Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu trong nước Nghiên cứu các công trình khoa học ở trong nước có liên quan đến đề tài luận án, tác giả nhận thấy có các công trình tiêu biểu sau: - Công trình nghiên cứu: “Đánh giá mô hình tăng trưởng kinh tế TP.HCM giai đoạn 1990 – 2010. Định hướng và giải pháp hoàn thiện mô hình tăng trưởng đến năm 2020” Hoàng Thị Chỉnh, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM 2011, đứng ở góc độ của kinh tế phát triển, tác giả khái quát lại những mô hình tăng trưởng kinh tế của TP.HCM giai đoạn 1990 – 2010, đánh giá những ưu, nhược điểm, thành tựu, hạn chế của những mô hình tăng trưởng của TP. Từ đó tác giả đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả, chất lượng tăng trưởng kinh tế TP.HCM giai đoạn sau năm 2010.
Những giải pháp nâng cao hiệu quả, chất lượng tăng trưởng do tác giả đề xuất tuy chưa đầy đủ nhưng vẫn có ý nghĩa tham khảo cho những công trình nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. - Công trình nghiên cứu: “Quan điểm và giải pháp đảm bảo sự gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ công bằng xã hội” Hoàng Đức Thân. Hà nội 2010, Công trình nghiên cứu trình bày lý luận về sự gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội. Đánh giá khái quát thực trạng gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ công bằng xã hội ở Việt Nam, Đề xuất giải pháp và quan điểm bảo đảm gắn kết hợp lý giữa phát triển kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội ở nước ta giai đoạn 2011-2020.
Dù mới trình bày một cách sơ lược nhưng những nội dung về lý luận gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ công bằng xã hội được trình bày trong công trình nghiên cứu vẫn có ý nghĩa tham khảo về mặt lý luận cho những đề tài nghiên cứu có liên quan. - Công trình nghiên cứu “Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới - Vấn đề và giải pháp” Nguyễn Thị Nga, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh 2006, Tác giả trình bày lý luận về quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội ở nước ta trong thời kỳ đổi mới. Phân tích sự luan an gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay. Từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm kết hợp tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam.
Dù chưa làm rõ được tiêu chí định hướng XHCN trong quan hệ tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội nhưng nội dung nghiên cứu về lý luận quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội vẫn gợi ra cho những nghiên cứu có liên quan hướng tiếp cận về mặt lý thuyết quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội ở Việt Nam. - Đề tài: “Nghiên cứu đề xuất các giải pháp để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế TP.HCM theo hướng cạnh tranh giai đoạn 2011 - 2020 và tầm nhìn 2025” Lương Minh Cừ, Đào Duy Huân, Trường Đại học Tài chính Marketing, 2013, đề tài tổng quan lý thuyết về chuyển đổi mô hình kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế một vùng, một địa phương, đồng thời đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế TP.HCM trong thời gian vừa qua. Đề tài nghiên cứu, phân tích, đánh giá hiệu quả các chính sách và giải pháp hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế TP.HCM giai đoạn 2006- 2011. Dựa vào việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn, tác giả đưa ra các quan điểm, mục tiêu và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế TP.HCM giai đoạn 2011 - 2020 và tầm nhìn 2025.
Kết quả nghiên cứu mang tính tổng quan về lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế của vùng, lãnh thổ, địa phương mà đề tài thực hiện được là nghiên cứu có ý nghĩa tham khảo để xây dựng khung lý luận của các đề tài nghiên cứu có liên quan. - Công trình nghiên cứu: “Tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội. Lý thuyết và thực tiễn ở TP.HCM” Đỗ Phú Trần Tình. Công trình nghiên cứu đã trình bày một cách khái quát lý thuyết tăng trưởng và công bằng xã hội, đồng thời áp dụng lý thuyết để đánh giá thực trạng tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội trên địa bàn TP.
Dù nội dung nghiên cứu mới giới thiệu được một cách tính sơ lược những vấn đề cơ bản về lý luận tăng trưởng và công bằng xã hội nhưng đó có thể coi là những gợi ý về việc xây dựng khung lý luận khi nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội; “Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội trên địa bàn luan an TP.HCM giai đoạn 1994 – 2008” Tạp chí Phát triển kinh tế, tháng 11/2009. Bài viết đã đánh giá TTKT và công bằng xã hội thông qua các chỉ tiêu như việc làm, thu nhập bình quân đầu người, hệ số GINI và khảo sát đánh giá của người dân hệ thống y tế, giáo dục, nhà ở. Đồng thời, bài viết cũng đề xuất một số giải pháp. Tuy nhiên, bài viết chỉ đánh giá CLTT kinh tế ở góc độ công bằng xã hội chứ chưa đề cập đến những vấn đề khác như năng suất lao động tổng hợp hiệu quả kinh tế, khả năng cạnh tranh, tiến bộ xã hội, đảm bảo môi trường sinh thái… - Công trình nghiên cứu: “Tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội ở Việt Nam” Đinh Quang Ty, Hoàng Đức Thân.
Công trình nghiên cứu trình bày thực trạng tăng trưởng kinh tế, tiến bộ, công bằng xã hội ở Việt Nam, vạch ra những thành tựu, hạn chế về tăng trưởng kinh tế và tiến bộ công bằng xã hội ở Việt nam. Kết quả nghiên cứu, phân tích về hiện trạng tăng trưởng kinh tế, tiến bộ, công bằng xã hội trong công trình nghiên cứu là gợi ý bổ ích về hướng tiếp cận thực tiễn tương đối đa chiều của những đề tài nghiên cứu có liên quan. - Công trình nghiên cứu: “Đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế”. Tạp chí: “Những vấn đề kinh tế và chính trị thế giới” Bùi Quang Bình.
Công trình nghiên cứu vạch rõ sự cần thiết khách quan phải thực hiện đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế. Kết quả nghiên cứu là gợi ý về việc lựa chọn mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam để nâng cao hiệu quả, chất lượng tăng trưởng gắn với hội nhập kinh tế quốc tế và chỉ rõ mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế. - Nghiên cứu: “Mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam từ đổi mới đến nay - Những thành tựu và hạn chế” Trương Bá Thanh, Bùi Quang Bình, Thông tin khoa học xã hội 2014. Kết quả nghiên cứu vạch ra những tồn tại, hạn chế của các mô hình kinh tế Việt Nam, qua đó chỉ ra sự cần thiết phải lựa chọn một mô hình tăng trưởng mới để nâng cao hiệu quả và chất lượng tăng trưởng.
Kết quả nghiên cứu là gợi ý bổ ích về hướng tiếp cận, tìm kiếm một mô hình tăng trưởng phù hợp với điều kiện mới của kinh tế Việt nam và thế giới. - Nghiên cứu: “Gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội nhằm giảm thiểu sự phân cực giàu nghèo” Lý Thu Huệ, Quản lý Nhà nước 2014, số 222. luan an Nội dung nghiên cứu làm rõ sự cần thiết khách quan tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ công bằng xã hội như một giải pháp hạn chế sự phân cực giàu nghèo trong xã hội. Nội dung nghiên cứu gợi ý rằng phải kết hợp chặt chẽ giải pháp tăng trưởng kinh tế với chính sách xã hội.
- Nghiên cứu: “Kết hợp tăng trưởng kinh tế với tiến bộ công bằng xã hội và bảo vệ môi trường” Vũ Văn Tự, Môi trường 2014, số 2. Nội dung nghiên cứu vạch rõ sự cần thiết phải kết hợp chính sách tăng trưởng kinh tế với chính sách xã hội và bảo vệ môi trường. Nội dung nghiên cứu là gợi ý bổ ích về hướng tiếp cận nghiên cứu phát triển bền vững. - Nghiên cứu: “Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội ở Việt Nam bằng phát triển kết cấu hạ tầng ở nông thôn” Vũ Xuân, Tiến bộ khoa học và công nghệ Đại học Đà Nẵng 2014, số 4, Nội dung nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội với phát triển hạ tầng kỹ thuật ở nông thôn, đây là mối quan hệ hỗ tương là điều kiện, tiền đề của nhau và phản ánh lẫn nhau.
Muốn tăng trưởng kinh tế và đồng thời thực hiện công bằng xã hội phải chú trọng giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội và cơ sở hạ tầng kinh tế - kỹ thuật ở nông thôn. Có thể nói rằng luận điểm này gợi ra những ý tưởng về điều kiện đảm bảo tăng trưởng kinh tế với biện pháp hạn chế sự phân cực giàu nghèo giữa nông thôn với thành thị. - Công trình nghiên cứu: “Một số vấn đề xã hội nhằm giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và thực hiện tiến bộ công bằng xã hội ở nước ta - Thực trạng và khuyến nghị”, Mai Ngọc Cường, Kinh tế và phát triển 2013, số 196, Tiếp cận từ khía cạnh xã hội, tác giả đánh giá hiện trạng tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội ở nước ta thời gian qua, từ đó tác giả đề xuất những giải pháp để vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vừa thực hiện có hiệu quả tiến bộ, công bằng xã hội ở nước ta trong thời gian tới.