Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CHẤT LƢỢNG VIÊN CHỨC CỦA TRUNG TÂM Y TẾ TUYẾN HUYỆN 1. Khái quát chung về viên chức của trung tâm y tế tuyến huyện 1. Khái niệm, đặc điểm của viên chức Viên chức là một thuật ngữ pháp lý có nội hàm đã được thống nhất. Nó được sử dụng để chỉ những người làm việc cho các đơn vị sự nghiệp của nhà nước (Public non-business unit) – tổ chức chỉ có chức năng phục vụ cho quản lý nhà nước, cung ứng dịch vụ công, không sử dụng quyền lực nhà nước trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Thuật ngữ này thường được dùng để phân biệt với công chức, những người làm việc cho các tổ chức hành chính (Administrative agency) – tổ chức có chức năng quản lý nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao (công vụ). Thuật ngữ này được quy định chính thức trong văn bản pháp lý là Luật viên chức năm 2010: “Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật” (theo Điều 2) [16]. Viên chức có một số đặc điểm cơ bản sau: Một là, viên chức phải được tuyển dụng theo vị trí việc làm. Đó cùng chính là đặc điểm khác biệt đầu tiên để phân biệt viên chức với công chức.
Nếu công chức có thể là do tuyển dụng hoặc bổ nhiệm thì viên chức chỉ có một phương thức duy nhất là tuyển dụng, nếu công chức có thể được bố trí vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm thì viên chức chỉ được tuyển dụng theo vị trí việc làm. Để được tuyển dụng vào vị trí việc làm thì phải thông qua một trong hai phương thức tuyển dụng Viên chức là thi tuyển hoặc xét tuyển. 11 Hai là, cơ quan quản lý, sử dụng viên chức là đơn vị sự nghiệp công lập. Khác với nơi làm việc của công chức là các tổ chức hành chính – thực hiện thẩm quyền quản lý nhà nước trên các ngành, lĩnh vực, phạm vi lãnh thổ, được sử dụng quyền lực công, các đơn vị sự nghiệp công lập không được sử dụng quyền lực nhà nước trong hoạt động mà chỉ tiến hành các hoạt động mang tính phục vụ quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công như các viện nghiên cứu, trường đại học, bệnh viện… Ngoài ra, các đơn vị sự nghiệp công lập còn được giao quyền tự chủ ở các mức độ khác nhau (khác với các tổ chức hành chính hoạt động được đảm bảo 100% từ NSNN).
Ba là, về chế độ lao động và thời gian làm việc: Viên chức làm việc theo chế độ Hợp đồng làm việc và hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Điều đó có nghĩa giữa viên chức và bên tuyển dụng có sự thỏa thuận về vị trí việc làm, tiền lương, chế độ đãi ngộ, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên… Lương của Viên chức được nhận từ quỹ của Đơn vị sự nghiệp công lập. Thời gian làm việc của viên chức được tính kể từ khi được tuyển dụng, Hợp đồng làm việc có hiệu lực cho đến khi chấm dứt hợp đồng làm việc hoặc đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động, khác với công chức công tác theo chế độ biên chế suốt đời. Bốn là, về hoạt động nghề nghiệp và chức danh của viên chức: Viên chức được chia thành các ngạch khác nhau và hoạt động mang tính đặc trưng nghề nghiệp cao như: giáo viên, bác sỹ, nghiên cứu viên, giảng viên.
Hoạt động nghề nghiệp là hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ cho nên đòi hỏi người tiến hành phải được đào tạo ở trình độ tương úng đáp ứng yêu cầu thực hiên hoạt động. Đồng thời cũng đòi hỏi họ phải thường xuyên học tập nâng cao trình độ và cập nhật kiến thức, kĩ năng. Viên chức bao gồm viên chức quản lý và viên chức không quản lý. Viên chức Trung tâm y tế tuyến huyện * Vị trí, đặc điểm của Trung tâm y tế tuyến huyện: TTYT tuyến huyện là một đơn vị sự nghiệp công lập của nhà nước.
Theo quy định mới nhất của Thông tư số 07/2021/TT-BYT ngày 27/5/2021 hướng dẫn 12 chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của TTYT tuyến huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương thì: “TTYT huyện là đơn vị sự nghiệp y tế công lập trực thuộc Sở Y tế, có tư cách pháp nhân, có trụ sở, con dấu, tài khoản riêng được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và Ngân hàng theo quy định của pháp luật. TTYT huyện chịu sự chỉ đạo, quản lý trực tiếp về tổ chức, nhân lực, hoạt động, tài chính và cơ sở vật chất của Sở Y tế; chịu sự hướng dẫn về chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ của các đơn vị y tế, dân số tuyến tỉnh, Trung ương và chịu sự quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp huyện theo quy định của pháp luật.” Trên cơ sở vị trí pháp lý này, TTYT tuyến huyện có một số đặc điểm chính sau đây: Một là, về địa bàn hoạt động: TTYT tuyến huyện hoạt động trên địa bàn các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, là địa bàn cơ sở, phục vụ tại chỗ, chủ yếu cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân địa phương và cả các địa phương lân cận. Địa bàn này đòi hỏi TTYT tuyến huyện phải được đầu tư đầy đủ về cơ sở vật chất, kỹ thuật, khoa học, nhân lực, tài chính để hoạt động khám chữa bệnh, y tế dự phòng đảm bảo chất lượng, tránh được tình trạng dồn ứ bệnh nhân cho tuyến trên (tuyến tỉnh và tuyến trung ương), qua đó giảm tải các chi phí y tế cho người bệnh và giảm áp lực cho tuyến trên. Mỗi địa bàn huyện lại có điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội hoàn toàn khác nhau, trải rộng khắp mọi miền đất nước từ thành thị, nông thôn, miền núi, hải đảo, đo đó để đáp ứng được nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân, quy định về mô hình tổ chức và hoạt động của TTYT đòi hỏi phải có sự linh hoạt.
Hai là, về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn: TTYT tuyến huyện được giao chức năng cung cấp dịch vụ chuyên môn, kỹ thuật về y tế dự phòng, khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng, an toàn thực phẩm, dân số, các dịch vụ y tế khác theo quy định của pháp luật và các nhiệm vụ, quyền hạn cơ bản sau: (i) Thực hiện các hoạt động cung cấp dịch vụ chuyên môn, kỹ thuật về y tế dự phòng: Triển khai thực hiện các hoạt động phòng, chống dịch bệnh truyền 13 nhiễm, HIV/AIDS: giám sát, sàng lọc phát hiện sớm, tiêm chủng phòng bệnh, điều trị dự phòng, triển khai các biện pháp chống dịch và khắc phục hậu quả của dịch bệnh; phòng, chống yếu tố nguy cơ phát sinh, lây lan dịch, bệnh; Triển khai thực hiện các hoạt động phòng, chống bệnh không lây nhiễm: kiểm soát và phòng, chống các yếu tố nguy cơ, giám sát, sàng lọc phát hiện, quản lý và triển khai các biện pháp phòng, chống bệnh không lây nhiễm; Thực hiện các hoạt động dinh dưỡng cộng đồng, vệ sinh môi trường, y tế trường học, sức khỏe lao động, phòng, chống bệnh nghề nghiệp, tai nạn thương tích; giám sát chất lượng nước dùng cho ăn uống, sinh hoạt và bảo vệ môi trường đối với các cơ sở y tế và phòng, chống các yếu tố nguy cơ có hại cho sức khỏe theo quy định của pháp luật; Tổ chức thực hiện khám, phân loại sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ cho người lao động, khám sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự theo quy định của pháp luật. (ii) Thực hiện các hoạt động cung cấp dịch vụ chuyên môn, kỹ thuật về khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng: Thực hiện sơ cứu, cấp cứu; Thực hiện khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng theo giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh và phạm vi hoạt động chuyên môn được cấp có thẩm quyền phê duyệt cho các trường hợp bệnh nhân tự đến, bệnh nhân được chuyển tuyến, bệnh nhân do cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến trên chuyển về đế tiếp tục theo dõi, điều trị, chăm sóc, phục hồi chức năng; Thực hiện các kỹ thuật, thủ thuật, phẫu thuật, chuyển tuyến theo quy định của pháp luật; Tổ chức, quản lý điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế, điều trị nghiện chất khác và điều trị HIV/AIDS theo quy định của pháp luật; Thực hiện khám giám định y khoa theo quy định của pháp luật; tham gia khám giám định pháp y khi được trưng cầu. (iii) Thực hiện các hoạt động cung cấp dịch vụ về chuyên môn, kỹ thuật về chăm sóc sức khỏe sinh sản: Triển khai thực hiện các hoạt động chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ sơ sinh và trẻ em; chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên và thanh niên; sức khỏe sinh sản nam giới và người cao tuổi; Thực hiện các kỹ thuật, 14 thủ thuật chuyên ngành phụ sản và biện pháp tránh thai theo quy định; Phòng, chống nhiễm khuẩn, ung thư đường sinh sản và các bệnh lây truyền từ cha mẹ sang con. (iv) Thực hiện các hoạt động cung cấp dịch vụ chuyên môn, kỹ thuật về an toàn thực phẩm: Triển khai thực hiện các hoạt động phòng chống ngộ độc thực phẩm trên địa bàn; điều tra, giám sát, xử lý các vụ ngộ độc thực phẩm và bệnh truyền qua thực phẩm; Hướng dẫn, giám sát cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố trên địa bàn trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật; Tham gia thẩm định điều kiện của các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn theo phân cấp; tham gia thanh tra, kiểm tra về an toàn thực phẩm và thực hiện các nhiệm vụ khác về an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật và theo phân công, phân cấp.