Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA THẨM PHÁN TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. KHÁI NIỆM NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN VÀ VỊ TRÍ VAI TRÒ CỦA THẨM PHÁN TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Khái niệm nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán Trong bé m¸y nhµ n-íc, Tßa ¸n nh©n d©n (TAND) cã mét vÞ trÝ ®Æc biÖt quan träng- lµ c¬ quan duy nhÊt cã chøc n¨ng xÐt xö c¸c vô ¸n h×nh sù, d©n sù, h«n nh©n gia ®×nh, lao ®éng, kinh tÕ, hµnh chÝnh, kinh doanh th-¬ng m¹i vµ gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc kh¸c theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt nh- thi hµnh ¸n, gi¶i thÝch ph¸p luËt,. B»ng ho¹t ®éng cña m×nh, Tßa ¸n b¶o vÖ ph¸p chÕ XHCN, quyÒn d©n chñ cña c«ng d©n, cña tËp thÓ, b¶o vÖ tÝnh m¹ng, søc kháe, tµi s¶n, tù do, nh©n phÈm danh dù cña c«ng d©n vµ bảo vÖ tµi s¶n cña Nhµ n-íc.
Th«ng qua ho¹t ®éng xÐt xö, Tßa ¸n gãp phÇn gi¸o dôc c«ng d©n ý thøc ph¸p luËt, t«n träng nh÷ng quy t¾c cña cuéc sèng, tham gia cuéc ®Êu tranh phßng, chèng téi phạm vµ c¸c vi ph¹m ph¸p luËt kh¸c. Trong ho¹t ®éng xÐt xö cña Tßa ¸n, ThÈm ph¸n ®-îc coi lµ nh©n tè, h¹t nh©n rÊt quan träng, nh©n vËt trung t©m. XÐt xö ®-îc hiÓu lµ ho¹t ®éng do Tßa ¸n thùc hiÖn ®Ó xem xÐt vµ gi¶i quyÕt c¸c vô ¸n h×nh sù, kinh tÕ, d©n sù, hµnh chÝnh víi viÖc tu©n thñ nghiªm ngÆt c¸c ®ßi hái cña ph¸p luËt vµ trËt tù ph¸p luËt, cã tÝnh lËp luËn c«ng b»ng vµ cã ý nghÜa b¾t buéc chung. XÐt xö ®· cã tõ rÊt l©u ®êi nh-ng sù ra ®êi cña ThÈm ph¸n l¹i kh¸ muén mµng.
D-íi thêi kú chiÕm h÷u n« lÖ vµ phong kiÕn h×nh thøc nhµ n-íc chñ yÕu lµ qu©n chñ lËp hiÕn, ho¹t ®éng xÐt xö còng nh- ho¹t ®éng lËp ph¸p. Hoạt ®éng hµnh ph¸p ®Òu tËp trung vµo giai cÊp chñ nô vµ phong kiÕn mµ ®¹i diÖn lµ nhµ vua. Nhµ vua lµ ng-êi n¾m toµn bé quyÒn hµnh, ®øng ®Çu Nhµ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com n-íc ban hµnh c¸c ®¹o luËt, quyÕt ®Þnh tæ chøc thùc hiÖn vµ lµ ng-êi cã quyÒn lùc cao nhÊt. §Õn m·i sau nµy vµo kho¶ng thÕ kû 17- 18, giai cÊp t- s¶n ph¸t triÓn m¹nh mÏ ®¹i diÖn cho ph-¬ng thøc s¶n xuÊt tiªn tiÕn ®· h¹n chÕ dÇn quyÒn lùc cña nhµ vua, tiÕn tíi xãa bá Nhµ n-íc phong kiÕn lçi thêi.
Trong thêi gian nµy, c¸c häc gi¶ t- s¶n mµ tiªu biÓu nhÊt lµ Montesquieu ®· ®-a ra luËn ®iÓm: ph¶i t¸ch c¸c ho¹t ®éng ban hµnh ph¸p luËt, ho¹t ®éng thùc hiÖn ph¸p luËt vµ ho¹t ®éng xÐt xö, chia quyÒn lùc nhµ n-íc thµnh ba lo¹i quyÒn lËp ph¸p, hành pháp vµ t- ph¸p ®éc lËp víi nhau t¹o c¬ chÕ kiÒm chÕ ®èi träng lÉn nhau, chèng l¹i t- t-ëng ®éc quyÒn cña mét ng-êi, hay cña mét c¬ quan nµo ®ã, n¾m toµn bé quyÒn lùc mhà nước có thể nói sự tách bạch và độc lập giữa Tòa án với hai nhánh quyền lực lËp ph¸p, hµnh ph¸p ®· h×nh thµnh nªn mét ®éi ngò c¸n bé míi trong bé m¸y nhµ n-íc lµm nhiÖm vô xÐt xö tõ x-a ®Õn nay ch-a cã ®ã lµ ThÈm ph¸n. Vậy ThÈm ph¸n ®-îc hiÓu nh- thÕ nµo cho ®Çy ®ñ vµ chÝnh x¸c. Còng cã nhiÒu kh¸i niÖm vÒ ThÈm ph¸n ch¼ng h¹n nh-: Theo t¸c gi¶ §ç Gia Th-: "ThÈm ph¸n lµ ng-êi lµm viÖc trong c¬ quan Tßa ¸n, chuyªn xÐt xö c¸c vô ¸n vµ gi¶i quyÕt c¸c vô viÖc theo thÈm quyÒn cña Tßa ¸n, ra c¸c b¶n ¸n, quyÕt ®Þnh nh©n danh Nhµ n-íc" [26, tr. Theo khoản 1 Điều 1 của Pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân năm 2002 quy định "Thẩm phán là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để làm nhiệm vụ xét xử những vụ án và giải quyết những việc khác thuộc thẩm quyền của toà án" [41].
Tr¶i qua sù ph¸t triÓn cña lÞch sö còng nh- sù ph¸t triÓn cña nÒn lËp ph¸p tõ khi ch-a cã ®éi ngò ThÈm ph¸n ®Õn khi xuÊt hiÖn ®éi ngò ThÈm ph¸n ®Ó tõ ®ã kh¸i niÖm vÒ ThÈm ph¸n dÇn ®-îc xuÊt hiÖn vµ ngµy cµng hoµn thiÖn h¬n. Chóng t«i ®ång t×nh víi kh¸i niÖm vÒ ThÈm ph¸n ®-îc quy ®Þnh t¹i Ph¸p lÖnh ThÈm ph¸n vµ Héi thÈm nh©n d©n n¨m 2002. §©y lµ kh¸i niÖm hoµn chØnh vµ ®Çy ®ñ vÒ ThÈm ph¸n. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo kh¸i niÖm nµy th× ThÈm ph¸n ph¶i cã tiªu chuÈn vµ ®-îc bæ nhiÖm theo thñ tôc do ph¸p luËt quy ®Þnh.
Điều 37 Luật Tổ chức TAND quy định tiêu chuẩn để tuyển chọn và bổ nhiệm làm Thẩm phán theo đó Thẩm phán phải là công dân Việt Nam trung thành với Tổ quốc và Hiến pháp nước Cộng hoà XHCN Việt Nam, có phẩm chất đạo đức tốt, liêm khiết và trung thực, có tinh thần kiên quyết bảo vệ pháp chế XHCN, có trình độ cử nhân luật và đã được đào tạo về nghiệp vụ xét xử, có thời gian công tác thực tiễn có năng lực làm công tác xét xử và có sức khoẻ đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ được giao. Chøc n¨ng, nhiÖm vô xÐt xö cña Tßa ¸n được thùc hiÖn th«ng qua ho¹t ®éng xÐt xö trong ®ã ThÈm ph¸n lµm chñ täa phiªn tßa tham gia vµo viÖc ra b¶n ¸n hoÆc quyÕt ®Þnh nh©n danh Nhµ n-íc, thay mÆt Héi ®ång xÐt xö (H§XX) tuyªn ¸n hoÆc c¸c quyÕt ®Þnh nh©n danh Nhµ n-íc nh- quyÕt ®Þnh ®×nh chØ xÐt xö s¬ thÈm, quyÕt ®Þnh ®×nh chØ xÐt xö phóc thÈm, quyÕt ®Þnh tr¶ tù do cho bÞ c¸o t¹i phiªn tßa. Trong qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt vô ¸n, ThÈm ph¸n - Chñ täa phiªn tßa ®-îc ph©n c«ng gi¶i quyÕt vô ¸n cã thÈm quyÒn ra c¸c quyÕt ®Þnh tè tông nh- quyÕt ®Þnh ®-a vô ¸n ra xÐt xö, quyÕt ®Þnh tr¶ hå s¬ vô ¸n, quyÕt ®Þnh ho·n phiªn tßa. vµ ThÈm ph¸n cßn tham gia gi¶i quyÕt vô ¸n víi vai trß lµ ThÈm ph¸n - thµnh viªn cña H§XX trong tr-êng hîp xÐt xö theo tr×nh tù s¬ thÈm khi H§XX lµ 5 ng-êi hoÆc theo tr×nh tù xÐt xö phóc thÈm.
Nãi ®Õn ThÈm ph¸n tr-íc hÕt ph¶i hiÓu ®ã lµ ng-êi - chuyªn hµnh nghÒ xÐt xö. C«ng viÖc xÐt xö cña ThÈm ph¸n ®-îc coi lµ mét nghÒ -nghÒ cã tÝnh ®Æc thï v× chØ cã Toµ ¸n míi cã chøc n¨ng xÐt xö. TÝnh ®Æc thï cña ThÈm ph¸n ®-îc thÓ hiÖn ë chç: NghÒ nµy ¶nh h-ëng lín ®Õn tÝnh c«ng minh cña ph¸p luËt, uy tÝn vÒ nÒn c«ng lý cña mét quèc gia. Lao ®éng cña ThÈm ph¸n chÝnh lµ lao ®éng trÝ ãc, đầy khã kh¨n phøc t¹p d-íi sù gi¸m s¸t nghiªm ngÆt cña x· héi vµ c«ng d©n.
16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ThÈm ph¸n lµ ng-êi ®¹i diÖn cho Nhµ n-íc trùc tiÕp ¸p dông ph¸p luËt do vËy sù c«ng b»ng kh¸ch quan, t×nh ng-êi lµ kh«ng thÓ thiÕu ®-îc cña ng-êi ThÈm ph¸n. Ho¹t ®éng cña ThÈm ph¸n g¾n liÒn víi viÖc ¸p dông c¸c biÖn ph¸p c-ìng chÕ liªn quan ®Õn quyÒn vµ nghÜa vô cña c«ng d©n, tæ chøc. §éc lËp xÐt xö lµ nguyªn t¾c c¬ b¶n ®èi víi ho¹t ®éng cña ThÈm ph¸n. ThÈm ph¸n ho¹t ®éng theo mét tr×nh tù ph¸p lý chÆt chÏ ®-îc quy ®Þnh trong ph¸p luËt tè tông h×nh sù.
Khi xÐt xö H§XX nh©n danh Nhµ n-íc ®Ó ra b¶n ¸n hoÆc quyÕt ®Þnh. ThÈm ph¸n ®-îc coi lµ mét chøc danh quan träng kh«ng thÓ thiÕu trong tæ chøc bé m¸y nhµ n-íc, cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®Õn viÖc thùc hiÖn quyÒn t- ph¸p. Bëi lÏ ho¹t ®éng xÐt xö lµ hoạt ®éng trung t©m thùc hiÖn quyÒn t- ph¸p. Ở n-íc ta ThÈm ph¸n ®-îc coi lµ mét chøc danh tõ n¨m 2002 vµ ®-îc ghi nhËn b»ng c¬ së ph¸p lý t¹i Ph¸p lÖnh ThÈm ph¸n vµ Héi thÈm nh©n d©n n¨m 2002 cßn tr-íc ®©y ThÈm ph¸n chØ ®-îc ghi nhËn lµ mét chøc vô.
§©y lµ b-íc ngoÆt quan trọng ®¸nh dÊu sù thay ®æi vÒ nhËn thøc khoa häc, muèn x©y dùng ®éi ngò ThÈm ph¸n chuyªn nghiÖp th× tr-íc hÕt ph¶i coi ThÈm ph¸n lµ mét nghÒ, cã vÞ trÝ chøc danh nhÊt ®Þnh trong x· héi cã nh- vËy ThÈm ph¸n míi cã c¬ së ®iÒu kiÖn ph¸p lý ®Ó lµm viÖc vµ yªn t©m cèng hiÕn, phÊn ®Êu cho sù nghiÖp cña m×nh. Ngoµi ra ThÈm ph¸n cßn ®-îc coi lµ c«ng chøc nhµ n-íc. Theo Ph¸p lÖnh c¸n bé c«ng chøc hiÖn hµnh, ThÈm ph¸n ®-îc xÕp vµo ng¹ch c«ng chøc nhµ n-íc ®-îc h-ëng mäi quyÒn lîi, nghÜa vô và chÕ ®é cña c«ng chøc nãi chung. Trong c¬ quan Tßa ¸n cã nhiÒu c¸n bé, c«ng chøc nh-ng ng-êi thùc hiÖn nghiÖp vô xÐt xö vµ cã thÈm quyÒn ra b¶n ¸n, quyÕt ®Þnh nh©n danh Nhµ n-íc th× chØ cã ThÈm ph¸n.
§ã lµ viÖc ®-a ra c¸c quyÕt ®Þnh mang tÝnh chÊt b¾t buéc chung b»ng c¸ch nµy hay c¸ch kh¸c liªn quan ®Õn vµ quyÒn tù do c¬ b¶n, c¸c lîi Ých hîp ph¸p cña c«ng d©n, cña c¬ quan nhµ n-íc, cña c¸c tæ chøc 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nh÷ng gi¸ trÞ x· héi rÊt cÇn thiÕt cho mäi Nhµ n-íc d©n chñ thùc sù nh- sè phËn ph¸p lý cña con ng-êi, kh¼ng ®Þnh vµ duy tr× ph¸p chÕ, trËt tù ph¸p luËt cã thÓ tïy thuéc vµo nh÷ng ng-êi ThÈm ph¸n. C¸c ThÈm ph¸n thùc hiÖn quyÒn cña m×nh mét c¸ch ®éc lËp trong sù phèi hîp ho¹t ®éng víi Héi thÈm nh©n d©n hoÆc Héi thÈm qu©n nh©n. D-íi sù ¶nh h-ëng cña c¸c ®Æc ®iÓm vÒ c¸c nhiÖm vô ®-îc ®éi ngò ThÈm ph¸n ®¶m nhiÖm trong vßng nhiÒu thËp kû vµ ®· h×nh thµnh.
Cïng víi thêi gian, nhiÒu ng-êi ThÈm ph¸n dÇn cã quyÒn vµ nghÜa vô ®Æc tr-ng cho hä. Tæng thÓ c¸c quyÒn vµ nghÜa ®ã t¹o thµnh c¸i mµ chóng gäi lµ quy chÕ ThÈm ph¸n vµ nhiÖm vô quyÒn h¹n cña ThÈm ph¸n. Nhiệm vụ của Thẩm phán được thể hiện như sau: - Đây là những yêu cầu cụ thể do nhà nước đặt ra đối với chức danh Thẩm phán và được quy định trong Hiến pháp, BLTTHS, pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân - Nhiệm vụ của Thẩm phán còn được hiểu là trách nhiệm, là nghĩa vụ pháp lý mà Thẩm phán phải thực hiện trong hoạt động xét xử. Luôn đi đôi song hành với nhiệm vụ là quyền hạn.
Đây là quyền năng pháp lý mà pháp luật quy định cho Thẩm phán để thực hiện chức năng xét xử trong tố tụng hình sự. Về nguyên tắc, nhiệm vụ quyền hạn của Thẩm phán phải được xác định đầy đủ trên cơ sở vai trò, vị trí, chức năng nhiệm vụ của Thẩm phán trong tố tụng hình sự. Mặt khác, chúng phải được pháp luật quy định cụ thể rõ ràng và chặt chẽ.