CHƯƠNG 1 CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG TỰ DOANH 1. CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm, chức năng, vai trò của Công ty chứng khoán 1. Khái niệm Công ty Chứng khoán Một khái niệm về công ty chứng khoán phổ biến và được chấp nhận rộng rãi là: “Công ty chứng khoán là một tổ chức tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán”.
Công ty chứng khoán đóng vai trò là tổ chức trung gian trong các giao dịch trên thị trường chứng khoán, là nơi kết nối và thực hiện giao dịch giữa người mua và người bán. Bên cạnh đó, công ty chứng khoán còn là trung gian về thông tin, chuyên cung cấp các thông tin tư vấn, các sản phẩm nghiên cứu nhằm hỗ trợ nhà đầu tư chọn lựa được các chứng khoán cho danh mục đầu tư của mình. Dưới góc độ pháp lý, công ty chứng khoán là một doanh nghiệp được thành lập và hoạt động theo pháp luật của từng nước để thực hiện các hoạt động kinh doanh chứng khoán. Công ty chứng khoán được thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh sau đây: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán, lưu ký chứng khoán.
Ngoài những nghiệp vụ trên, công ty chứng khoán được cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính và các dịch vụ tài chính khác. Hoạt động của các công ty chứng khoán rất đa dạng và phức tạp, khác hẳn với các doanh nghiệp sản xuất hay thương mại thông thường vì môi 4 trường hoạt động của chúng chính là TTCK - thị trường tài chính bậc cao của nền kinh tế thị trường. Chính hoạt động đa dạng và phức tạp như vậy nên vấn đề xác định mô hình tổ chức kinh doanh của công ty chứng khoán ở mỗi quốc gia lại có những điểm khác biệt nhất định. Nhìn chung, hai mô hình được áp dụng phổ biến hiện nay là mô hình công ty đa năng và mô hình công ty chuyên doanh chứng khoán.
Mô hình công ty đa năng được chia làm hai dạng: đa năng một phần (các ngân hàng muốn kinh doanh chứng khoán phải thành lập các công ty con độc lập, hoạt động tách rời với hoạt động kinh doanh tiền tệ) và đa năng hoàn toàn (các ngân hàng thương mại được phép kinh doanh tổng hợp, bao gồm cả tiền tệ, chứng khoán và bảo hiểm). Mô hình đa năng hoàn toàn có ưu điểm là sự kết hợp đa năng rất cao, do đó giảm bớt được rủi ro cho hoạt động kinh doanh chung bằng việc đa dạng hóa đầu tư. Ngoài ra, mô hình này còn có ưu điểm là tăng khả năng chịu đựng của ngân hàng trước những biến động trên thị trường tài chính. Tuy nhiên ở mô hình này tính chuyên môn hóa không cao, và nếu môi trường luật pháp không chặt chẽ sẽ dễ dẫn tới tình trạng lũng đoạn thị trường, dễ dẫn đến khủng hoảng tài chính.
Do những hạn chế như vậy, nhiều nước đã chuyển sang áp dụng mô hình công ty chứng khoán chuyên doanh, mô hình đa năng hoàn toàn chỉ còn tồn tại ở một số ít quốc gia. Ngược lại, theo mô hình công ty chuyên doanh chứng khoán, hoạt động kinh doanh chứng khoán sẽ do các công ty độc lập, chuyên môn hóa trong lĩnh vực chứng khoán đảm nhận, các ngân hàng không được trực tiếp tham gia vào kinh doanh chứng khoán. Mô hình này có ưu điểm là hạn chế được rủi ro cho hệ thống ngân hàng, tạo điều kiện cho các công ty chứng khoán đi vào chuyên môn hóa sâu trong lĩnh vực chứng khoán để thúc đẩy thị trường phát triển, tuy nhiên khả năng phân tán rủi ro trong kinh doanh bị hạn chế. Mô hình này được áp dụng phổ biến ở các nước Mỹ, Nhật và các thị trường mới 5 nổi như Hàn Quốc, Thái Lan.
Chức năng của Công ty Chứng khoán Hoạt động của TTCK muốn hiệu quả cần đến những trung gian, đó là các công ty chứng khoán, có nghiệp vụ chuyên môn, kinh nghiệm nghề nghiệp và bộ máy tổ chức phù hợp, thực hiện vai trò trung gian môi giới mua- bán chứng khoán, tư vấn đầu tư và một số các dịch vụ khác cho cả các tổ chức phát hành và các nhà đầu tư. Các CTCK là các tác nhân thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế nói chung và TTCK nói riêng. Nhờ các CTCK mà các cổ phiếu và trái phiếu lưu thông dễ dàng, tạo ra tính thanh khoản cao, qua đó huy động được một lượng vốn khổng lồ nhàn rỗi trong dân chúng để đưa vào những nơi sử dụng hiệu quả hơn. Công ty chứng khoán có các chức năng chủ yếu trên thị trường tài chính: Tạo cơ chế huy động vốn bằng cách nối những người có vốn (nhà đầu tư) đến những người có nhu cầu sử dụng vốn, muốn huy động vốn (những người phát hành chứng khoán) thông qua nghiệp vụ bảo lãnh phát hành.
Cung cấp một cơ chế giá cả cho giá trị của các khoản đầu tư. Cung cấp cơ chế chuyển ra tiền mặt cho các nhà đầu tư. Khi thực hiện các chức năng của mình, các công ty chứng khoán cũng tạo ra sản phẩm, vì các công ty này hoạt động với tư cách đại lý hay công ty ủy thác trong quá trình mua bán các chứng khoán được niêm yết và không niêm yết, đồng thời cung cấp dịch vụ tư vấn đầu tư cho các cá nhân đầu tư, các công ty cổ phần và cả chính phủ nữa. Vai trò của Công ty Chứng khoán a.
Đối với các tổ chức phát hành Tạo cơ chế huy động vốn: Mục tiêu chính tham gia TTCK của các tổ chức phát hành chính là huy động vốn thông qua việc phát hành các loại 6 chứng khoán. Một trong nguyên tắc hoạt động của TTCK là nguyên tắc trung gian, nguyên tắc này yêu cầu các tổ chức phát hành và các nhà đầu tư không được mua bán chứng khoán trực tiếp với nhau mà phải thông qua trung gian mua bán. CTCK có vai trò làm chiếc cầu nối và đồng thời là các kênh dẫn cho vốn chảy từ một hay một số bộ phận nào có của nền kinh tế có dư thừa vốn ( vốn nhàn rỗi ) đến các bộ phận khác của nền kinh tế đang thiếu vốn ( cần huy động vốn ). CTCK với tư cách là một định chế tài chính trung gian, hỗ trợ việc huy động vốn của các tổ chức phát hành thông qua hoạt động bảo lãnh phát hành.
Hỗ trợ chuyên môn thông qua tư vấn: Ngoài ra, CTCK còn cung cấp cho doanh nghiệp các giải pháp tổng hợp về tài chính công ty, cơ cấu lại, lập và đánh giá dự án, quản lý tài sản và định hướng đầu tư. Đối với các nhà đầu tư Tăng hiệu quả đầu tư: Để tham gia đầu tư chứng khoán, các nhà đầu tư phải trải qua một quá trình dài, từ tìm hiểu thông tin thị trường, thông tin về chứng khoán muốn đầu tư, đưa ra quyết định đầu tư (thời điểm đầu tư, số vốn đầu tư, cơ cấu danh mục đầu tư.), tiến hành đầu tư (đặt lệnh đối với chứng khoán niêm yết hay đi tìm người muốn bán/mua đối với chứng khoán chưa niêm yết), thực hiện các thủ tục cần thiết như thanh toán, lưu ký.Tóm lại, để đầu tư được nhà đầu tư phải bỏ ra không ít thời gian và chi phí, hơn thế nữa cũng không đảm bảo được độ chính xác của thông tin mình tiếp cận được, hay thời gian bỏ ra để tìm hiểu và quyết định quá dài làm lỡ mất cơ hội đầu tư. CTCK cung cấp dịch vụ môi giới và tư vấn đầu tư, góp phần làm giảm chi phí, thời gian giao dịch cho các nhà đầu tư. Trên TTCK, các hàng hóa được mua bán, trao đổi là những hàng hóa khó xác định giá trị, giá cả lại thường xuyên biến động, rủi ro trong đầu tư thường cao.
CTCK với hoạt động chuyên nghiệp của mình, có khả năng thu thập và xử lý thông tin, rút ngắn thời gian 7 tìm hiểu thông tin ra quyết định, đồng thời các nhân viên tư vấn đưa ra các khuyến nghị, các ý kiến chuyên môn, là cơ sở để các nhà đầu tư thực hiện các quyết định của mình, tăng hiệu quả và giảm rủi ro trong đầu tư. Ngoài ra, thông qua việc lưu ký chứng khoán, CTCK giúp khách hàng bảo quản các chứng khoán. Đối với thị trường chứng khoán Đối với TTCK, CTCK có hai vai trò cơ bản sau: Góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường. Giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định.
Tuy nhiên, để đưa ra mức giá cuối cùng, người mua và người bán phải thông qua các CTCK vì họ không được tham gia trực tiếp vào quá trình mua bán. Các CTCK là những thành viên của thị trường, do vậy họ cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua đấu giá. Trên thị trường sơ cấp, các CTCK cùng với các nhà phát hành đưa ra mức giá đầu tiên. Chính vì vậy, giá cả của mỗi loại chứng khoán giao dịch đều có sự tham gia định giá của các CTCK.
Các CTCK còn có vai trò tham gia điều tiết thị trường. Để bảo vệ lợi ích của khách hàng và của chính mình, nhiều công ty dành một tỷ lệ nhất định giao dịch của mình để thực hiện vai trò bình ổn thị trường. Theo quy định của nhiều nước, CTCK cũng bắt buộc phải dành ra một tỷ lệ nhất định giao dịch của mình để mua chứng khoán vào khi giá chứng khoán giảm và bán ra khi giá chứng khoán cao. Góp phần tạo hàng hóa cho thị trường và tăng tính thanh khoản của các chứng khoán.
Trên thị trường sơ cấp, bằng hoạt động bảo lãnh phát hành, công ty chứng khoán tham gia vào quá trình tạo hàng hoá cho thị trường. Với chuyên môn và uy tín của mình, cổ phiếu và trái phiếu khi được công ty chứng khoán bảo lãnh phát hành sẽ rút ngắn thời gian phát hành và nhanh chóng được giao dịch. Trong quá trình bảo lãnh, CTCK định giá chứng khoán 8 cho đợt phát hành phù hợp với thực trạng của tổ chức phát hành và tình hình thị trường, đồng thời bình ổn giá chứng khoán trong giai đoạn đầu. Điều này khiến chứng khoán được nhà đầu tư tín nhiệm hơn.
Bên cạnh đó, hoạt động môi giới và tư vấn của CTCK trên thị trường thứ cấp tạo nên tính thanh khoản cho chứng khoán, làm cho chúng hấp dẫn hơn trong mắt nhà đầu tư. Cũng trên thị trường này, do thực hiện các giao dịch mua và bán các CTCK giúp người đầu tư chứng khoán chuyển đổi chứng khoán thành tiền mặt và ngược lại, làm tăng tính thanh khoản của chứng khoán .