phần mở đầu và phần kết luận, sáng kiến gồm ba chƣơng: 2 skkn Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề xây dựng các chủ đề ngoại khóa góp phần nâng cao chất lƣợng tiết sinh hoạt lớp ở trƣờng THPT. Chƣơng 2: Xây dựng và sử dụng các chủ đề ngoại khóa góp phần nâng cao chất lƣợng tiết sinh hoạt lớp ở trƣờng THPT. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ XÂY DỰNG CÁC CHỦ ĐỀ NGOẠI KHÓA GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG TIẾT SINH HOẠT LỚP Ở TRƢỜNG THPT 1.
Cơ sở lí luận của vấn đề xây dựng các chủ đề ngoại khóa góp phần nâng cao chất lƣợng tiết sinh hoạt lớp ở trƣờng THPT.Vai trò của tiết sinh hoạt lớp. Sinh hoạt lớp cuối tuần đƣợc tính 1 tiết/ tuần và thƣờng diễn ra vào cuối tuần. Đây là tiết học bao gồm các hoạt động của học sinh trong tập thể lớp. Các hoạt động đó gắn với các giá trị của tập thể lớp nhƣ đoàn kết, yêu thƣơng, chia sẻ.
Đây cũng là dịp học sinh làm quen với nhiều loại hình hoạt động khác nhau góp phần hình thành các kĩ năng quan trọng của bản thân nhƣ phát triển trí tuệ, tình cảm, đạo đức, sức khỏe…. Tiết sinh hoạt lớp là khoảng thời gian lí tƣởng để giáo viên chủ nhiệm tiến hành các biện pháp giáo dục phù hợp nhằm hình thành, phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết cho từng đối tƣợng học sinh. Đồng thời giáo viên chủ nhiệm có thể tác động đến tâm tƣ, tình cảm, tạo hứng thú, động lực học tập đúng đắn và môi trƣờng học tập thân thiện cho học sinh.Từ đó góp phần nâng cao hiệu quả của công tác chủ nhiệm lớp. Đặc điểm học sinh THPT.
Học sinh THPT ở lứa tuổi từ 15 đến 17 tuổi đƣợc xem là giai đoạn đầu của tuổi thanh niên. Sự phát triển thể chất đã bƣớc vào thời kì phát triển bình thƣờng, hài hòa, cân đối. Cơ thể của các em đã đạt tới mức phát triển của ngƣời trƣởng thành, nhƣng sự phát triển của các em còn kém so với ngƣời lớn. Các em có thể làm những công việc nặng của ngƣời lớn.
Hoạt động trí tuệ của các em có thể phát triển tới mức cao. Khả năng hƣng phấn và ức chế ở vỏ não tăng lên rõ rệt có thể hình thành mối liên hệ thần kinh tạm thời phức tạp hơn. Tƣ duy ngôn ngữ và những phẩm chất ý chí có điều kiện phát triển mạnh. Ở tuổi này, các em dễ bị kích thích không phải chỉ do nguyên nhân sinh lý nhƣ ở tuổi thiếu niên mà nó còn do cách sống của cá nhân (nhƣ tác động của các chất kích thích, không giữ điều độ trong học tập, lao động, vui chơi…).Trong các mối quan hệ giao tiếp, trƣớc hết trong gia đình, các em đã có nhiều quyền lợi và trách nhiệm nhƣ ngƣời lớn.
Cha mẹ bắt đầu trao đổi với các em về một số vấn đề quan trọng trong gia đình. Các em cũng thấy đƣợc quyền hạn và trách nhiệm của bản thân đối với gia đình. Các em bắt đầu quan tâm chú ý đến nền nếp, lối sống sinh hoạt và điều kiện kinh tế chính trị của gia đình. Ở nhà trƣờng, học tập vẫn là hoạt động chủ đạo nhƣng tính chất và mức độ thì phức tạp và cao hơn hẳn so với tuổi thiếu niên.
Đòi hỏi các em tự giác, tích cực độc lập hơn, phải biết cách vận dụng tri thức một cách sáng tạo. Nhà trƣờng lúc này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì nội dung học tập không chỉ nhằm 4 skkn trang bị tri thức và hoàn chỉnh tri thức mà còn có tác dụng hình thành thế giới quan và nhân sinh quan cho các em. Về mặt xã hội, lứa tuổi học sinh THPT bắt đầu có quyền công dân, quyền tham gia mọi hoạt động bình đẳng nhƣ ngƣời lớn. Tất cả các em đã có suy nghĩ về việc chọn nghề.
Khi tham gia vào hoạt động xã hội các em đƣợc tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội khác nhau, quan hệ xã hội đƣợc mở rộng, các em có dịp hòa nhập vào cuộc sống đa dạng phức tạp của xã hội giúp các em tích lũy vốn kinh nghiệm sống để chuẩn bị cho cuộc sống tự lập sau này. Vì vậy biện pháp giáo dục dành cho lứa tuổi THPT không thể là áp đặt một chiều từ phía ngƣời lớn. Ngƣợc lại phải tạo mọi điều kiện để học sinh đƣợc tham gia vào tất cả các hoạt động giáo dục trên cơ sở xuất phát từ nhu cầu, mong muốn và khả năng thực hiện nhiệm vụ giáo dục của mỗi cá nhân học sinh. Nhận thức đƣợc đặc điểm của học sinh THPT, bản thân tôi là giáo viên chủ nhiệm, tôi nhận thấy mình cần tạo cơ hội cho học sinh đƣợc trải nghiệm, đƣợc bộc lộ những phẩm chất, năng lực vốn có vào việc phát triển tập thể lớp đoàn kết, vững mạnh.
Từ đó tạo môi trƣờng học tập thân thiện giúp học sinh đƣợc phát triển những năng lực, phẩm chất cần thiết sẵn sàng cho việc tiếp tục học tập hoặc đi vào cuộc sống, lựa chọn nghề nghiệp cho tƣơng lai. Vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp. Giáo viên chủ nhiệm lớp ngoài giảng dạy các môn học theo đúng chuyên môn đƣợc đào tạo tại lớp chủ nhiệm còn có vai trò quan trọng trong việc phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh. Trƣớc hết, giáo viên chủ nhiệm đƣợc giao nhiệm vụ quản lí một lớp học do hiệu trƣởng phân công.
Trong đó có việc tìm hiểu, hoàn thiện các hồ sơ học tập liên quan đến học sinh ( sơ yếu lí lịch, địa chỉ liên lạc, hoàn cảnh gia đình, thông tin học bạ học sinh), duy trì sĩ số lớp học, kiểm tra mức độ chuyên cần của học sinh, xây dựng và tổ chức thực hiện các kế hoạch giáo dục, đôn đốc, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập và tu dƣỡng của học sinh. Giáo viên chủ nhiệm là ngƣời chịu trách nhiệm chính về chất lƣợng học tập và hạnh kiểm của học sinh trong lớp chủ nhiệm trƣớc hiệu trƣởng, hội đồng sƣ phạm của Nhà trƣờng và phụ huynh học sinh. Giáo viên chủ nhiệm giữ vai trò chủ đạo trong việc phối hợp với các lực lƣợng giáo dục gồm các tổ chức, đoàn thể, các giáo viên bộ môn trong tập thể sƣ phạm của Nhà trƣờng, gia đình phụ huynh học sinh và các tổ chức xã hội khác.Trong mối quan hệ đó, giáo viên chủ nhiệm là ngƣời trực tiếp tác động đến chủ thể giáo dục là học sinh thông qua các biện pháp giáo dục.Vai trò tổ chức của giáo viên chủ nhiệm thể hiện trong việc thành lập bộ máy tự quản của lớp, phân công trách nhiệm cho từng cá nhân, các tổ, nhóm, đồng thời tổ chức thực hiện các mặt hoạt động theo kế hoạch giáo dục đƣợc xây dựng hàng năm, hàng tháng, hàng tuần. Bên cạnh đó GVCN còn là ngƣời tổ chức các phong trào thi đua, các cuộc sinh hoạt tập thể lớp.
Thông qua các biện pháp giáo dục với tinh thần, trách nhiệm cao, và sự gƣơng mẫu của ngƣời giáo viên chủ nhiệm tác động đến học sinh, giúp học sinh bộc lộ đƣợc những tâm tƣ, tình cảm, mong muốn cá nhân, sự cảm thông, sẻ chia giữa các thành viên trong lớp học. Từ đó hƣớng tới xây dựng khối đoàn kết trong tập thể. Sự cần thiết xây dựng các chủ đề ngoại khóa góp phần nâng cao chất lượng tiết sinh hoạt lớp ở trường THPT. Hoạt động ngoại khóa là tất cả các hoạt động nằm ngoài chƣơng trình học chính quy của học sinh.
Các hoạt động này thƣờng là hoạt động nhóm nhằm phát triển và nuôi dƣỡng các kỹ năng cá nhân trong tập thể. Hoạt động ngoại khóa là một trong những mảng hoạt động giáo dục quan trọng ở Nhà trƣờng trong việc giáo dục học sinh phát triển toàn diện. Tham gia các hoạt động ngoại khóa không chỉ giúp các em tăng cƣờng sức khỏe, giải tỏa mệt mỏi sau những giờ học căng thẳng mà còn có ý nghĩa hỗ trợ cho giáo dục chính khóa, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách, bồi dƣỡng năng khiếu và tài năng sáng tạo của học sinh, là cơ hội để các em phát triển các kỹ năng cần thiết trong cuộc sống. Bên cạnh đó là tác động của đại dịch Covid-19 khiến cho các hoạt động tập thể trong Nhà trƣờng nhƣ chào cờ, thể thao, văn nghệ ít đƣợc thực hiện.
Nếu tình trạng này xảy ra thƣờng xuyên và kéo dài sẽ ảnh hƣởng đến sức khỏe và thể chất, tinh thần của học sinh. Việc tham gia các hoạt động ngoại khóa giúp học sinh có thể thƣ giãn sau những giờ học chính khóa. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng giúp các em giải tỏa đƣợc tâm trạng, lấy lại hứng thú học tập, cải thiện tốt chất lƣợng học tập và trở nên tích cực hơn trong các hoạt động khác. Hoạt động ngoại khóa không chỉ giúp các em nhanh nhẹn, hoạt bát hơn mà thông qua những hoạt động này còn giúp các em phát triển thêm những kĩ năng mềm khác nhƣ kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng thuyết trình, lãnh đạo, kĩ năng xử lý tình huống,… Thông thƣờng tiết sinh hoạt lớp diễn ra vào tiết học cuối tuần với hoạt động chính là giáo viên hoặc cán sự lớp tổ chức, điều hành lớp chủ nhiệm tổng kết, đánh giá, nhận xét về mọi hoạt động trong tuần vừa qua và triển khai, phổ biến kế hoạch tuần tới, tuyên dƣơng những học sinh có nhiều điểm tốt hoặc hoạt động tích cực đồng thời phê bình, xử lí các học sinh vi phạm nội quy trong tuần.
Vì vậy tiết sinh hoạt thƣờng trở nên nhàm chán, ít tạo đƣợc hứng thú cho học sinh. Nếu sử dụng các chủ đề ngoại khóa vào tiết sinh hoạt lớp sẽ tạo cơ hội cho học sinh đƣợc trải nghiệm những cảm xúc tích cực, tiếp cận thực tế, để các em hiểu rõ bản thân, hiểu hơn về những ngƣời xung quanh, những vấn đề liên quan đến bản thân và đời sống xã hội .Vì thế mà hiệu quả giáo dục của tiết sinh hoạt tăng lên. Thực trạng tiết sinh hoạt lớp ở trƣờng phổ thông hiện nay. Điều tra việc xây dựng và sử dụng các chủ đề ngoại khóa trong tiết sinh hoạt lớp ở trường THPT hiện nay.
a) Mục đích điều tra: - Tìm hiểu thực trạng về việc xây dựng, sử dụng các chủ đề ngoại khóa nhằm nâng cao hiệu quả tiết sinh hoạt lớp. - Tìm hiểu nhu cầu, hứng thú, mong muốn và hiệu quả giáo dục từ phản hồi của học sinh lớp chủ nhiệm trong quá trình tham gia tiết sinh hoạt lớp với các chủ đề ngoại khóa.