Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng cho DN xây lắp tại Vietinbank Sông Nhuệ

Luận văn phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp xây lắp tại Vietinbank Sông Nhuệ.

• Tác giả: Tô Thị Thu Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Đào Minh Phúc
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng đối với các doanh nghiệp xây lắp tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam chi nhánh Sông Nhuệ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của Doanh nghiệp xây lắp
• 1.1.2. Tín dụng đối với các Doanh nghiệp xây lắp tại Ngân hàng Thương mại
• 1.2. CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XÂY LẮP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Khái niệm chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp xây lắp
• 1.2.2. Các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tín dụng đối với DNXL
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XÂY LẮP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MAI
• 1.3.1. Các nhân tố thuộc về Ngân hàng
• 1.3.2. Các nhân tố thuộc về khách hàng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DNXL TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH SÔNG NHUỆ TỪ NĂM 2010 - 2012
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH SÔNG NHUỆ
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Công thương Việt nam - Chi nhánh Sông nhuệ
• 2.1.2. Mô hình tổ chức của Ngân hàng TMCP Công thương Việt nam - Chi nhánh Sông nhuệ
• 2.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP CT Việt nam - Chi nhánh Sông Nhuệ
• 2.2. THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH SÔNG NHUỆ
• 2.2.1. Các qui định về cấp tín dụng của Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt nam
• 2.2.2. Qui đinh về cấp tín dụng đối với các doanh nghiệp xây lắp tại Ngân hàng TMCPCT Việt nam - Chi nhánh Sông Nhuệ
• 2.2.3. Thực trạng chất lượng tín dụng đối với các doanh nghiệp xây lắp tại Ngân hàng TMCPCT Việt nam - Chi nhánh Sông nhuệ
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XÂY LẮP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH SÔNG NHUỆ
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP TẠI NGÂN HÀNG TMCPCT VIỆT NAM - CHI NHÁNH SÔNG NHUỆ
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XÂY LẮP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH SÔNG NHUỆ
• 3.1.1. Định hướng về hoạt động tín dung tại Ngân hàng TMCPCT Việt nam - Chi nhánh Sông nhuệ
• 3.1.2. Định hướng về nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp xây lắp tại Ngân hàng TMCPCT Việt nam - Chi nhánh Sông Nhuệ
• 3.2. GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XÂY LẮP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH SÔNG NHUỆ
• 3.2.1. Hoàn thiện hệ thống văn bản qui định, qui trình và câc văn bản chỉ đạo cấp tín dụng đối với DNXL
• 3.2.2. Đổi mới, hoàn thiện qui trình cho vay đối với DNXL
• 3.2.3. Tăng cuờng quản lý, giám sát và công tác kiểm tra, kiểm soát quá trình sử dụng vốn vay đối với các DNXL
• 3.2.4. Nâng cao chất luợng nguồn nhân lực
• 3.2.5. Áp dụng mô hình cho vay khép kín đối với các Doanhnghiệp xây lắp
• 3.2.6. Đổi mới mô hình kinh doanh và chiến luợc marketing
• 3.2.7. Nâng cao chất luợng thu thập và xử lý thông tin trong hoạt động tín dụng đối với các DNXL
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.3.1. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 3.3.2. Kiến nghị với Ngân hàng nhà nuớc
• 3.3.3. Kiến nghị đối với Ngân hàng TMCPCT Việt nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bức tranh toàn cảnh tín dụng cho DN xây lắp tại Vietinbank

Hoạt động tín dụng cho doanh nghiệp xây lắp (DNXL) là một mảng nghiệp vụ cốt lõi, mang lại nguồn thu nhập đáng kể nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro cao cho hệ thống ngân hàng. Đối với Vietinbank, các DNXL từ lâu đã là nhóm khách hàng truyền thống, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ. Việc nâng cao chất lượng tín dụng cho DN xây lắp Vietinbank không chỉ là mục tiêu kinh doanh mà còn là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo an toàn hệ thống và phát triển bền vững. Lĩnh vực xây lắp có những đặc thù riêng biệt. Sản phẩm thường có quy mô lớn, vòng đời dự án kéo dài, và dòng tiền phụ thuộc chặt chẽ vào tiến độ thanh toán của chủ đầu tư. Những yếu tố này tạo ra thách thức lớn trong việc quản lý rủi ro tín dụng và đòi hỏi ngân hàng phải có những giải pháp chuyên biệt. Bài viết này sẽ hệ thống hóa các vấn đề cơ bản, phân tích thực trạng dựa trên số liệu cụ thể, và đề xuất các nhóm giải pháp toàn diện nhằm cải thiện hiệu quả hoạt động tín dụng đối với nhóm khách hàng đặc thù này tại Vietinbank, hướng tới mục tiêu kép là tăng trưởng tín dụng an toàn và hạn chế nợ xấu.

1.1. Tầm quan trọng và đặc thù ngành xây lắp trong tín dụng

Doanh nghiệp xây lắp là các tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực thi công xây dựng công trình. Theo tài liệu nghiên cứu, đặc thù ngành xây lắp thể hiện rõ qua sản phẩm, quy trình sản xuất và cấu trúc tài chính. Sản phẩm xây lắp thường mang tính đơn chiếc, quy mô lớn, kết cấu phức tạp và có chu kỳ thực hiện dài, dẫn đến vòng quay vốn chậm. Hoạt động thi công phụ thuộc vào nhiều yếu tố bên ngoài như điều kiện tự nhiên, địa chất, và đặc biệt là nguồn vốn từ chủ đầu tư. Về tài chính, các DNXL thường có nhu cầu vốn rất lớn cho cả việc đầu tư máy móc thiết bị (trung dài hạn) và vốn lưu động để thực hiện dự án. Nhu cầu này không chỉ dừng lại ở vay vốn mà còn bao gồm các sản phẩm như bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh tạm ứng. Do đó, tín dụng ngân hàng đóng vai trò huyết mạch, quyết định đến khả năng nhận thầu và triển khai dự án của doanh nghiệp.

1.2. Các chỉ tiêu cốt lõi phản ánh chất lượng tín dụng DNXL

Chất lượng tín dụng đối với DNXL được phản ánh qua một hệ thống các chỉ tiêu định tính và định lượng. Về định tính, đó là sự tuân thủ quy trình nghiệp vụ, tính kịp thời trong việc đáp ứng nhu cầu vốn, và mức độ hài lòng của khách hàng. Về định lượng, các chỉ tiêu quan trọng nhất bao gồm: Tỷ lệ nợ quá hạn và tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay DNXL. Đây là thước đo trực tiếp mức độ rủi ro của danh mục. Các chỉ tiêu khác như tỷ lệ dư nợ có tài sản đảm bảo của DN xây lắp, tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro, và lợi nhuận thu được từ hoạt động cho vay DNXL cũng là những yếu tố quan trọng. Một khoản tín dụng được coi là chất lượng khi "đảm bảo nguyên tắc hoàn trả đầy đủ và đúng hạn cả gốc và lãi, rủi ro tín dụng phải trong giới hạn cho phép" [21, tr.123]. Việc theo dõi và phân tích các chỉ tiêu này giúp ngân hàng đánh giá chính xác sức khỏe của danh mục cho vay và đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời.

II. Thách thức trong quản lý rủi ro tín dụng cho DN xây lắp

Hoạt động cấp tín dụng cho DNXL luôn đối mặt với nhiều thách thức, xuất phát từ cả yếu tố chủ quan của ngân hàng và yếu tố khách quan từ doanh nghiệp cũng như môi trường kinh tế. Bối cảnh kinh tế biến động, thị trường bất động sản đóng băng, và việc chậm thanh toán vốn đầu tư công đã tác động tiêu cực đến năng lực tài chính nhà thầu, đẩy nhiều doanh nghiệp vào tình thế khó khăn. Theo nghiên cứu tại Vietinbank chi nhánh Sông Nhuệ, tỷ lệ nợ quá hạn của DNXL có xu hướng gia tăng trong giai đoạn khó khăn của nền kinh tế (2010-2012). Việc nhận diện chính xác các rủi ro này là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong lộ trình nâng cao chất lượng tín dụng cho DN xây lắp Vietinbank. Các rủi ro chính bao gồm rủi ro trong thẩm định, rủi ro đạo đức, rủi ro từ việc giám sát lỏng lẻo và rủi ro từ sự biến động của thị trường. Việc không kiểm soát tốt các yếu tố này sẽ trực tiếp dẫn đến gia tăng nợ xấu và ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.

2.1. Nhận diện rủi ro từ quy trình và chính sách của ngân hàng

Các nhân tố thuộc về ngân hàng có vai trò quyết định đến chất lượng tín dụng. Một chính sách cho vay DN xây lắp không phù hợp, quy trình thẩm định còn tồn tại lỗ hổng, hoặc việc áp dụng mô hình chấm điểm tín dụng chưa sát với thực tế ngành đều là nguồn gốc của rủi ro. Tài liệu nghiên cứu chỉ ra rằng "sự bất hợp lý trong quản lý khách hàng là dấu hiệu làm phát sinh các rủi ro tín dụng" [21, tr.126]. Bên cạnh đó, năng lực của cán bộ tín dụng là yếu tố then chốt. Cán bộ thiếu kinh nghiệm về ngành xây lắp có thể đánh giá sai tính khả thi của dự án hoặc không nhận diện được các dấu hiệu bất thường về tài chính. Công tác kiểm tra, giám sát sau cho vay nếu không được thực hiện nghiêm túc sẽ dẫn đến việc vốn vay bị sử dụng sai mục đích, làm suy giảm khả năng trả nợ của doanh nghiệp.

2.2. Đánh giá rủi ro từ năng lực tài chính và đặc thù DNXL

Rủi ro từ phía khách hàng là một thách thức lớn. Hầu hết các DNXL có tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao, vốn chủ sở hữu mỏng, phụ thuộc lớn vào vốn vay ngân hàng. Năng lực tài chính nhà thầu có thể suy giảm nhanh chóng khi các dự án gặp khó khăn hoặc bị chủ đầu tư chậm thanh toán. Một rủi ro đặc thù khác là việc quản lý dòng tiền dự án xây dựng. Dòng tiền của DNXL thường không ổn định, phụ thuộc vào các đợt nghiệm thu, thanh toán theo giai đoạn. Nếu ngân hàng không kiểm soát được dòng tiền này, khả năng thu hồi nợ Vietinbank sẽ gặp nhiều khó khăn, đặc biệt khi doanh nghiệp cố tình chuyển dòng tiền về tài khoản ở ngân hàng khác. Thêm vào đó, tính xác thực của các báo cáo tài chính và năng lực quản lý, điều hành của ban lãnh đạo doanh nghiệp cũng là những nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng khoản vay.

III. Bí quyết thẩm định tín dụng DN xây lắp để hạn chế nợ xấu

Để nâng cao chất lượng tín dụng cho DN xây lắp Vietinbank, giải pháp trọng tâm phải bắt đầu từ khâu thẩm định. Đây là "cửa ải" đầu tiên và quan trọng nhất để sàng lọc khách hàng, nhận diện và đo lường rủi ro. Một quy trình thẩm định chặt chẽ không chỉ dừng lại ở việc phân tích các chỉ số tài chính trên báo cáo. Nó đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về đặc thù ngành xây lắp, khả năng phân tích tính khả thi của từng dự án, và đánh giá chính xác uy tín của chủ đầu tư. Việc hoàn thiện công tác thẩm định tín dụng doanh nghiệp xây dựng bao gồm ba trụ cột chính: thẩm định tư cách pháp lý và năng lực tài chính của doanh nghiệp, thẩm định hiệu quả phương án vay vốn gắn với từng công trình cụ thể, và thẩm định giá trị, tính pháp lý của tài sản bảo đảm. Bằng cách thực hiện nghiêm ngặt các bước này, Vietinbank có thể giảm thiểu rủi ro cấp tín dụng cho các khách hàng yếu kém và chủ động hạn chế nợ xấu ngay từ đầu.

3.1. Hoàn thiện quy trình thẩm định năng lực tài chính nhà thầu

Quy trình thẩm định cần được chuẩn hóa và chuyên sâu. Thay vì chỉ dựa vào báo cáo tài chính do doanh nghiệp cung cấp, cán bộ tín dụng cần đối chiếu với dữ liệu từ cơ quan thuế và kiểm toán (nếu có) để đảm bảo tính chính xác. Việc phân tích các chỉ số tài chính phải đặt trong bối cảnh đặc thù ngành, ví dụ như vòng quay vốn lưu động dài hay các khoản phải thu lớn. Đặc biệt, cần thẩm định kỹ lưỡng kinh nghiệm thi công, uy tín và lịch sử tín dụng của doanh nghiệp. Việc xây dựng một hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ dành riêng cho DNXL, có tính đến các yếu tố phi tài chính như năng lực quản trị, mối quan hệ với chủ đầu tư, sẽ giúp đưa ra quyết định cấp tín dụng khách quan và chính xác hơn.

3.2. Phân tích dòng tiền dự án và nguồn vốn thanh toán

Đối với DNXL, phương án kinh doanh gắn liền với từng dự án, công trình cụ thể. Do đó, thẩm định phương án vay vốn thực chất là thẩm định tính khả thi của dự án. Cần phân tích kỹ hợp đồng thi công, dự toán chi phí, và tiến độ thực hiện. Yếu tố quan trọng nhất là nguồn vốn thanh toán của công trình. Ngân hàng phải xác minh nguồn vốn (ngân sách nhà nước, vốn ODA, vốn tự có của chủ đầu tư) có sẵn sàng và rõ ràng hay không. Việc phân tích và dự báo dòng tiền dự án xây dựng một cách cẩn trọng sẽ giúp xác định thời hạn cho vay và lịch trả nợ phù hợp. Ngân hàng cần yêu cầu cam kết của chủ đầu tư về việc thanh toán qua tài khoản của DNXL mở tại Vietinbank để kiểm soát nguồn thu và chủ động thu nợ.

IV. Cách giám sát sau cho vay và quản lý dòng tiền hiệu quả

Chất lượng tín dụng không chỉ được quyết định ở khâu thẩm định mà còn phụ thuộc rất lớn vào công tác quản lý khoản vay. Công tác giám sát sau cho vay là một nghiệp vụ không thể thiếu, giúp ngân hàng đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích, theo dõi tiến độ dự án và phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro. Việc kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất tại công trường, kiểm tra chứng từ giải ngân, và đối chiếu công nợ với chủ đầu tư là những hoạt động cần được thực hiện thường xuyên. Một giải pháp tín dụng cho nhà thầu hiệu quả là áp dụng mô hình cho vay khép kín, trong đó ngân hàng kiểm soát chặt chẽ cả dòng tiền giải ngân (chi cho nhà cung cấp, thầu phụ) và dòng tiền thu về từ chủ đầu tư. Qua đó, Vietinbank không chỉ hạn chế nợ xấu mà còn tăng cường mối liên kết với khách hàng, tạo cơ hội bán chéo các sản phẩm dịch vụ khác, góp phần nâng cao chất lượng tín dụng cho DN xây lắp Vietinbank một cách toàn diện.

4.1. Tăng cường kiểm tra giám sát sử dụng vốn và tiến độ dự án

Công tác kiểm tra, giám sát sau giải ngân phải được thực hiện một cách hệ thống. Ngân hàng cần xây dựng quy trình rõ ràng, quy định tần suất và nội dung kiểm tra đối với từng khoản vay DNXL. Nội dung kiểm tra bao gồm: việc sử dụng vốn có đúng với các hóa đơn, chứng từ đã cung cấp hay không; tiến độ thi công thực tế tại công trường có khớp với báo cáo của doanh nghiệp không; chất lượng công trình có đảm bảo không. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường như dự án chậm tiến độ, vốn bị chiếm dụng, ngân hàng cần có các biện pháp can thiệp kịp thời như tạm dừng giải ngân, yêu cầu bổ sung tài sản đảm bảo, hoặc làm việc với chủ đầu tư để tìm giải pháp, tránh để phát sinh nợ xấu.

4.2. Áp dụng cơ chế quản lý dòng tiền và thu hồi nợ chủ động

Quản lý dòng tiền là chìa khóa để thu hồi nợ Vietinbank hiệu quả. Ngân hàng cần yêu cầu và ràng buộc trong hợp đồng tín dụng việc DNXL phải mở tài khoản duy nhất tại Vietinbank để nhận tiền thanh toán từ các công trình được tài trợ vốn. Cần có thỏa thuận ba bên giữa Ngân hàng - Doanh nghiệp - Chủ đầu tư để đảm bảo dòng tiền được chuyển về đúng tài khoản. Khi tiền về, ngân hàng có thể tự động trích nợ gốc và lãi đến hạn theo thỏa thuận. Cơ chế này giúp giảm thiểu rủi ro khách hàng chây ì hoặc sử dụng tiền thanh toán vào mục đích khác. Trong trường hợp phát sinh nợ quá hạn, cần có các biện pháp quyết liệt như đôn đốc, làm việc trực tiếp, hoặc tiến hành các thủ tục pháp lý để xử lý tài sản đảm bảo của DN xây lắp.

V. Phân tích thực trạng tín dụng DN xây lắp Vietinbank Sông Nhuệ

Nghiên cứu điển hình tại Vietinbank - Chi nhánh Sông Nhuệ giai đoạn 2010-2012 cung cấp một cái nhìn thực tế về hoạt động tín dụng đối với DNXL. Trong giai đoạn này, dư nợ cho vay DNXL luôn chiếm tỷ trọng cao, khoảng 51% tổng dư nợ của chi nhánh vào năm 2012, cho thấy đây là nhóm khách hàng chiến lược. Mặc dù đạt được những kết quả tích cực về tăng trưởng quy mô, hoạt động này cũng bộc lộ những hạn chế. Theo Bảng 2.11 trong tài liệu nghiên cứu, tỷ lệ nợ xấu của DNXL tại chi nhánh có sự biến động, phản ánh những khó khăn của nền kinh tế và rủi ro nội tại của ngành. Việc phân tích sâu các số liệu về cơ cấu dư nợ, tỷ lệ nợ quá hạn, và hiệu quả sinh lời sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng để hoàn thiện các giải pháp tín dụng cho nhà thầu và nâng cao chất lượng tín dụng cho DN xây lắp Vietinbank trong các giai đoạn tiếp theo. Những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn là vô cùng quý giá cho việc xây dựng chính sách tín dụng bền vững.

5.1. Đánh giá cơ cấu dư nợ và tỷ lệ nợ xấu của DN xây lắp

Số liệu từ Bảng 2.8 cho thấy dư nợ của DNXL tại Vietinbank Sông Nhuệ tăng từ 536 tỷ đồng (năm 2010) lên 818 tỷ đồng (năm 2012). Sự tăng trưởng này khẳng định vai trò quan trọng của chi nhánh trong việc cung ứng vốn cho ngành xây dựng tại địa phương. Tuy nhiên, đi kèm với tăng trưởng là rủi ro gia tăng. Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu của nhóm khách hàng này cũng có những diễn biến phức tạp. Phân tích Bảng 2.10 về phân loại nợ quá hạn cho thấy các khoản nợ dài ngày có xu hướng tăng, đặt ra thách thức cho công tác thu hồi nợ Vietinbank. Nguyên nhân được xác định bao gồm cả khó khăn khách quan của thị trường và những hạn chế trong công tác quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng.

5.2. Hiệu quả từ chính sách cho vay và quản lý tài sản đảm bảo

Phân tích lợi nhuận từ hoạt động cho vay DNXL (Bảng 2.14) cho thấy đây là mảng kinh doanh có đóng góp đáng kể vào kết quả chung của chi nhánh. Tuy nhiên, hiệu quả này có thể bị ảnh hưởng bởi chi phí trích lập dự phòng rủi ro. Một điểm đáng chú ý là tỷ lệ dư nợ có tài sản đảm bảo. Theo Bảng 2.12, tỷ lệ này có sự suy giảm vào năm 2012, cho thấy ngân hàng đã nới lỏng điều kiện tín dụng để đáp ứng nhu cầu vốn lớn của doanh nghiệp. Mặc dù tài sản đảm bảo của DN xây lắp không phải yếu tố quyết định duy nhất, việc giảm tỷ lệ này làm tăng rủi ro cho ngân hàng trong trường hợp khách hàng không trả được nợ. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng và yêu cầu về an toàn vốn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm và đặc điểm của Doanh nghiệp xây lắp 1. Khái niệm doanh nghiệp xây lắp: Doanh nghiệp xây lắp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh trong lĩnh vực thi công xây lắp theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện sản xuất kinh doanh [19] 1.

Đặc điểm của doanh nghiệp xây lắp: Quá trình tạo ra sản phẩm xây lắp khác với các sản phẩm thông thường khác, Sản phẩm xây lắp gắn kết với các yếu tố kinh tế kỹ thuật riêng biệt, và chịu sự chi phối của công tác tư vấn, giám sát, quản lý điều hành. Đặc điểm cơ bản của doanh nghiệp xây lắp được thể hiện qua các yếu tố sau: *) Đặc điểm về sản phẩm xây lắp: - Sản phẩm xây lắp thường có qui mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc do sản phẩm đựơc thiết kế riêng cho từng sản phẩm theo yêu cầu của người sử dụng, chi phí xây dựng của mỗi sản phẩm cũng khác nhau, chu 4 kỳ thực hiện dài, vốn đầu tư lớn, vòng quay vốn chậm, dẫn đến thiếu vốn, thi công nhiều khi bị gián đoạn, kéo dài, gây ứ đọng vốn, dẫn đến thất thoát và lãng phí, do vậy đòi hỏi công tác quản lý giám sát tài chính phải có kế hoạch, năng lực thi công đủ đáp ứng yêu cầu tiến độ của từng hạng mục, từng công trình, rút ngắn thời gian thi công, tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. - Sản phẩm xây lắp được hình thành tại nhiều địa điểm xây dựng thi công khác nhau, chịu ảnh hưởng của điều kiện về thiên nhiên, địa chất, khí hậu, vùng miền, và khó di dời,có tính cố định, thường nơi thi công xây lắp cũng là nơi tiêu thụ và sử dụng sản phẩm. Với đặc điểm trên các DNXL thường phải di chuyển các yếu tố lao động (con người) và tư liệu lao động (máy móc, thiết bị, phương tiện ) đến nơi sản xuất.

Đây cũng là điểm khác biệt nhất của các DNXL đối với các loại hình doanh nghiệp khác, đó là việc phát sinh các chi phí vận chuyển , di dời, các xí nghiệp di động ( các lán trại, nhà tạm.) Chất lượng , giá cả của sản phẩm và hiệu quả của DNXL bị ảnh hưởng rất lớn bởi yếu tố tự nhiên tác động gây ra các rủi ro không lường trước được. Vì vậy các DNXL phải lập tiến độ thi công và tổ chức thi công hợp lý, có phương án dự phòng để hạn chế khắc phục các rủi ro do yếu tố thiên tai ( như mua bảo hiểm, bảo quản và sử dụng nguyên nhiên vật liệu hợp lý) góp phần quản lý hiệu quả chi phí thi công. - Giá của sản phẩm xây lắp thường theo giá trị dự toán được duyệt hoặc giá trị quyết toán công trình hoặc giá thỏa thuận với chủ đầu tư thông qua hình thức đấu thầu, vì vậy để tính toán hiệu quả chi phí đầu vào đầu ra, DNXL phải lập dự toán chi phí và giá thành, hạch toán chi phí theo từng hạng mục, từng gói thầu, theo từng giai đoạn của hạng mục công trình để quản lý chặt chẽ chi phí, tránh lãng phí thất thoát, hoặc không tính đủ chi phí dẫn đến Doanh nghiệp có thể bị thua lỗ. 5 - Sản phẩm xây lắp đáp ứng cho rất nhiều nhu cầu sử dụng khác nhau, từ nhu cầu tiêu dùng đến nhu cầu phục vụ cho hoạt dộng sản xuất kinh doanh, với đặc điểm nêu trên, trong quá trình sử dụng sản phẩm hầu hết sản phẩm xây lắp đuợc tính vào Tài sản cố định để đầu tu, khai thác, sử dụng và trích khấu hao, vì vậy hiệu quả đầu tu của các ngành, các tổ chức kinh tế phụ thuộc rất lớn vào chất luợng của sản phẩm xây lắp.

Đặc điểm về tổ chức quản lý và sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp xây lắp: - Các DNXL hoạt động sản xuât kinh doanh theo tinh chất đặc thù riêng có của ngành, chỉ tổ chức sản xuất thi công khi đã có sự thỏa thuận thống nhất với chủ đầu tu, và tiêu thụ đuợc khi đã thỏa mãn các yêu cầu mà chủ đầu tu và Doanh nghiệp đã ký kết trong Hợp đồng xây lắp .Sự mở rộng hay thu hẹp qui mô hoạt động của các DNXL phụ thuộc rất lớn vào khả năng đầu tu mở rộng, định huớng phát triển của nền kinh tế, nếu kinh tế phát triển thì nhu cầu thi công xây lắp,đầu tu xây dựng sẽ tăng lên và thị truờng tiêu thụ sản phẩm xây lắp cũng sẽ phát triển theo và nguợc lại. - Dòng tiền của các DNXL có đuợc khi sản phẩm xây lắp đuợc các chủ đầu tu chấp thuận, nghiệm thu thanh toán và nguồn tiền của chủ đầu tu đã sẵn sàng, đây là dòng tiền hết sức quan trọng để DNXL sử dụng trang trải các chi phí hoạt động trong đó một khoản không nhỏ dùng để trả nợ Ngân hàng. Đặc điểm về tài chính của các DNXL: - Với đặc thù của DNXL nêu trên nên nhu cầu vốn cho các DNXL thuờng rất lớn ( kể cả vốn trung dài hạn và vốn ngắn hạn) trong đó nhu cầu vay vốn trung dài hạn để đầu tu mới, thay thế và cải tiến máy móc thiết bị nâng cao năng lực thi công. Bên cạnh đó nhu cầu bảo lãnh và vay vốn ngắn 6 hạn để tham gia thi công các công trình xây lắp cũng chiếm một tỷ lệ không nhỏ trong tổng nhu cầu cấp tín dụng của Doanh nghiệp, đây là một kênh rất lớn để các Ngân hàng có cơ hội tiếp cận cấp tín dụng đối với các DNXL.

- Vòng quay vốn luu động của các DNXL thuờng kéo dài hơn so với các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thuờng khác. Qui trình để sản xuất ra một sản phẩm xây lắp thuờng rất dài, từ khâu tu vấn, thiết kế, giải phóng mặt bằng, thi công, giám sát, nghiệm thu thanh toán, quyết toán, bảo hành., Doanh nghiệp phải bỏ ra rất nhiều chi phí cho từng hạng mục, giá trị đuợc tạm ứng, thanh toán thuờng chiếm khoảng 70%, vì vậy vốn bị ứ đọng trong thời gian chờ nghiệm thu, quyết toán thanh toán,dẫn đến vòng quay vốn luu động bị chậm. - Khả năng tự chủ về tài chính thâp, đòn bẩy tài chính cao, gánh nặng về chi phí vốn vay, gây áp lực lớn đến hiệu quả kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp. Với thực trạng vốn chủ sở hữu của hầu hết các DNXL còn ở mức thấp so với tổng nguồn vốn, các DNXL thuờng xuyên thiếu vốn luu động để sản xuất kinh doanh và phải dựa vào nguồn vốn bên ngoài, trong đó có một phần vốn chiếm dụng từ nhà cung cấp và phần lớn là vốn vay Ngân hàng dẫn đến chi phí vốn tăng lên, ảnh huởng đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, vì vậy tỷ lệ bổ sung vốn chủ sở hữu từ Lợi nhuận để lại không theo kịp với tỷ lệ tăng truởng của qui mô hoạt động sản xuất kinh doanh.

Vì vậy đối với các DNXL điều quan trọng là phải tiếp cận và thực hiện thi công các công trình có nguồn vốn thanh toán rõ ràng, sẵn sàng cho việc thanh toán, đủ năng lực thi công cả về nhân lực và vật lực, đồng thời phải cân đối tài chính để tìm nguồn vốn đầu tu cho việc nâng cao năng lực th i công, đảm bảo chất luợng sản phẩm, tiết kiệm chi phí đem lại hiệu quả kinh tế cao. Tín dụng đối với các Doanh nghiệp xây lắp tại Ngân hàng Thương mại 1. Đặc điểm trong hoạt động cấp tín dụng đối với DNXL: a/Khái niệm tín dụng: “Tín dụng là quan hệ giữa các bên về việc vay mượn một tài sản thực, tài sản tài chính hay uy tín” [21,tr.87],vi vậy “quan hệ tín dụng thể hiện sự vay mượn , là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị tài sản từ người sở hữu sang người sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định trên cơ sở tín nhiệm ( tin tưởng) người sử dụng tài sản hiệu quả để có khả năng hoàn trả một lượng giá trị lớn hơn giá trị ban đầu” [21,tr. b/Đặc điểm trong hoạt động cấp tín dụng đối với DNXL: - Doanh nghiệp xây lắp với tư cách là nhà thầu thi công, thường có nhu cầu phát sinh các sản phẩm tài trợ thương mại trước các sản phẩm cho vay, ví dụ như Bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh tiền ứng trước, bảo lãnh thanh toán.

[2] Do các dòng tiền chi và dòng tiền thu từ việc thanh toán của chủ đầu tư không khớp nhau nên nhà thầu thường phát sinh nhu cầu vay vốn lưu động để chi trả các chi phí phát sinh như nguyên nhiên vật liệu, lương nhân công, chi phí thuê máy móc thiết bị, chi phí sửa chữa nhỏ, chi phí chung, chi phí cho thầu phụ ( nếu có) , chi phí khác. hoặc nhu cầu vay vốn trung dài hạn để mua sắm máy móc thiết bị phục vụ thi công công trình. - Việc phát hành bảo lãnh hay cho vay của Ngân hàng phải dựa trên nhu cầu và cơ sở hồ sơ Doanh nghiệp cung cấp như: Hồ sơ mời thầu, hợp đồng thi công xây lắp, Phương án sản xuất kinh doanh và bảo lãnh/vay vốn, Hồ sơ dự toán, Hồ sơ nghiệm thu thanh toán, hóa đơn chứng từ, đối chiếu công nợ và nhu cầu sử dụng vốn phục vụ cho hoạt động thi công xây lắp của Doanh nghiệp.Sau khi thảm định tính khả thi của Phương án, nguồn vốn 8 thanh toán của Công trình, vốn tự có tham gia, Ngân hàng xác định số tiền bảo lãnh/doanh số cho vay đối công trình đó. [2] Một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây lắp thường thi công rất nhiều công trình với các giai đoạn và tiến độ thi công,nguồn vốn thanh toán khác nhau.

Để quản lý và theo dõi tiến độ thi công, khả năng thanh toán và hiệu quả của từng công trình, Ngân hàng thường áp dụng phương thức cho vay từng lần, mỗi công trình sẽ có phương án SXKD riêng, ký hợp đồng tín dụng và quản lý theo doanh số cho vay, thu nợ của công trình đó. - Thời hạn bảo lãnh, cho vay cũng phải phụ thuộc vào điều khoản qui định của Hợp đồng, tiến độ thi công, điều khoản thanh toán.