Nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi và bổ sung

Khóa luận phân tích hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung, và thực tiễn thi hành trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

• Tác giả: Hỏ Ngọc Trâm
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Thị Tô Uyên
• Trường học: Hà Nội
• Chuyên ngành: Xây dựng văn bản pháp luật
• Đề tài: Nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi và bổ sung
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ BAN HÀNH MỘT VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG NHIỀU VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 1.2. Nguyên tắc ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 1.3. Lập đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật
• 1.4. Trình bày văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BAN HÀNH MỘT VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG NHIỀU VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
• 2.1. Những kết quả đạt được trong hoạt động ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 2.2. Một số bất cập, hạn chế còn tồn tại trong hoạt động ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 2.3. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong hoạt động ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CỦA HOẠT ĐỘNG BAN HÀNH MỘT VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG NHIỀU VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
• 3.1. Hoàn thiện pháp luật về ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 3.2. Tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan trong hoạt động ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 3.3. Tăng cường năng lực cho đội ngũ làm công tác xây dựng một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 3.4. Bảo đảm nguồn lực cho công tác xây dựng một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật
• 3.5. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4
• PHỤ LỤC 5
• PHỤ LỤC 6
• PHỤ LỤC 7

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi

Chất lượng văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi và bổ sung là yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của hệ thống pháp luật. Việc nâng cao chất lượng này không chỉ giúp cải thiện quy trình lập pháp mà còn tạo ra sự đồng bộ trong việc thực thi pháp luật. Để đạt được điều này, cần có những phương pháp và tiêu chuẩn rõ ràng trong việc soạn thảo và ban hành văn bản.

1.1. Khái niệm và vai trò của văn bản quy phạm pháp luật

Văn bản quy phạm pháp luật là những quy định có tính chất bắt buộc, được ban hành bởi cơ quan có thẩm quyền. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hành vi của cá nhân và tổ chức trong xã hội.

1.2. Tại sao cần nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật

Nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật giúp đảm bảo tính hợp pháp, tính khả thi và tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực thi và áp dụng pháp luật trong thực tiễn.

II. Những thách thức trong việc sửa đổi và bổ sung văn bản pháp luật

Việc sửa đổi và bổ sung văn bản quy phạm pháp luật gặp nhiều thách thức, từ quy trình lập pháp đến việc đảm bảo tính đồng bộ và hợp pháp của các quy định mới. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao chất lượng văn bản.

2.1. Vấn đề về quy trình lập pháp

Quy trình lập pháp hiện tại còn nhiều bất cập, dẫn đến việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật không kịp thời và thiếu tính đồng bộ.

2.2. Khó khăn trong việc đảm bảo tính hợp pháp

Việc đảm bảo tính hợp pháp cho các văn bản sửa đổi và bổ sung là một thách thức lớn, đặc biệt khi các quy định mới cần phải phù hợp với các văn bản pháp luật có hiệu lực cao hơn.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi

Để nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả trong quá trình soạn thảo và ban hành. Những phương pháp này sẽ giúp cải thiện quy trình lập pháp và đảm bảo tính khả thi của các quy định mới.

3.1. Hoàn thiện quy trình soạn thảo văn bản

Cần xây dựng quy trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật rõ ràng, minh bạch và có sự tham gia của các bên liên quan để đảm bảo chất lượng.

3.2. Tăng cường trách nhiệm của các cơ quan ban hành

Các cơ quan có thẩm quyền cần nâng cao trách nhiệm trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đảm bảo tính chính xác và hợp pháp của các quy định.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chất lượng văn bản pháp luật

Nghiên cứu về chất lượng văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi và bổ sung đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong việc cải thiện quy trình lập pháp. Những ứng dụng thực tiễn này cần được nhân rộng để nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng trong soạn thảo văn bản đã giúp cải thiện đáng kể tính khả thi và hiệu quả của các quy định pháp luật.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho văn bản quy phạm pháp luật

Việc nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi và bổ sung là một nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự nỗ lực từ nhiều phía. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện quy trình lập pháp và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan ban hành.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải cách quy trình lập pháp

Cải cách quy trình lập pháp sẽ giúp nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật, từ đó đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả trong thực thi.

5.2. Định hướng phát triển hệ thống pháp luật trong tương lai

Hệ thống pháp luật cần được phát triển theo hướng hiện đại, phù hợp với yêu cầu của thực tiễn và các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Hoạt động ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật - Quy định pháp luật và thực tiễn thi hành" được thực hiện bởi tác giả Hồ Ngọc Trâm (mã sinh viên: 453431) dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đoàn Thị Tố Uyên tại chuyên đề thuộc bộ môn Xây dựng văn bản pháp luật, hoàn thành năm 2024.

Lý do chọn đề tài xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, đặc biệt từ thời điểm gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Điều XVI Khoản 4 Hiệp định Marrakesh về thành lập WTO quy định nghĩa vụ của các thành viên phải bảo đảm tính thống nhất giữa luật, văn bản dưới luật và quy tắc hành chính quốc gia với các cam kết quốc tế. Để triển khai nghĩa vụ này, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 71/2006/NQ-QH11, đặt ra nhiệm vụ rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới đồng bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL).

Thực tế đòi hỏi phải đổi mới tư duy lập pháp, bởi kỹ thuật truyền thống (ban hành một văn bản để sửa đổi một văn bản) tốn nhiều thời gian, làm chậm tiến độ thực thi các điều ước quốc tế. Kỹ thuật "một văn bản sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản" lần đầu tiên được ghi nhận chính thức trong Luật Ban hành VBQPPL năm 2008, tiếp tục duy trì và hoàn thiện trong Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020). Dù mang lại lợi thế về tốc độ và tính đồng bộ, thực tiễn áp dụng kỹ thuật lập pháp đặc thù này vẫn bộc lộ nhiều vướng mắc, hạn chế về quy trình và chất lượng văn bản.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của khóa luận là dựa trên các phân tích lý luận và thực tiễn thi hành kỹ thuật một văn bản sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản để đánh giá đúng thực trạng, làm rõ nguyên nhân của những tồn tại, từ đó đề xuất các kiến nghị góp phần hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao chất lượng hệ thống thể chế.

Để đạt được mục tiêu này, tác giả xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động ban hành một VBQPPL sửa đổi, bổ sung nhiều VBQPPL.
2. Phân tích, đánh giá, tổng hợp kết quả thực hiện hoạt động ban hành một VBQPPL sửa đổi, bổ sung nhiều VBQPPL trong giai đoạn 2019–2023 (05 năm).
3. Đề xuất những giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật và nâng cao chất lượng, hiệu quả thi hành hoạt động ban hành dạng văn bản này trên thực tế.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động ban hành một VBQPPL sửa đổi, bổ sung nhiều VBQPPL. Về phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi nội dung: Tập trung vào hoạt động ban hành một luật sửa đổi, bổ sung nhiều luật của Quốc hội và một nghị định sửa đổi, bổ sung nhiều nghị định của Chính phủ.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát thực tiễn trong khoảng thời gian 05 năm, tính từ ngày 01/01/2019 đến trước ngày 01/01/2024.

Cơ sở lý luận, pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khung pháp lý được tác giả sử dụng làm nền tảng bao gồm: Hiến pháp năm 2013 (Điều 119 về tính tối cao của Hiến pháp, Điều 84 về thẩm quyền trình dự án luật); Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020); Nghị định số 34/2016/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Ban hành VBQPPL; Luật Điều ước quốc tế năm 2016; Pháp lệnh Hợp nhất VBQPPL năm 2012 và Nghị quyết số 351/2017/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Về mặt khái niệm, tác giả căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 80 Nghị định số 34/2016/NĐ-CP: "Văn bản sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản là văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ đồng thời các quy định của nhiều văn bản có liên quan". Khóa luận phân định hai trường hợp của kỹ thuật này:

• Trường hợp thứ nhất: Khi ban hành một văn bản mới, cơ quan ban hành đồng thời bãi bỏ, sửa đổi các điều, khoản của các văn bản trước đó do mình ban hành có nội dung trái với văn bản mới.
• Trường hợp thứ hai: Cơ quan có thẩm quyền ban hành một văn bản chuyên biệt với mục đích trực tiếp nhằm đồng thời sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ nội dung trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác do chính cơ quan đó ban hành. Phạm vi nghiên cứu của khóa luận tập trung sâu vào trường hợp thứ hai này.

Khóa luận làm rõ hệ thống các nguyên tắc cốt lõi: bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của văn bản trong hệ thống pháp luật; nguyên tắc thẩm quyền tác giả (văn bản chỉ được sửa đổi, bổ sung bằng văn bản của chính cơ quan đã ban hành); nguyên tắc xác định cụ thể danh mục điều, khoản, điểm bị sửa đổi, bãi bỏ; và nghĩa vụ xử lý mâu thuẫn quy định ngay trong văn bản mới hoặc chỉ rõ việc tiếp tục áp dụng nếu có ngoại lệ.

Về điều kiện áp dụng, tác giả đối chiếu sự phát triển từ 04 trường hợp tại Nghị định số 34/2016/NĐ-CP sang 03 trường hợp chặt chẽ tại khoản 3 Điều 12 Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020), gồm:

1. Để thực hiện điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên (như yêu cầu nội luật hóa Hiệp định CPTPP).
2. Khi nội dung sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ có liên quan chặt chẽ với nhau để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với văn bản mới được ban hành (như trường hợp triển khai Luật Quy hoạch năm 2017).
3. Để thực hiện phương án đơn giản hóa thủ tục hành chính đã được phê duyệt (như việc cắt giảm sổ hộ khẩu giấy theo Đề án 06).

Các phương pháp nghiên cứu được vận dụng bao gồm:

• Phương pháp phân tích: Luận giải khái niệm, thẩm quyền, nguyên tắc, điều kiện và quy trình xây dựng, thể thức trình bày văn bản theo luật định.
• Phương pháp thu thập thông tin, tài liệu: Khai thác tài liệu từ các báo cáo của Chính phủ, đề án nghiên cứu, giáo trình Xây dựng văn bản pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội và các bài báo khoa học trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp.
• Phương pháp thống kê, so sánh số liệu: Khảo sát toàn diện hệ thống luật của Quốc hội và nghị định của Chính phủ ban hành trong giai đoạn 2019–2023 nhằm xác lập các số liệu thực chứng phục vụ đánh giá thực trạng.

Nguồn dữ liệu thực chứng gồm các văn bản luật, nghị định được ban hành trong giai đoạn 05 năm (2019–2023) do tác giả tự rà soát, thống kê; cùng các báo cáo chuyên đề của Văn phòng Chính phủ và Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ các vấn đề lý luận và quy phạm pháp luật thực định điều chỉnh hoạt động này. Tác giả phân tích bản chất pháp lý của VBQPPL và các thuộc tính đặc thù khi áp dụng kỹ thuật "một văn bản sửa nhiều văn bản". Về nguyên tắc, văn bản phải tuyệt đối tuân thủ thứ bậc hiệu lực pháp lý; tuân thủ thẩm quyền ban hành theo Điều 4 Luật Ban hành VBQPPL. Luật năm 2020 đã bổ sung thẩm quyền của Tổng Kiểm toán nhà nước trong việc phối hợp ban hành thông tư liên tịch về phòng chống tham nhũng, đồng thời ghi nhận hình thức nghị quyết liên tịch 3 bên (giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam).

Tác giả phân tích sâu 3 điều kiện luật định áp dụng kỹ thuật này gắn liền với các ví dụ thực tiễn:

• Thực hiện điều ước quốc tế: Phân tích Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm và Luật Sở hữu trí tuệ năm 2019 nhằm thực thi các cam kết về dịch vụ phụ trợ bảo hiểm và bảo hộ sở hữu trí tuệ (sáng chế, nhãn hiệu, bồi thường chi phí lạm dụng thủ tục bảo vệ quyền) theo Hiệp định CPTPP.
• Bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất: Phân tích trường hợp Quốc hội ban hành Luật Quy hoạch năm 2017 dẫn đến việc phải ban hành Luật số 35/2018/QH14 (sửa đổi 37 luật) và Luật sửa đổi 11 luật có liên quan đến quy hoạch để đồng bộ hóa quy định.
• Đơn giản hóa thủ tục hành chính: Dẫn chứng Nghị định số 104/2022/NĐ-CP sửa đổi 12 nghị định liên quan đến việc bãi bỏ yêu cầu nộp, xuất trình sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy khi giải quyết thủ tục hành chính, chuyển sang khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo Đề án 06.

Về quy trình, tác giả chỉ ra các giai đoạn: lập đề nghị (nêu khuyến cáo nếu nội dung sửa đổi dưới 20% dung lượng văn bản thì nên dùng hình thức sửa đổi, bổ sung; trên 20% nên thay thế toàn bộ), soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, trình, xem xét thông qua và kỹ thuật hợp nhất văn bản theo Pháp lệnh Hợp nhất VBQPPL năm 2012. Thể thức trình bày tuân thủ Nghị định số 34/2016/NĐ-CP và Nghị quyết số 351/2017/UBTVQH14, bao gồm 2 cách đặt tên văn bản và kỹ thuật bố cục mỗi điều sửa đổi một văn bản tương ứng (như cấu trúc Nghị định số 11/2019/NĐ-CP sửa đổi 6 nghị định).

Chương 2: Thực trạng ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật hiện nay

Chương 2 tập trung phân tích kết quả thống kê thực chứng và chỉ ra các tồn tại, bất cập trong giai đoạn 2019–2023. Tác giả tự tổng hợp số liệu về luật và nghị định được ban hành trong giai đoạn này, so sánh giữa hình thức ban hành thông thường và hình thức một văn bản sửa đổi nhiều văn bản.

Năm	Tổng số luật	Số luật sửa nhiều luật	Tỷ lệ (%)	Tổng số nghị định	Số nghị định sửa nhiều nghị định	Tỷ lệ (%)
2019	18	3	16,7%	100	8	8,0%
2020	17	1	5,9%	159	7	4,4%
2021	2	0	0,0%	136	6	4,4%
2022	12	1	8,3%	126	14	11,1%
2023	10	1	10,0%	88	11	12,5%
Tổng	59	6	~10%	609	46	~7,55%

Theo phân tích của tác giả, nếu không áp dụng kỹ thuật một văn bản sửa nhiều văn bản:

• Quốc hội sẽ phải ban hành 72 luật thay vì 59 luật. Tiêu biểu là Luật số 03/2022/QH15 ban hành ngày 11/01/2022 đã đồng thời sửa đổi, bổ sung 09 luật (Luật Đầu tư công, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Đầu tư, Luật Nhà ở, Luật Đấu thầu, Luật Điện lực, Luật Doanh nghiệp, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt và Luật Thi hành án dân sự) nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, phục hồi kinh tế thời kỳ COVID-19 theo Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư.
• Chính phủ sẽ phải ban hành 724 nghị định thay vì 609 nghị định. Điển hình là Nghị định số 35/2023/NĐ-CP sửa đổi đồng thời 12 nghị định thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng.

Bên cạnh các kết quả đạt được, tác giả chỉ rõ 3 nhóm bất cập, hạn chế:

1. Về hình thức: Việc cùng tồn tại hai dạng thức (văn bản sửa đổi chuyên biệt và văn bản nội dung mới chứa điều khoản sửa đổi văn bản khác như Luật Dân quân tự vệ năm 2019 sửa Luật Nghĩa vụ quân sự và Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam; Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 sửa Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Phòng, chống khủng bố) làm giảm tính công khai, minh bạch, gây khó khăn cho việc tra cứu, áp dụng pháp luật của công chức và người dân.
2. Về quy trình: Chưa có quy trình pháp lý riêng biệt cho loại văn bản này mà vẫn áp dụng quy trình thông thường hoặc lúng túng khi vận dụng quy trình rút gọn. Điển hình là việc sửa đổi 37 luật theo Luật Quy hoạch năm 2017: Quốc hội thông qua ngày 24/11/2017, thời hạn có hiệu lực là 01/01/2019 (chỉ có 12 tháng 6 ngày để Chính phủ chỉ đạo soạn thảo, trình Quốc hội thông qua một luật sửa 37 luật), tạo áp lực thời gian rất lớn. Thực tiễn còn lúng túng về trách nhiệm cơ quan lập đề nghị và phương thức thẩm định, thẩm tra.
3. Về chất lượng và tuổi thọ văn bản: Một số văn bản ban hành theo kỹ thuật này có tuổi thọ ngắn. Luật sửa đổi một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm và Luật Sở hữu trí tuệ năm 2019 đã hết hiệu lực một phần sau 3 năm khi Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 được ban hành. Ở cấp nghị định: trong 8 nghị định sửa nhiều nghị định năm 2019, đến nay có 3 văn bản hết hiệu lực một phần, 1 văn bản hết hiệu lực toàn bộ; năm 2020 có 2 văn bản hết hiệu lực một phần, 2 văn bản hết hiệu lực toàn bộ. Nghị định số 69/2022/NĐ-CP trong lĩnh vực hàng hải bị Nghị định số 74/2023/NĐ-CP bãi bỏ một số điều chỉ sau chưa đầy 01 năm thi hành.

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng của hoạt động ban hành một văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật

Từ những nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp dẫn đến hạn chế, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Hoàn thiện pháp luật: Cần bổ sung các điều khoản quy định cụ thể, chi tiết về quy trình, thủ tục, hồ sơ và các nguyên tắc, tiêu chí áp dụng riêng cho kỹ thuật một văn bản sửa nhiều văn bản trong Luật Ban hành VBQPPL và các nghị định hướng dẫn thi hành.
• Tăng cường trách nhiệm phối hợp: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, xác định rõ thẩm quyền của cơ quan chủ trì soạn thảo với các cơ quan quản lý ngành trong việc lập đề nghị, đánh giá tác động chính sách và soạn thảo văn bản, tránh việc tập hợp cơ học hồ sơ của từng ngành.
• Tăng cường năng lực đội ngũ: Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng lập pháp, kỹ thuật soạn thảo, rà soát văn bản và tư duy hệ thống cho cán bộ pháp chế tại các bộ, ngành và địa phương.
• Bảo đảm nguồn lực: Bố trí kinh phí thỏa đáng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc rà soát cơ sở dữ liệu pháp luật và phân bổ thời gian hợp lý cho công tác thẩm định, thẩm tra dự thảo văn bản.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được những kết quả cụ thể gắn liền với hệ thống số liệu thực chứng:

• Thống kê chi tiết toàn bộ hoạt động ban hành luật và nghị định theo kỹ thuật sửa đổi nhiều văn bản giai đoạn 2019–2023, chỉ ra tỷ lệ áp dụng chiếm 10% ở cấp độ luật (6/59 luật) và 7,55% ở cấp độ nghị định (46/609 nghị định).
• Chứng minh tính hiệu quả về mặt cơ học khi kỹ thuật này giúp giảm bớt nhu cầu ban hành 13 đạo luật (từ 72 xuống 59 luật) và 115 nghị định (từ 724 xuống 609 nghị định), giải quyết kịp thời các đòi hỏi cấp bách của thực tiễn kinh tế - xã hội và cam kết quốc tế.
• Khái quát và phân tích thực trạng "tuổi thọ ngắn" của các văn bản ban hành theo kỹ thuật này thông qua số liệu cụ thể về tỷ lệ hết hiệu lực từng phần và toàn bộ của các nghị định giai đoạn 2019–2022.

Đóng góp của tác giả so với các nghiên cứu trước đây:

• Phần lớn các công trình nghiên cứu trước (như của Ngô Đức Mạnh năm 2005, sổ tay của Bộ Tư pháp năm 2011, Bùi Thu Hằng và Đoàn Thị Trang năm 2019) được thực hiện trước khi Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 được sửa đổi, bổ sung vào năm 2020. Khóa luận của Hồ Ngọc Trâm là công trình nghiên cứu chuyên biệt khảo cứu toàn diện hoạt động này sau khi Luật sửa đổi năm 2020 có hiệu lực thi hành.
• Đưa ra cái nhìn tổng thể về cả cấp độ luật và nghị định trong khung thời gian 05 năm (2019–2023), chỉ rõ sự khác biệt giữa quy định pháp luật và thực tiễn thi hành, từ đó kiến nghị xây dựng một quy trình lập pháp riêng biệt cho dạng văn bản này.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn dựa trên phạm vi nghiên cứu do tác giả xác định:

• Khóa luận mới chỉ tập trung phân tích đối với hình thức luật của Quốc hội và nghị định của Chính phủ; chưa khảo sát các hình thức VBQPPL khác cũng có áp dụng kỹ thuật này như Thông tư của Bộ trưởng, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân hoặc Quyết định của Ủy ban nhân dân các cấp.
• Giới hạn thời gian khảo sát thực tiễn dừng lại ở mốc 05 năm (2019–2023).

Hướng nghiên cứu mở rộng tiếp theo có thể thực hiện:

• Mở rộng khảo sát kỹ thuật một văn bản sửa đổi nhiều văn bản ở cấp độ văn bản dưới luật của các cơ quan quản lý chuyên ngành (thông tư liên tịch, thông tư của Bộ trưởng) và chính quyền địa phương cấp tỉnh.
• Nghiên cứu sâu hơn về tác động của kỹ thuật này đối với tính ổn định lâu dài của hệ thống pháp luật và chi phí tuân thủ thủ tục của doanh nghiệp, người dân.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên cao học ngành Luật học, đặc biệt trong các học phần Xây dựng văn bản pháp luật, Lý luận về Nhà nước và Pháp luật, và Luật Hành chính.
• Cán bộ làm công tác pháp chế tại các bộ, ngành, cơ quan tư pháp và cơ quan lập pháp: Phần phân tích về điều kiện áp dụng tại khoản 3 Điều 12 Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) và kỹ thuật trình bày bố cục điều, khoản theo Nghị quyết số 351/2017/UBTVQH14 là tài liệu tham khảo có tính ứng dụng trực tiếp.
• Nội dung đáng tham khảo nhất là hệ thống số liệu thống kê chi tiết tại Chương 2 và các phân tích tình huống thực tế (vụ việc Luật Quy hoạch năm 2017 sửa 37 luật, Luật số 03/2022/QH15 sửa 9 luật, Nghị định số 104/2022/NĐ-CP bỏ sổ hộ khẩu giấy).

Câu hỏi thường gặp

1. Theo quy định pháp luật hiện hành, một văn bản quy phạm pháp luật được ban hành để đồng thời sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản trong những trường hợp nào?
Căn cứ khoản 3 Điều 12 Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020), có 03 trường hợp được áp dụng: (1) Để thực hiện điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; (2) Khi nội dung sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ có liên quan chặt chẽ với nhau để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với văn bản mới được ban hành; (3) Để thực hiện phương án đơn giản hóa thủ tục hành chính đã được phê duyệt.

2. Trong giai đoạn 2019–2023, việc áp dụng kỹ thuật này đã giúp giảm số lượng văn bản luật và nghị định phải ban hành như thế nào?
Dữ liệu thống kê trong khóa luận chỉ ra rằng nếu không áp dụng hình thức này, Quốc hội sẽ phải ban hành 72 luật thay vì 59 luật (giảm 13 luật), và Chính phủ sẽ phải ban hành 724 nghị định thay vì 609 nghị định (giảm 115 nghị định).

3. Đạo luật nào trong giai đoạn 2019–2023 sửa đổi đồng thời số lượng luật nhiều nhất và ban hành vì lý do gì?
Đó là Luật số 03/2022/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 11/01/2022, sửa đổi đồng thời 09 luật thuộc lĩnh vực đầu tư, kinh doanh và thi hành án. Luật này được xây dựng theo trình tự rút gọn nhằm thực hiện mục tiêu kép: vừa phòng, chống dịch COVID-19, vừa tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh và triển khai Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư.

4. Kỹ thuật trình bày tên của văn bản sửa đổi nhiều văn bản được thực hiện theo những cách nào?
Theo Nghị định số 34/2016/NĐ-CP và Nghị quyết số 351/2017/UBTVQH14, tên văn bản có 2 cách thể hiện: (1) Đi kèm cụm từ "sửa đổi, bổ sung một số điều của..." kết hợp khái quát lĩnh vực (ví dụ: Nghị định sửa đổi các nghị định liên quan đến điều kiện đầu tư kinh doanh thuộc Bộ Công Thương); (2) Liệt kê cụ thể tên từng văn bản được sửa đổi (ví dụ: Nghị định sửa đổi Nghị định 92/2016/NĐ-CP và Nghị định 30/2013/NĐ-CP trong lĩnh vực hàng không).

5. Minh chứng nào được tác giả đưa ra để chứng minh tình trạng "tuổi thọ ngắn" của các văn bản ban hành theo kỹ thuật này?
Khóa luận dẫn chứng Luật sửa đổi một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm và Luật Sở hữu trí tuệ năm 2019 đã hết hiệu lực một phần sau 3 năm khi Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 được ban hành; cùng trường hợp Nghị định số 69/2022/NĐ-CP trong lĩnh vực hàng hải bị bãi bỏ một số điều bởi Nghị định số 74/2023/NĐ-CP chỉ sau chưa đầy 01 năm thi hành.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hồ Ngọc Trâm đã làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và pháp lý căn bản về kỹ thuật ban hành một văn bản sửa đổi, bổ sung nhiều VBQPPL theo Luật Ban hành VBQPPL sửa đổi năm 2020. Dựa trên nguồn dữ liệu thực chứng 05 năm (2019–2023), công trình đã đánh giá toàn diện vai trò rút gọn số lượng văn bản, đồng thời vạch rõ các bất cập về quy trình lập pháp và tính thiếu ổn định của văn bản sau ban hành. Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật và cơ chế phối hợp liên ngành được đề xuất có giá trị thực tiễn cao đối với công tác xây dựng pháp luật tại Việt Nam hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VE BAN HANH MOT VĂN BẢN QUY PHAM PHÁP LUẬT SỬA DOI, BO SUNG NHIỀU VĂN BẢN QUY PHAM PHÁP LUAT 1. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quy phạm pháp luật sửa đôi, bỗ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật 1. Khái tiệm van ban qmy phạm pháp luật Khái niém văn ban quy pham pháp luật được quy đình lân đầu tiên trong Luật Ban hành VBQPPL nam 1996, sau đó được kệ thừa, phát huy va tiếp tục được quy đính trong Luật Ban hành VBQPPL năm 2008 và Luật Ban hành VBQPPL năm 2015.

Khái niém VBQPPL được giải thích tại Điều2 Luật Ban hành V BQPPL nam 2015 (sửa đổi, bd sung năm 2020) nlư sau: “ƑBQPPL là văn bản có chứa quy phạm pháp luật. được ban hành theo đứng thâm quên. hình thức, trình tự. thủ tục quy dinh trong Luật này”.

Theo khái mệm ma Luật Ban hành VBQPPL dua ra, VBQPPL có những đắc trưng cơ ban đưới đây dé phân biệt với các dang van bản khác Thứ nhất, V BQPPL có nội dung chứa đựng các quy pham pháp luật mang tinh bắt bude chung và được Nhà nước bảo dim thực hiện Trong đó, quy pham pháp luật là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng lắp đi lắp lại nhiéu lần đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong pham vi cả nước hoặc đơn vi hành chính nhất định, do cơ quan nha nước, người có thẩm quyên quy định trong Luật Ban hành VBOPPL ban hành và được Nhà nước bảo đảm thực hién? Các quy tắc xử sự chính là những khuôn mẫu, chuẩn mực ma mọi cơ quan, tô chức, cá nhân phải tuân theo khi them gia các quan hệ xã hội được quy tắc đó điều chỉnh Vé mất bình thức, quy pham pháp luật được chứa đựng trong các VBQPPL. Trong môi quan hệ nay quy pham pháp luật là nôi dung còn VBQPPL là hình thức. Đây là đặc điểm quan trong nhật của V BQPPL. Nội dung là quy pham pháp luật được coi là đặc tính nổi trội của VBQPPL, là dau hiệu then chốt mang tính quyết định dé phan biệt VBOPPL với văn bản áp dung pháp luật và văn bản hành chính thông dung.

? Khoản 1 Điều3 Luật Ban hành VBQPPL nim 2015, sửa đổi, bỏ sang nim 2020. 5 Thứ hai, VBQPPL là văn ban do chủ thé có thâm quyền được pháp luật quy định ban hành. Tham quyền ban hành V BQPPL được hiểu là giới hạn quyên lực do pháp luật quy định cho chủ thể ban hanh VBQPPL dé giải quyết những van đề thuộc pham vi chức năng nhiém vụ, quyên han? Theo pháp luật hiên hành, Điều4 Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 (sửa đổi, bỗ sung năm 2020) quy đính rõ mỗi cơ quan nhà nước hoặc cá nhân có thâm quyền được phép ban hành VBQPPL với những tên gọi nhật định Như vậy, nêu văn bản được ban hành bởi chủ thé có thêm quyền nhưng sử dung tên loại văn bản không đúng quy định của pháp luật cũng không phải là VBOPPL Thứ ba, VBQPPL được ban hành theo hình thức, trình tự và thủ tục luật định. Xuất phát từ tam quan trọng của VBQPPL do chủ thé có thâm quyên ban hành đối với hoạt động quan ly nhà nước, từ yêu cầu đảm bão sự chặt chế, thông nhất trong hoạt đông xây dụng văn bản quy phạm pháp luật, trình tự, thủ tục ban hành VBQPPL luôn đóng vai trò hết sức quan trong Do đó, Luật Ban hành VBQPPL nam 2015 (sửa đổi, bd sung năm 2020) đã quy định rất chặt chế vé hình thức, trình tu, thủ tục ban hành tung loại văn bản".

Theo đó, ví dụ dé ban hành Luật cần phải qua các bước như lập đề nghị xây dung văn bản, soan thảo, lây ý kiên thẩm định, thâm tra, trình, thông qua, kí, ban hành và công bó. Khái uiệm vin ban quy phạm pháp luật sữa đôi, bỗ sung nhiều vău ban quy phạm pháp luật “VBQPPL sửa đôi, bé sung nhiều V BQPPL” hiểu theo nghiia rông bao gồm hai trường hợp. Trường hợp thứ nhất, khi ban hành văn ban, cơ quan ban hành văn bản dong thời sửa đổi, bễ sung, bãi bö văn bản, phân, chương, mục, tiểu mục, điều, khoẻn, điểm của văn bản quy phạm pháp luật do minh đã ban hành trái với quy định của văn bản mới đó. Ví dụ: Khi ban hành Nghị dinh số 111/2013/NĐ-CP ngày 30 3 Doin Thi Tổ Uyên (2017), Lý luận và Đaœ riển về kiểm tra và xử lý văn ben guy phom pháp luậtở Viết Am hiển nạp, Nob.

Lông ma nhân din, Hi N6i,tr15. 3VBQPPL của Quốc hội Ủy ban Thường vụ Quốc hội được quy daih từ Điều 31 din Điều 80; VBQPPL của Chủ tịch rutớc được quy định tại Điều $1; VBQPPL của Chính phủ, Thủ tương Chih phi, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngàng bỏ được quy dinh từ Du $2 đến Điều 104; VBQPPL củaHồi đẳng Thắm phán Tòaán nhân din tôi cao, Chính in Tòa án nhân din tôi cao, „ Viên trưởng Viện kiếm sát nhân din tôi cao, Tổng Kiểm, toán nha nước được quy dinh từ Điều 105 đến Đầu 108; VBQPPL lần tich được quy dah tại Điều 109 và 110; Nghị quyết của Hội đồng nhân din cấp tinh được quy định từ Điều 111 đến Điều 126; Quyết dh của By ban nhân din cấp tinh được quy dinh từ Điều 127 đến Điều 132;: VBQPEL của Hội đồng nhân dân, Ủy "ban nhân din cấp Huyện được quy dah từ Điều 133 din 141; VBQPPL của Hội đồng nhân din, Ủy ban nhân, din cấp xã được quy đa từ Điều 142 đến Điều 145 6 tháng 9 năm 2013 của Chính phủ quy định ché độ áp dung biện pháp xử lý hành chính giáo duc tei xã, phường, thi tran, Chính phủ bãi bỏ điểm a khoản 2 Điều 16 Nghị định số 94/2010/NĐ-CP ngày 09 tháng 9 năm 2010 của Chính phủ quy định về tô chức cai nghiện ma túy tại gia đính, cai nghiện ma túy tại công đồng Đông thời sửa đổi, bỗ sung khoản 2 Điều5 Nghị đính số 68/2008/NĐ-CP ngày 30 tháng5 ném 2008 của Chính phủ quy định điều kiện, thủ tục thành lập, tô chức, hoạt động và giải thé cơ sở bảo trợ xã hôi”. Trường hop thứ hai, cơ quan có thêm quyên ban hành một VBQPPL dé đồng thời sửa đổi, bd sung thay thé, bai bỏ nội dung trong nhiéu văn bản quy phạm pháp luật do cùng cơ quan ban hanh Ví du Năm 2019, Quốc hội ban hành Luật sửa dai, bd sung một số điều của Luật Cán bô, công chức và Luật Viên chức. Tuy nhiên, trong phạm vi khóa luận nay, VBQPPL sửa đổi, bd sung nhiêu VBQPPL được đề cập thuộc trường hợp thứ hai.

Theo đó, khái niém một VBQPPL sửa đôi, b6 sung nhiều VBQPPL được quy đính tại khoản1 Điều 80 Nghị định số 34/2016/NĐ-CP như sau: “Văn ban sửa đổi, bé sung nhiều văn bản là văn bản sữa đổi, bd sưng thay thế, bãi bỏ đồng thời các quy đình của nhiều văn ban có liên quan”. Trong đó, sửa đổi, bd sung VBQPPL là thay đổi một phân nội dung của VBQPPL hiện hành nhằm làm cho nội dung của văn bản quy pham pháp luật đó phù hop với hệ théng phép luật hiện hành và yêu câu của thực tiễn đất ra. Việc sửa đổi một số quy định của V BQPPL trong trường hop tại thời điểm ban hành thi văn bản đó đúng thâm quyền về hình thức, thâm quyền về nội dung, có nội dung phi hợp với các văn bản có hiệu lực pháp ly cao hon, với tinh hình kinh tê - xã hội dia phương, thống nhất với V BQPPL do củng chủ thé ban hành Tuy nhiên, sau một thời gian thực hiện thì một số nội dung của văn bản không còn phủ hợp với văn bản của cơ quan nhà nước cập trên moi được ban hành hoặc không còn phủ hợp với tình hình kinh tê - xã hội hoặc không thông nhất với VBQPPL do cùng chủ thé có thấm quyền ban hành, do đó cân phải sửa đổi, bd sung Ý Khoản2 Điều #7 Nghị đâh số 111/2013/NĐ-CP. Nguyên tắc ban hành một văn bản quy phạm pháp luat sửa để Š sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật Nguyên tắc ban hành VBQPPL là những cơ sở quan trọng của toản bộ qua trình xây dung pháp luật, đòi hỏi tat ca các chủ thé tham gia vào quá trình ban hành, sửa đổi hay bãi bỏ các quy pham pháp luật phải nghiêm chỉnh tuân theo nhằm tăng cường hiệu quả của hoạt đông xây dụng, ban hành VBQPPL.

Nội dung nguyên tắc này được xác định trong quy đính tại Điều 5 Luật Ban hành VBQQPL năm 2015 (sửa đôi, bô sung năm 2020), cụ thể như sau: “1. Bảo đâm tính hợp hiến, tinh hợp pháp và tính thông nhất của văn bản quy phạm pháp luật trong hé thông pháp luật. Tuân thi ding thẩm quyền. hình thức, trình he thù tục xây đựng.

ban hành văn ban guy phạm pháp luật. Bao dam tinh minh bạch trong quy đình của văn ban guy phạm pháp luật. 4 Bảo đâm tính khả thi, tiết kiệm, hiệu quả kịp thời, dễ tiếp cẩn dễ thực hiện của văn bản guy phạm pháp luật: bảo đâm lông ghép vẫn đề bình đẳng giới trong văn bản quy phạm pháp luật: bảo đâm yêu cẩu cải cách thịt tuc hành chính. Bao đâm yêu cẩu về quốc phòng.

an nình, bảo vệ môi trường không làm can trở việc thực hiện các điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Iiệt Nam là thành viên. 6 Bao đâm công khai, dân chit trong việc tiếp nhận phan hồi ÿ liên. kiến nghị của ed nhân, cơ quan, tô chức trong quả trình xây dung ban hành văn bản quy phạm pháp luất ”. Thêm vào đó, một VBQPPL sửa đổi, bố sung nhiêu VBQPPL còn có những đặc trung riêng do đó, khi ban hành văn bản này cân đặc biệt tập trung vào một số nguyên tắc cụ thé sau: 1.

Bao dam tink hop kiến, tinh hợp pháp và tinh thông nhất của van ban ny phạm pháp luật trong hệ thông pháp Inat a) Tinh hợp hiển của văn bản quy phạm pháp luật Hop biến là hành vi của cơ quan, tổ chức, cá nhan hoặc quy định của pháp luật phù hợp với tinh thân và nội dung các quy định của Hiên pháp. Tinh hợp liên được © Nguyễn Viết Lim (1996), SỐ tay Đuật ngit pháp Bi thông ding, Nxb. Giáo duc , Hà Noi, tr. 8 liểu là moi VBQPPL do các cơ quan có thẩm quyền ban hành phải phù hop với Hiến pháp, các nội dung quy đính trong văn bản quy pham pháp luật không được trái với các quy định cụ thể của Hiên pháp.

Điều nay đã được quy định trong khoản.