Mở đầu bản Chỉ thị tìm người tài đức, Bác Hồ khẳng định vai trò to lớn của nhân tài: “Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài. Trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu người có tài đức”. Và với tư cách “Chủ tịch Chính phủ Việt Nam” lúc bấy giờ, Bác tự nhận khuyết điểm đã không LUAN VAN18CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thấy hết được các bậc hiền tài, khiến cho họ không thể xuất thân: “E vì Chính phủ nghe không đến, thấy không khắp, đến nỗi những bậc tài đức không thể xuất thân.
Khuyết điểm đó tôi xin thừa nhận”[23; 67]. Tiếp đó, Bác giao nhiệm vụ cho các địa phương phải nhanh chóng tìm những người tài đức và báo cáo ngay cho Chính phủ: “Nay muốn sửa đổi điều đó, và trọng dụng những kẻ hiền năng, các địa phương phải lập tức điều tra nơi nào có người tài đức, có thể làm được những điều ích nước lợi dân, thì phải báo cáo ngay cho Chính phủ biết”[23; 192]. Người luôn nhắc nhở Đảng và Chính phủ không những phải liên kết chặt chẽ với trí thức, lôi kéo trí thức tạo nền tảng vững mạnh công - nông - trí mà còn phải tôn trọng, trọng dụng, khuyến khích trí thức, tạo mọi điều kiện để trí thức tham gia vào sự nghiệp cách mạng của toàn dân tộc. Vững vàng quan điểm và lập trường của mình, sau khi cách mạng tháng Tám (1945) thành công, Người đã tạo mọi điều kiện và thu hút đông đảo tầng lớp nhân sỹ, trí thức theo cách mạng, hoà mình với nhân dân đấu tranh vì sự nghiệp cách mạng chung của dân tộc.
Nhiều chính sách lớn đã được kịp thời ban bố nhằm mục đích tập hợp rộng rãi hơn và sử dụng ở mức cao nhất năng lực của tầng lớp các nhân sỹ, trí thức, bao gồm các giới văn nghệ sỹ, các nhà hoạt động khoa học trong nhiều lĩnh vực khác nhau: “Nước nhà cần phải kiến thiết, kiến thiết cần phải có nhân tài. Chính sách của Chính phủ trước sau vẫn là đại đoàn kết. Đối với các vị quan lại cũ, cũng như đối với tất cả các giới đồng bào, những người có tài, có đức thì Chính phủ đều hoan nghênh ra gánh vác việc nước”[23; 451]. Người nói: “Đảng cách mạng lại càng trọng trí thức, cách mạng rất cần trí thức và chính ra chỉ cách mạng mới biết trọng trí thức”[24; 32].
Nhưng trọng trí thức như thế nào? Không phải tất cả đều trọng, Người nhấn mạnh: “Trí thức đáng trọng là trí thức hết lòng phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân”[26; 32]. Người đưa ra ví dụ rất rõ ràng: “Lần đầu tiên ta có cuộc bầu các anh hùng, chiến sĩ lao động. Trong bảy anh hùng lao động có một anh hùng trí óc là chú Nghĩa. Trong 150 chiến sĩ lao động, có hơn mười chiến sĩ lao động trí óc”[26; 33].
LUAN VAN19CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định xây dựng chủ nghĩa xã hội là gắn liền với khoa học - kỹ thuật hiện đại, cho nên Người càng nhấn mạnh thêm vai trò của trí thức, Người viết: “Ra sức đào tạo thật nhiều cán bộ kỹ thuật, cán bộ quản lý cần thiết cho sản xuất và phát triển. Chỉ có như thế, chúng ta mới xây dựng thắng lợi Chủ nghĩa xã hội”[24; 145], Người nhắc lại tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ III của Đảng, phải đẩy mạnh công tác nghiên cứu và phổ biến kiến thức khoa học và kỹ thuật…, ra sức đào tạo các cán bộ khoa học và xây dựng các cơ sở nghiên cứu khoa học; mở rộng hợp tác với các nước anh em trong việc nghiên cứu khoa học kỹ thuật. Chính vì vậy, Người đã trực tiếp cùng với Thường vụ Bộ chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng xem xét, phê duyệt quy hoạch xây dựng phát triển trường Đại học Bách khoa Hà Nội do các chuyên gia Liên Xô giúp ta xây dựng. Ngay từ khoá tốt nghiệp đầu tiên (1961 đến năm 1968) đã ba lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm và làm việc với thầy trò trường Đại học Khoa học và Công nghệ đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà.
Chính nơi đây Người đã căn dặn: “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt, học tốt”[24; 155]. Vì: “Địa vị những người trí thức ái quốc Việt Nam sẽ là cùng với toàn thể đồng bào, kiến thiết một nước Việt Nam mới, một nước Việt Nam thống nhất và độc lập, dân chủ, tự do, hạnh phúc”[24; 156]. Trong bài nói chuyện tại lớp Nghiên cứu chính trị khoá I, trường Đại học Nhân dân Việt Nam, ngày 21/7/1956, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Lực lượng chủ chốt của cách mạng là công nhân và nông dân… Nhưng cách mạng cũng cần có lực lượng của trí thức (chúng ta quen gọi là lao động trí óc),…. Vì lẽ đó, trong sự nghiệp cách mạng và xây dựng xã hội chủ nghĩa, lao động trí óc có một vai trò quan trọng và vẻ vang; và công - nông - trí cần phải đoàn kết chặt chẽ thành một khối”, “… là một bộ phận trong lực lượng cách mạng, trí thức có nhiệm vụ thi đua phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.
Vì vậy, Đảng và Chính phủ ta rất quý trọng những người trí thức của nhân dân, vì nhân dân”[27; 214 - 216]. Nội dung xây dựng đội ngũ trí thức theo quan điểm của Hồ Chí Minh LUAN VAN20CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục tiêu xây dựng đội ngũ trí thức Mục tiêu xây dựng đội ngũ trí thức theo tư tưởng Hồ Chí Minh không tách khỏi mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng của dân tộc. Và hiện nay, toàn Đảng, toàn dân ta đang thực hiện cách mạng xã hội chủ nghĩa nhằm xây dựng thành công xã hội Xã hội chủ nghĩa và tiến tới xã hội Cộng sản chủ nghĩa.
Do đó, mục tiêu xây dựng đội ngũ trí thức không nằm ngoài mục tiêu xây dựng con người xã hội chủ nghĩa, vì “muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa”, tức là xây dựng một đội ngũ trí thức đầy đủ: “đức” và “tài”; đào tạo những trí thức thật sự biết hy sinh vì Tổ quốc, tham gia tích cực vào sự nghiệp cách mạng, góp phần xây dựng thành công xã hội Cộng sản chủ nghĩa, trong đó, trí thức là người biết đưa tri thức vào thực tiễn, thực hành, phụng sự nhân dân, phụng sự Tổ quốc vì sự tồn tại và phát triển của nước nhà; xây dựng con người có mục đích và lối sống cao đẹp, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tư tưởng và tác phong xã hội chủ nghĩa: “Đào tạo nên những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa hồng vừa chuyên, .đào tạo những người công dân có ích cho Tổ quốc, .những người cán bộ dân tộc, .những người công dân tốt và cán bộ tốt, những người chủ tương lai tốt của nước nhà”[20; 510]. Như vậy, người trí thức trong tư tưởng Hồ Chí Minh là người “trí thức vô sản”[12; 23] với tài - đức gắn liền, đức ở đây là đạo đức cách mạng; người trí thức phải có năng lực lí luận và phải giỏi thực hành, tức là phải biết học tập, tiếp thu tri thức, biết đem kiến thức, chuyên môn, nghiệp vụ và sự hiểu biết của mình áp dụng vào thực tế nhằm đem lại hiệu quả cao nhất cho xã hội; trí thức phải làm gương cho nhân dân; trí thức phải được bồi dưỡng truyền thống cách mạng, biết gắn bó chặt chẽ với công nhân, nông dân và nhân dân lao động, tạo thành liên minh công - nông - trí để cùng nhau xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; trí thức phải biết phấn đấu để có cuộc sống lành mạnh, có đạo đức và có tư cách. Chính vì vậy mà Người luôn chú ý tới công tác giáo dục cũng như bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau. Vì: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, tiếp thu tinh hoa của dân tộc và thời đại, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Trí LUAN VAN21CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức là vốn liếng quý báu của dân tộc.
Ở nước khác như thế, ở Việt Nam càng như thế. Tiêu chuẩn của trí thức theo quan điểm của Hồ Chí Minh 1. Trí thức phải đem lý luận vào thực tiễn Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, trí thức nếu chỉ có hiểu biết lý luận thì mới chỉ là trí thức một nửa. Người trí thức chỉ thực sự là trí thức khi đem lý luận gắn liền với thực tiễn.
Nghĩa là phải có năng lực lí luận và phải giỏi thực hành nhằm đem lại hiệu quả cao nhất cho xã hội. Theo Người: “Lý luận phải đem ra thực hành, thực hành phải nhằm theo lý luận. Lý luận cũng như cái tên (hoặc như viên đạn), thực hành cũng như cái đích để bắn, có tên mà không bắn, hoặc bắn lung tung, cũng như không có tên. Lý luận cốt để áp dụng vào thực tế.
Chỉ học thuộc lòng, để loè thiên hạ thì lý luận ấy cũng vô ích”[24; 238]. Phê phán những hạn chế của một số trí thức là sách vở, giáo điều, xa rời lao động… Đặc biệt với bộ phận trí thức cũ, Người khẳng định trí thức cũ “không khỏi ảnh hưởng của thực dân và phong kiến”; Với trí thức đã và đang tham gia cách mạng, Người nói: “…Người trí thức tham gia cách mạng, tham gia kháng chiến rất quý báu cho Đảng. Không có những người trí thức đó thì cách mạng khó khăn thêm nhiều. Nhưng có đôi người trí thức vì thế mà kiêu ngạo, lên mặt.
Chứng kiêu ngạo, lên mặt rất có hại cho họ. Nó ngăn trở họ tiến bộ”[24; 357]. Do đó, Người yêu cầu “…trí thức phải khiêm tốn, chớ kiêu ngạo, phải ra sức làm các việc thực tế… phải cố gắng học, học thì phải hành”[25; 204]. Vì “Biết lý luận mà không thực hành là lý luận suông.
Học để áp dụng vào việc làm. Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp. Có lý luận thì mới hiểu được mọi việc trong xã hội, trong phong trào để chủ trương cho đúng, làm cho đúng”[25; 47]. Theo Hồ Chủ tịch, mục đích của học là để thực hành, để phát triển, để sống… Hành (thực hành) là điều kiện để cũng cố và nâng cao kiến thức được tiếp thu, rèn luyện kỹ năng và hình thành những phẩm chất cần có của người lao động mới.
Theo Người, học và hành là hai khâu của quá trình nhận thức gắn bó LUAN VAN22CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khăng khít với nhau. Hành không chỉ là vận dụng những điều đã học mà còn là nguồn gốc của tri thức mới, là biện pháp rèn luyện con người một cách toàn diện.