Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách đối với những người hoạt động không chuyên trách cấp xã. Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách đối với những người hoạt động không chuyên trách cấp xã tại huyện Hóc Môn. Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách và thực hiện chính sách đối với những người hoạt động không chuyên trách cấp xã. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI NHỮNG NGƯỜI HOẠT ĐỘNG KHÔNG CHUYÊN TRÁCH Ở CẤP XÃ 1.
Lý luận chung về thực hiện chính sách công 1. Khái niệm, vị trí, ý nghĩa của thực hiện chính sách công a) Khái niệm chính sách công Thuật ngữ “chính sách” hay “chính sách công” đã được dùng khá phổ biến trong các lĩnh vực của đời sống kinh tế và xã hội. Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về các khái niệm này. Thomas Dye đưa ra định nghĩa ngắn gọn về chính sách công là: “bất kỳ những gì mà nhà nước lựa chọn làm hoặc không làm”.
William Jenkins định nghĩac về chính sách công là: một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau được ban hành bởi một nhà hoạt động chính trị hoặc một nhóm các nhà hoạt động chính trị liên quan đến lựa chọn các mục tiêu và các phương tiện để đạt mục tiêu trong một tình huống cụ thể thuộc phạm vi thẩm quyền của họ”. James Anderson đưa ra định nghĩa chung hơn, mô tả chính sách như là: “một đường lối hành động có mục đích được ban hành bởi một nhà hoạt động hoặc một nhóm các nhà hoạt động để giải quyết một vấn đề phát sinh hoặc vấn đề quan tâm” Tuy có những giới hạn nhất định nhưng các định nghĩa trên đều tập trung mô tả nội hàm của chính sách công. Trên cơ sở tham khảo các cách tiếp cận khác nhau về chính sách công, có thể đi đến định nghĩa như sau: 6 Chính sách công là định hướng hành động do Nhà nước lựa chọn để giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng phù hợp với thái độ chính trị trọng mỗi thời kỳ nhằm giữ cho xã hội phát triển theo định hướng. b) Khái niệm thực hiện chính sách công Chu trình chính sách công là một chuỗi các giai đoạn kế tiếp có liên quan với nhau từ khi lựa chọn được vấn đề chính sách đến khi kết quả chính sách được đánh giá.
Các giai đoạn trong chu trình chính sách công bao gồm: - Xây dựng chính sách: Xây dựng chính sách công là toàn bộ quá trình nghiên cứu, xây dựng và ban hành đầy đủ một chính sách. - Tổ chức thực hiện chính sách: là toàn bộ quá trình chuyển ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu định hướng. - Đánh giá chính sách: là việc xem xét tác động của chính sách đến các đối tượng và quá trình kinh tế xã hội theo hệ thống các tiêu chí định tính và định lượng. Như vậy, thực hiện chính sách công là quá trình đưa chính sách công vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự án thực hiện chính sách công và tổ chức thực hiện chúng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính sách công.
c) Vị trí và vai trò của thực hiện chính sách công Thực hiện chính sách là một khâu hợp thành chu trình chính sách, nếu thiếu vắng công đoạn này thì chu trình chính sách không thể tồn tại. Thực hiện chính sách là một hệ thống nhất - nhất là với hoạch định chính sách. 7 So với các khâu khác trong chu trình chính sách, thực hiện chính sách có vị trí đặc biệt quan trọng, là bước thực hiện hóa chính sách trong đời sống xã hội. Tổ chức thực hiện chính sách tốt không những mang lại lợi ích to lớn cho các nhóm đối tượng thụ hưởng, mà còn góp phần làm tăng uy tín của nhà nước trong quá trình quản lý xã hội.
Để có được một chính sách tốt, các nhà hoạch định phải trải qua một quá trình nghiên cứu, tìm kiếm công phu. Nhưng dù tốt đến đâu chính sách cũng trở thành vô nghĩa nếu nó không được đưa vào thực hiện. Chủ thể tham gia thực hiện chính sách công Chủ thể thực hiện: là các cơ quan nhà nước và nhân sự của các cơ quan đó – đây là chủ thể chịu trách nhiệm thực hiện chính sách công. Chủ thể tham gia: là các đối tác phi nhà nước (các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước).
Chủ thể tham gia với tư cách là đối tượng hưởng thụ chính sách công: cộng đồng dân cư, các nhóm dân số, thậm chí cả người dân. Quy trình thực hiện chính sách công a) Khái niệm quy trình thực hiện chính sách công/ Quy trình tổ chức thực hiện chính sách là trình tự các bước trong tổ chức triển khai thực hiện chính sách công. b) Các bước trong quy trình thực hiện chính sách công Bước 1: Xây dựng kế hoạch triển khai, thực hiện chính sách công 8 Tổ chức thực hiện chính sách công là quá trình phức tạp, diễn ra trong một thời gian dài, vì thế chúng cần được lập kế hoạch, lên chương trình để các cơ quan nhà nước triển khai thực hiện một cách chủ động. Kế hoạch triển khai thực hiện chính sách công được xây dựng trước khi đưa chính sách vào cuộc sống.
Các cơ quan triển khai thực thi chính sách từ trung ương đến địa phương đều phải xây dựng kế hoạch, chương trình thực hiện. Các Kế hoạch có thể được xây dựng như: Kế hoạch tổ chức, điều hành Kế hoạch dự kiến các nguồn lực Kế hoạch thời gian triển khai thực hiện Kế hoạch kiểm tra, đôn đốc thực thi chính sách công Bước 2: Phổ biến tuyên truyền chính sách công Phổ biến, tuyên truyền chính sách giúp cho các đối tượng chính sách và mọi người dân tham gia thực thi hiểu rõ về mục đích, yêu cầu của chính sách; về tính đúng đắn của chính sách trong điều kiện hoàn cảnh nhất định và về tính khả thi của chính sách. Qua đó để họ tự giác thực hiện theo yêu cầu quản lý của nhà nước. Đồng thời còn giúp cho mỗi cán bộ, công chức có trách nhiệm tổ chức thực thi nhận thức được đầy đủ tính chất, trình độ, quy mô của chính sách với đời sống xã hội để chủ động tích cực tìm kiếm các giải pháp thích hợp cho việc thực hiện mục tiêu chính sách và triển khai thực thi có hiệu quả kế hoạch tổ chức thực hiện chính sách được giao.
Chủ thể phổ biến, tuyên truyền chính sách công 9 Chủ thể bao gồm đội ngũ cán bộ trong bộ máy cơ quan nhà nước được giao nhiệm vụ. Chủ thể phải được đào tạo phải có đủ trình độ, kinh nghiệm, kỹ năng trong việc tuyên truyền, phổ biến chính sách công. Chính sách công khi được phổ biến, tuyên truyền phải đảm bảo tính trung thực những nội dung đã được hoạch định. Chủ thể phổ biến, tuyên truyền chính sách công phải có thái độ công tâm, khách quan khi thực hiện công việc này.
Đối tượng phổ biến, tuyên truyền chính sách công Đối tượng được phổ biến, tuyên truyền chính sách công bao gồm: - Những công dân được chính sách công tác động trực tiếp, đây là đối tượng thụ hưởng chính sách công. - Những công dân, tổ chức bị tác động gián tiếp bởi chính sách công, đây là những nhân tố góp phần làm cho chính sách công đạt hiệu quả. - Những đối tượng tham gia thực thi, triển khai chính sách công. Phương pháp: - Được thực hiện thường xuyên, liên tục - Bằng nhiều hình thức như trực tiếp tiếp xúc, trao đổi với các đối tượng tiếp nhận; gián tiếp qua các phương tiện thông tin đại chúng v.
Khái niệm, đặc điểm, vai trò của đội ngũ những người hoạt động không chuyên trách cấp xã 1. Khái niệm những người hoạt động không chuyên trách cấp xã Xã, phường, thị trấn gọi chung là cấp xã, là đơn vị hành chính cấp cơ sở; trong đó xã chiếm đa số trong tổng số đơn vị hành chính cấp cơ sở, nhiều hơn phường, thị trấn. 10 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Cấp xã là gần gũi dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi”1.
Hội nghị lần thứ Năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX xác định: “Xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở có năng lực tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, công tâm, thạo việc, tận tụy với dân, giải quyết hợp lý và đồng bộ chính sách đối với cán bộ cơ sở”2. Để hội nhập quốc tế cũng như bắt kịp xu thế toàn cầu hóa, Nghị quyết Đại hội Đảng từng thời kỳ đã đề ra các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể và phù hợp từng giai đoạn thực tế, trong đó có nội dung đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đi đôi với hoàn thiện thể chế nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, và điểm nhấn là thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới tại các xã, đến nay đã hoàn thành giai đoạn 1 (giai đoạn 2010 – 2015), hiện nay đang thực hiện giai đoạn nâng chất các tiêu chí trong đề án xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 – 2020. Điều này cho thấy, trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã xác định nhiệm vụ quan trọng của chính quyền cấp xã trong trong thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể đã đề ra. Theo đó, cùng với việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã, Đảng và Nhà nước ta cũng đã ban hành các văn bản để sửa đổi, bổ sung nhằm hoàn thiện các chế độ, chính sách đối với cán bộ cấp xã nói chung và lực lượng những người hoạt động không chuyên trách cấp xã nói riêng.
1 Hồ Chí Minh (1999), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, Nxb CTQG, H. 11 Như vậy, những người hoạt động không chuyên trách cấp xã được hiểu như thế nào? Nghị quyết số 17/NQ-TW ngày 18 tháng 3 năm 2002 của Hội nghị Lần thứ Năm Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa IX về đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn, hệ thống chính trị ở cơ sở có cán bộ chuyên trách và cán bộ không chuyên trách.