình Tân là địa bàn ven đô có tốc độ đô thị hóa nhanh, dân số cơ học gia tăng đột biến, tạo áp lực khổng lồ lên hệ thống hạ tầng y tế, giáo dục và việc làm.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận kinh tế chính trị về giảm nghèo đa chiều, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng thực hiện chính sách giảm nghèo trên địa bàn quận Bình Tân giai đoạn 2010–2017, từ đó xác lập hệ thống quan điểm, phương hướng và giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu quả chính sách giảm nghèo bền vững đến năm 2025. Kết quả nghiên cứu là luận cứ khoa học quan trọng giúp địa phương kiểm soát tỷ lệ tái nghèo dưới mức 0,5% và bảo đảm an sinh xã hội dài hạn cho hơn 700.000 cư dân đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý luận của Kinh tế chính trị Mác – Lênin và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công bằng xã hội, phân phối tư liệu sản xuất và giải quyết mâu thuẫn phân hóa giàu nghèo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đặc biệt, nghiên cứu kế thừa quan điểm từ Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, XI và XII, nhấn mạnh nguyên tắc gắn kết chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển.

Bên cạnh đó, đề tài tiếp cận khung lý thuyết nghèo đa chiều hiện đại bắt nguồn từ lý thuyết năng lực của nhà kinh tế học Amartya Sen (1981, 1997) và phương pháp đo lường nghèo đa chiều MPI (Multidimensional Poverty Index) do Sabina Alkire và James Foster (2007, 2010) phát triển tại Đại học Oxford (OPHI) phối hợp cùng UNDP. Khung phân tích này chỉ rõ nghèo đói không chỉ là sự thiếu hụt về tiền tệ mà là tình trạng bị tước đoạt các cơ hội tiếp cận năng lực con người cơ bản.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa bao gồm:

• Nghèo đơn chiều: Tình trạng cá nhân hoặc hộ gia đình có mức thu nhập hay chi tiêu thấp hơn mức chuẩn tối thiểu của xã hội.
• Nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối: Khoảng cách thu nhập so với chuẩn sinh hoạt tối thiểu hoặc so với nhóm 20% dân cư có mức chi tiêu thấp nhất.
• Nghèo đa chiều đô thị: Tình trạng thiếu hụt đồng thời 5 chiều dịch vụ xã hội cơ bản (Giáo dục, Y tế, Việc làm – Bảo hiểm xã hội, Điều kiện sống, Tiếp cận thông tin) tương ứng với 10 chỉ số cụ thể theo quy định tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 3582/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh với tổng thang đo 100 điểm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các quy luật vận động khách quan của đời sống kinh tế - xã hội tại vùng ven đô thị. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Hệ thống hóa các báo cáo chính sách, văn bản quy phạm pháp luật và chuỗi số liệu thứ cấp từ Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, Chi cục Thống kê Quận Bình Tân và Ban Chỉ đạo Chương trình Giảm nghèo bền vững Quận Bình Tân giai đoạn 2010–2017.
• Phương pháp đối chiếu - so sánh: So sánh tương quan kết quả giảm nghèo giữa quận Bình Tân với các địa bàn đặc thù như huyện Củ Chi, Quận 5 và Quận 11; đối chiếu chỉ số nghèo đơn chiều và đa chiều để làm nổi bật độ sâu và cường độ nghèo.
• Phương pháp thống kê mô tả và khảo sát thực địa: Khai thác dữ liệu điều tra rà soát hộ nghèo trên địa bàn 10 phường thuộc quận Bình Tân với mẫu dữ liệu quản lý hơn 500 hộ dân và 200 lượt khảo sát cán bộ chuyên trách an sinh xã hội.

Việc lựa chọn các phương pháp này bảo đảm tính chuẩn xác cao trong việc nhận diện nguyên nhân thiếu hụt từng chiều nghèo, giúp lượng hóa tác động của các chính sách tín dụng ưu đãi, cấp phát thẻ bảo hiểm y tế và hỗ trợ học nghề đối với từng nhóm đối tượng cụ thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, giai đoạn 2010–2015, quận Bình Tân đã đạt được bước tiến lớn theo chuẩn nghèo đơn chiều khi tỷ lệ hộ nghèo giảm từ mức cao xuống còn 52 hộ (chiếm 0,07% tổng số hộ dân) vào cuối năm 2010, cơ bản hoàn thành mục tiêu không còn hộ nghèo thu nhập dưới 16 triệu đồng/người/năm. Tuy nhiên, khi chuyển sang chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016–2020 với chuẩn thu nhập 21 triệu đồng/người/năm và mức thiếu hụt 40 điểm, số lượng hộ nghèo và cận nghèo phát sinh tăng nhanh, phản ánh bức tranh thực tế về tình trạng dễ bị tổn thương tại khu vực đô thị.

Thứ hai, kết quả phân tích mức độ thiếu hụt 5 chiều dịch vụ xã hội cơ bản cho thấy điểm nghẽn nghiêm trọng nhất của người dân Bình Tân tập trung ở chiều Giáo dục và chiều Nhà ở. Có hơn 35% số hộ nghèo bị thiếu hụt chỉ tiêu trình độ giáo dục người lớn (thành viên từ 15–30 tuổi chưa tốt nghiệp trung học cơ sở và không đi học) và chỉ tiêu diện tích nhà ở bình quân dưới 8m2/người. Đây là hệ quả trực tiếp từ đặc thù dân cư phần lớn là lao động nhập cư sinh sống trong các khu nhà trọ chật hẹp, thiếu thốn điều kiện vệ sinh.

Thứ ba, cơ cấu lao động nghèo chuyển dịch chậm chạp so với tốc độ công nghiệp hóa. Khoảng 60% lao động thuộc diện hộ nghèo và cận nghèo chưa qua đào tạo nghề chuyên môn, chủ yếu làm các công việc thời vụ, buôn bán nhỏ lẻ hoặc lao động phổ thông tự do trong khu vực phi chính thức. Điều này khiến nguồn thu nhập của họ không ổn định và dễ dàng rơi trở lại bẫy nghèo khi đối mặt với rủi ro lạm phát hoặc ốm đau.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân hóa giàu nghèo tại Bình Tân phản ánh quy luật phát triển chung của kinh tế thị trường tại các đô thị lớn. Báo cáo của Oxfam năm 2017 đã chỉ ra mức độ chênh lệch thu nhập tại Việt Nam là rất lớn khi thu nhập một năm của 210 người siêu giàu đủ sức giúp 3,2 triệu người thoát nghèo. Tại Bình Tân, sự chênh lệch này biểu hiện rõ rệt qua sự tương phản giữa tốc độ phát triển các khu dân cư hiện đại với các khu vực xóm trọ công nhân nghèo nàn.

Khi so sánh với kinh nghiệm giảm nghèo tại huyện Củ Chi (nơi giảm tỷ lệ nghèo từ 28,4% năm 2009 xuống còn 1,66% vào năm 2013 nhờ mô hình giảm nghèo nông nghiệp cuốn chiếu), quận Bình Tân đối diện bài toán phức tạp hơn nhiều do tính chất kinh tế công nghiệp - dịch vụ và tỷ lệ dân nhập cư biến động liên tục. Tương tự như nghiên cứu tại huyện Duyên Hải (Trà Vinh) khi tỷ lệ nghèo đa chiều tăng vọt lên 77,1% so với 50% nghèo đơn chiều, việc đo lường đa chiều tại Bình Tân đã bóc tách rõ những chiều thiếu thốn vô hình về bảo hiểm y tế và điều kiện sống an toàn.

Về mặt trực quan hóa số liệu, dữ liệu nghiên cứu có thể được mô hình hóa qua biểu đồ cột phân tầng biểu diễn 3 nhóm hộ nghèo (Nhóm 1: nghèo cả thu nhập và đa chiều; Nhóm 2: nghèo thu nhập nhưng đủ điểm an sinh; Nhóm 3: thu nhập trên 21 triệu đồng nhưng thiếu hụt trên 40 điểm dịch vụ xã hội). Các bảng số liệu phân tích tương quan khẳng định: nếu chỉ dựa vào chính sách trợ cấp tiền tệ đơn thuần mà không đầu tư giải quyết thiếu hụt trường học, trạm y tế và nhà ở xã hội, tỷ lệ tái nghèo tự nhiên sau 2 năm thoát nghèo sẽ duy trì ở mức trên 20%.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Quận Bình Tân, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả chính sách giảm nghèo bền vững đến năm 2025:

1. Đổi mới chính sách tín dụng ưu đãi và chuyển đổi sinh kế: Ủy ban nhân dân Quận Bình Tân chỉ đạo Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp Ngân hàng Chính sách Xã hội nâng hạn mức cho vay vốn sản xuất kinh doanh từ mức 30–50 triệu đồng lên mức 100 triệu đồng/hộ đối với các mô hình kinh doanh có phương án khả thi. Phấn đấu đến năm 2025, giải ngân 100% nhu cầu vay vốn hợp pháp của hộ nghèo, hộ cận nghèo với mức lãi suất ưu đãi, kết hợp hướng dẫn kỹ năng quản lý tài chính gia đình.

2. Phát triển mạng lưới đào tạo nghề gắn liền nhu cầu doanh nghiệp: Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên quận chủ trì liên kết với ban quản lý Khu công nghiệp Tân Tạo và Khu công nghiệp Vĩnh Lộc tổ chức đào tạo nghề ngắn hạn theo đơn đặt hàng. Mục tiêu đến năm 2025 nâng tỷ lệ lao động nghèo qua đào tạo nghề lên trên 75%, cam kết giới thiệu việc làm ổn định cho ít nhất 1.500 lao động mỗi năm với mức thu nhập bình quân từ 7 đến 10 triệu đồng/tháng.

3. Đẩy mạnh đầu tư hạ tầng xã hội và dịch vụ an sinh cơ bản: Ủy ban nhân dân quận ưu tiên quỹ đất công để xây dựng thêm trường mầm non, trường tiểu học công lập và nhà thi đấu thể thao phục vụ con em công nhân lao động; hoàn thành mục tiêu 100% người thuộc hộ nghèo và tối thiểu 85% người thuộc hộ cận nghèo được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí hoặc hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế đến năm 2025; triển khai các gói tín dụng hỗ trợ cải tạo nhà trọ, nâng diện tích nhà ở bình quân đạt trên 8m2/người.

4. Kiện toàn tổ chức bộ máy và số hóa cơ sở dữ liệu quản lý: Ban Chỉ đạo Giảm nghèo bền vững quận chuẩn hóa đội ngũ cán bộ chuyên trách tại 10 phường, thiết lập hệ thống phần mềm quản lý biến động hộ nghèo đa chiều định kỳ 6 tháng một lần. Đẩy mạnh công tác truyền thông xóa bỏ tư tưởng trông chờ ỷ lại, khơi dậy tinh thần tự lực vươn lên thoát nghèo bền vững của từng gia đình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách: Ủy ban nhân dân các quận, huyện, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Thành phố Hồ Chí Minh có thể khai thác khung giải pháp và số liệu thực tiễn của luận văn để xây dựng kế hoạch giảm nghèo đa chiều và chương trình an sinh xã hội giai đoạn 2021–2025 phù hợp với đặc thù vùng ven đô thị.

2. Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế chính trị và Quản lý công: Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về việc kết hợp giữa lý luận phân phối xã hội chủ nghĩa với mô hình đo lường nghèo đa chiều hiện đại (MPI), cung cấp phương pháp luận nghiên cứu và phân tích định tính kết hợp định lượng chuẩn mực.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức phát triển quốc tế (UNDP, WB, Oxfam): Các chuyên gia phát triển có thể sử dụng dữ liệu thực chứng về tình trạng thiếu hụt dịch vụ xã hội của lao động nhập cư tại Bình Tân để thiết kế các dự án viện trợ kỹ thuật, tài chính vi mô và bình đẳng giới tại khu vực đô thị phía Nam.

4. Các doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp và tổ chức xã hội từ thiện: Doanh nghiệp tại các khu công nghiệp có thể tham khảo để xây dựng các chương trình trách nhiệm xã hội (CSR), hỗ trợ học bổng, xây nhà tình thương và đào tạo việc làm cho cộng đồng dân cư địa phương một cách hiệu quả và đúng đối tượng.

Câu hỏi thường gặp

Chuẩn nghèo đa chiều áp dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016–2020 khác gì so với chuẩn nghèo đơn chiều truyền thống?
Chuẩn đơn chiều trước đây chỉ xem xét mức thu nhập bình quân (dưới 16 triệu đồng/người/năm), trong khi chuẩn đa chiều mới tích hợp cả tiêu chí thu nhập (dưới 21 triệu đồng/người/năm) và mức độ thiếu hụt 5 chiều dịch vụ xã hội cơ bản gồm 10 chỉ số. Hộ gia đình có điểm thiếu hụt từ 40 điểm trở lên được xác định là hộ nghèo đa chiều, giúp bao quát toàn diện chất lượng sống thay vì chỉ nhìn vào thu nhập.

Tại sao quận Bình Tân lại gặp nhiều khó khăn trong việc giảm nghèo đa chiều bền vững?
Bình Tân có tốc độ đô thị hóa nhanh và tỷ lệ dân nhập cư rất cao, chiếm hơn 50% dân số toàn quận. Áp lực tăng dân số cơ học khiến hệ thống trường học, bệnh viện bị quá tải nghiêm trọng, diện tích nhà ở chật hẹp dưới 8m2/người, đồng thời trên 60% lao động nghèo chưa qua đào tạo nghề, dẫn đến thu nhập bấp bênh và nguy cơ tái nghèo cao.

Phương pháp đo lường nghèo đa chiều MPI của Alkire & Foster đóng vai trò gì trong luận văn?
Phương pháp luận Alkire & Foster cung cấp công cụ toán kinh tế giúp tính toán tỷ lệ nghèo (Incidence of Poverty - H) và cường độ thiếu hụt trung bình (Average Intensity - A) thông qua 10 chỉ số có trọng số. Tác giả đã vận dụng phương pháp này để phân loại hộ nghèo Bình Tân thành 3 nhóm rõ rệt, làm cơ sở khoa học để phân bổ ngân sách trúng đích.

Nguồn lực tài chính nào được xem là then chốt để thực hiện giảm nghèo tại Bình Tân đến năm 2025?
Luận văn nhấn mạnh việc kết hợp giữa nguồn vốn ngân sách nhà nước, nguồn vốn tín dụng chính sách từ Ngân hàng Chính sách Xã hội và nguồn lực xã hội hóa từ các doanh nghiệp tại KCN Tân Tạo, Vĩnh Lộc. Việc huy động vốn xã hội hóa phấn đấu đạt trên 30% tổng kinh phí hỗ trợ, giúp đa dạng hóa các gói cứu trợ xã hội và cấp bù lãi suất học nghề.

Bài học kinh nghiệm nào từ các quận, huyện khác được tác giả ứng dụng cho quận Bình Tân?
Tác giả đúc kết bài học "giảm nghèo cuốn chiếu" theo từng nhóm đối tượng của huyện Củ Chi (từng giúp kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 28,4% xuống 1,66%), kết hợp kinh nghiệm xã hội hóa nguồn lực chăm sóc y tế của Quận 5 và Quận 11. Các bài học này được điều chỉnh để giải quyết bài toán việc làm công nghiệp và nhà ở đô thị đặc thù tại Bình Tân.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận kinh tế chính trị và tiếp cận chuẩn nghèo đa chiều quốc tế (MPI), chứng minh tính tất yếu của việc chuyển dịch phương thức giảm nghèo tại các đô thị lớn.
• Phân tích toàn diện thực trạng công tác giảm nghèo tại quận Bình Tân giai đoạn 2010–2017, chỉ ra thành tựu xóa nghèo đơn chiều nhưng đồng thời bóc tách những thiếu hụt nghiêm trọng về giáo dục và nhà ở theo chuẩn đa chiều mới.
• Khẳng định 3 nguyên nhân cốt lõi dẫn đến nguy cơ tái nghèo: tốc độ đô thị hóa tự phát, trình độ kỹ năng nghề của lao động còn thấp và sự quá tải của cơ sở hạ tầng dịch vụ xã hội cơ bản.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về vốn vay sinh kế, đào tạo nghề, hoàn thiện hạ tầng an sinh và đổi mới bộ máy quản trị số hóa với mục tiêu kiểm soát tỷ lệ tái nghèo dưới 0,5% đến năm 2025.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học và thực tiễn vững chắc, có giá trị ứng dụng cao cho các nhà quản lý đô thị và các nhà nghiên cứu chính sách an sinh xã hội.

Trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2025, quận Bình Tân cần khẩn trương hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu số về an sinh xã hội và đẩy mạnh liên kết đào tạo nghề giữa nhà trường với doanh nghiệp. Các nhà nghiên cứu, cán bộ quản trị công và bạn đọc quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn để ứng dụng vào công tác thực tiễn và phát triển các đề tài chuyên sâu về phát triển bền vững đô thị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG -------- 1. Một số khái niệm lý luận cơ bản 1. Nghèo đơn chiều Khái niệm về nghèo hay nhận dạng về nghèo của từng quốc gia, vùng hay từng cộng đồng dân cư nhìn chung không có sự phân biệt đáng kể. Hầu hết các tiêu chí để xác định nghèo đều dùng mức thu nhập hay chi tiêu để thỏa mãn những nhu cầu cơ bản nhất của con người về ăn, mặc, ở , y tế, giáo dục, văn hóa, đi lại và giao tiếp xã hội.

Sự khác nhau thường là ở chỗ mức độ thảo mãn cao hay thấp phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội cũng như phong tục tập quán của từng vùng, từng quốc gia. Tại Hội nghị Thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen, Đan Mạch năm 1995 định nghĩa: Nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn 1 USD mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại (Nguyễn Trọng Hoài, 2005). Theo quá trình phát triển của thế giới, Ngân hàng thế giới cũng có những cách tiếp cận khác nhau về nghèo trong báo cáo của mình. Năm 1990 định nghĩa nghèo của tổ chức này bao gồm tình trạng thiếu thốn các sản phẩm và dịch vụ thiết yếu như giáo dục, y tế, dinh dưỡng.

Đến năm 2000 và 2001, Ngân hàng thế giới đã thêm vào khái niệm tình trạng bị gạt ra bên lề xã hội hay tình trạng dễ bị tổn thương: Xét về mặt phúc lợi, nghèo có nghĩa là khốn cùng. Nghèo có nghĩa là đói, không có nhà cửa, quần áo, ốm đâu không có ai chăm sóc, mù chữ và không được đến trường. Nhưng đối với người nghèo, sống trong cảnh bần hàn còn mang nhiều ý nghĩa hơn thế. Người nghèo đặc biệt dễ bị tổn thương trước những sự kiện bất thường nằm ngoài khả năng kiểm soát của họ (Nguyễn Trọng Hoài, 2005).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 Ở Việt Nam khái niệm nghèo đói thường được sử dụng là khái niệm được đưa ra tại Hội nghị chống đói nghèo do Ủy ban kinh tế xã hội khu vực Châu Á – Thái Bình Dương tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993 và được các quốc gia trong khu vực thống nhất. Khái niệm cho rằng Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư mà thu nhập của họ không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người, những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội, phong tục tập quán của vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận (Nguyễn Trong Hoài, 2005). Theo Đinh Phi Hổ (2006), nghèo xác định dựa trên thu nhập được nhận diện trên 2 khía cạnh: nghèo đói tuyệt đối và nghèo đói tương đối. Nghèo tuyệt đối: Một người hoặc một hộ gia đình được xem là nghèo tuyệt đối khi mức thu nhập của họ thấp hơn tiêu chuẩn tối thiểu (mức thu nhập tối thiểu) được quy định bởi một quốc gia hoặc tổ chức quốc tế trong khoản thời gian nhất định.

Trên thế giới các quốc gia thường dựa vào tiêu chuẩn về mức thu nhập của Ngân hàng thế giới đưa ra để phân tích tình trạng nghèo của quốc gia. Nghèo tương đối là tình trạng mà một người hoặc một hộ gia đình thuộc về nhóm người có thu nhập thấp nhất trong xã hội xét theo không gian và thời gian nhất định. Hộ nghèo được định nghĩa là nếu mức độ chi tiêu bình quân đầu người nằm trong 20% thấp nhất của chi tiêu. Lợi thế chính của phương pháp này là cho phép xác định được rõ hơn các nhân tố làm tách biệt các hộ giàu với các hộ có thu nhập gần bằng hoặc thấp hơn giá trị trung vị.

Như vậy, theo cách tính này thì người nghèo tương đối sẽ luôn hiện diện bất kể trình độ phát triển thế nào. Tóm lại, tất cả những khái niệm về nghèo đơn nghĩa tuy đa dạng nhưng luôn chứa đựng ba khía cạnh cơ bản và quan trọng: thứ nhất, người nghèo có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư; thứ hai, người nghèo không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người trong cộng đồng đó; thứ ba, người nghèo thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghèo đa chiều Năm 1997, Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) đã đưa ra khái niệm nghèo tổng hợp là sự thiếu cơ hội và sự lựa chọn bảo đảm các điều kiện để phát triển toàn diện con người về điều kiện vật chất, giáo dục, tiếp cận y tế, chăm sóc sức khỏe.

Đến năm 2003, tổ chức này tiếp tục phát triển khái niệm nghèo khổ trên khía cạnh quyền lợi cơ bản của con người quyền tự do, quyền bình đẳng, sự khoan dung. Nội dung các chỉ tiêu dùng để xác định tình trạng nghèo đói của một quốc gia lúc này bao gồm: % dân số tử vong dưới 40 tuổi; % người lớn mù chữ; % người không tiếp cận dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe (tỷ lệ suy dinh dưỡng, tỷ lệ không được cung cấp nước sạch, tỷ lệ không được tham gia y tế cơ bản). Dựa trên các thay đổi này, một số nhà nghiên cứu đã đưa ra các yếu tố cần xem xét ngoài thu nhập để xác định tình trạng nghèo đói của người dân. Theo Ngân hàng thế giới, nghèo có thể thể hiện qua 8 yếu tố gồm: - Nghề nghiệp: người lao động trong khu vực nông nghiệp thường có thu nhập thấp hơn người lao động trong khu vực công nghiệp và thương mại dịch vụ do phải gánh chịu nhiều rủi ro thiên tai, dịch bệnh, giá cả không ổn định.

- Trình độ học vấn: người có trình độ học vấn thấp thường thiếu hiểu biết và thiếu khả năng tiếp thu kiến thức chuyên môn để phục vụ cho sản xuất tạo thu nhập nuôi sống bản thân và gia đình. Vì vậy họ thường thất bại trong sản xuất dẫn đến nghèo. Tương tự trong sản xuất công nghiệp, công nhân có trình độ học vấn thấp cũng gặp khó khăn trong việc đòi hỏi các kỹ năng và kĩ thuật theo yêu cầu công việc, khó có khả năng thăng tiến nên thu nhập của họ thấp hơn. Các bậc cha mẹ có trình độ học vấn thấp thường không nhận thức được lợi ích của giáo dục, từ đó không tạo điều kiện cho con em đến trường và không khuyến khích học lên cao.

- Giới tính của chủ hộ: ở các nước đang phát triển, còn có thành kiến về vai trò của người phụ nữ nên giới tính có ảnh hưởng đến khả năng nghèo của chủ hộ. Gia đình có chủ hộ là nữ thì có khả năng nghèo hơn là nam giới, đặc biệt là khu vực LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 17 nông thôn, nơi mà phụ nữ ít có cơ hội tiếp cận với việc làm thu nhập cao, cuộc sống dựa vào thu nhập của nam giới. - Quy mô hộ gia đình số thành viên của hộ gia đình càng cao thì mức chi tiêu bình quân đầu người càng thấp và tỷ lệ người phụ thuộc càng cao nên khả năng nghèo của hộ càng cao. Thu nhập của hộ được tạo ra từ một số lao động nhưng lại phải trang trải cho chi tiêu của tất cả các thành viên còn lại.

- Quy mô diện tích đất: Đất là tư liệu sản xuất chính và mang tính quyết định cho hộ gia đình làm nông nghiệp để tạo ra thu nhập. Do đó thiếu đất sản xuất có thể dẫn đến tình trạng nghèo. - Thành phần dân tộc: Người dân tộc thiểu số thường định cư tại vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa nên điều kiện sống khó khăn và trình độ dân trí thấp hơn vùng trung tâm. Tình trạng bất bình đẳng giữa các dân tộc cũng dẫn đến tình trạng nghèo.

Sự cô lập của dân tộc thiểu số dẫn đến sự khó tiếp cận các nguồn lực của xã hội. - Khả năng tiếp cận nguồn tín dụng chính thức: có ý nghĩa quan trọng trong việc đầu tư sản xuất kinh doanh, tăng thu nhập và là nhân tố quan trọng để hộ gia đình thoát nghèo. Nếu không tiếp cận nguồn tín dụng thì hộ gia đình thiếu vốn sản xuất nên đầu tư thấp, năng suất thấp. Tín dụng là công cụ hiệu quả giúp người dân khai thác tốt tiềm năng đất đai, lao động tiến tới thoát nghèo, giảm nghèo.

- Khả năng tiếp cận cơ sở hạ tầng: Cơ sở hạ tầng gồm đường giao thông, điện thắp sáng, nước sạch, trường học, hệ thống thông tin liên lạc.đóng vai trò quan trọng trong việc thoát nghèo. Cơ sở hạ tầng phát triển tạo nhiều cơ hội việc làm, tăng thu nhập và phát triển kinh tế. Tương tự trong việc xác định người nghèo theo cách nhìn đa chiều ở nhiều yếu tố xã hội khác nhau, Ruggeri – Laderchi, Saith và Stewart quan sát tại Ấn Độ vào năm 2009 có đến 43% trẻ em và trên 50% người lớn rơi vào tình trạng nghèo về LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 18 năng lực (áp dụng chỉ số giáo dục hoặc chỉ số y tế) mà không nghèo về tiền tệ và tương tự, hơn một nửa số trẻ em nghèo bị suy dinh dưỡng không phải do thiếu hụt về thu nhập. Mehta (2003) xác định nghèo mãn tính ở 379 quận tại 15 tiểu bang lớn của India, Hoa Kỳ thông qua các biến/chỉ số như sự thất học, tỷ lệ chết ở trẻ em, mức sản xuất nông nghiệp thấp, nghèo về cơ sở hạ tầng.

Santos và Ura (2008) đã ước lượng nghèo đa chiều ở Bhutan với 5 chiều được sử dụng cho cả hai khu vực thành thị và nông thôn gồm thu nhập, giáo dục, phòng ở có sẵn, tiếp cận điện và tiếp cận nước uống. Hai chiều khác được sử dụng cho khu vực nông thông như tiếp cận đường đi và tiếp cận nguồn đất sở hữu. Dữ liệu điều tra phỏng vấn Y tế quốc gia của Mỹ năm 2004 đối với người từ 19 tuổi trở lên (mẫu khảo sát là 45.884 người) sử dụng bốn chỉ số đó là: - Thu nhập: một người thiếu hụt khi sống trong một gia đình nằm dưới chuẩn nghèo về thu nhập; - Sức khỏe: một người được cho là thiếu hụt nếu người này tự đánh giá tình trạng sức khỏe là thường thường hoặc yếu; - Bảo hiểm y tế: một người được coi là thiếu hụt nếu không có bảo hiểm y tế; - Giáo dục: một người được coi là thiếu hụt nếu không có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông.