Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG SINH HOẠT CHI BỘ Ở ĐẢNG BỘ XÃ 1. Khái niệm, vị trí, vai trò Đảng bộ xã 1. Khái niệm Đảng bộ xã Đảng bộ cơ sở là cánh tay nối dài của Đảng, là hạt nhân lãnh đạo thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị, kinh tế-xã hội ở địa phương. Căn cứ theo Khoản 1 Điều 21 Điều lệ Đảng cộng sản Việt Nam (2011) quy định: “Tổ chức cơ sở Đảng (chi bộ cơ sở, đảng bộ cơ sở) là nền tảng của Đảng, là hạt nhân chính trị ở cơ sở.
Như vậy, đảng bộ xã có thể được coi là một trong những bộ phận cấu thành nên tổ chức cơ sở Đảng”. Theo quy định tại Điều 1, Quy định 127-QĐ/TW, ngày 01/3/2018 của Ban Bí thư quy định chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác của đảng bộ, chi bộ cơ sở xã, phường, thị trấn là: “ Đảng bộ, chi bộ cơ sở xã, phường, thị trấn là hạt nhân chính trị ở cơ sở; chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; đề ra chủ trương, nhiệm vụ chính trị của địa phương và lãnh đạo thực hiện có hiệu quả; chủ động và phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh, xã, phường, thị trấn giàu đẹp, văn minh”. Như vậy, Đảng bộ xã, phường, thị trấn chính là hạt nhân chính trị ở cơ sở; chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và lãnh đạo thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị ở cơ sở. Vị trí, vai trò Đảng bộ xã * Vị trí, chức năng Đảng bộ xã giữ vị trí là hạt nhân chính trị, lãnh đạo mọi mặt hoạt động của địa phương, cơ sở; cùng với đó thực hiện các chức năng: Lãnh đạo mọi mặt hoạt động của địa phương; nghiên cứu, đề xuất với cấp uỷ cấp trên trực tiếp những vấn đề có liên quan trực tiếp đến việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và 10 công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ ở địa phương.
Đảng bộ xã chính là nơi trực tiếp đưa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng vào quần chúng và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách ấy; cụ thể hóa thành nhiệm vụ chính trị của mỗi cơ quan, đơn vị; thực hành tuyên truyền, vận động và tổ chức quần chúng thực hiện nó thắng lợi. Thông qua quán triệt và thực hiện các đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước, tổ chức cơ sở đảng có trách nhiệm tổng hợp những góp ý, kiến nghị của quần chúng nhân dân để báo cáo với các cơ quan lãnh đạo cấp trên giúp cho Đảng kịp thời nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện các đường lối, chính sách cho phù hợp. Nếu hoạt động của tổ chức cơ sở đảng mà yếu kém thì các định hướng, các đường lối cũng như chủ trương của Đảng sẽ không được thực hiện một hiệu quả. Do đó, để thực hiện thắng lợi các đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước, các nhiệm vụ chính trị của địa phương phụ thuộc rất lớn vào vai trò lãnh đạo và tổ chức thực hiện của tổ chức cơ sở đảng.
* Vai trò Thứ nhất, là nơi quản lý, giáo dục rèn luyện, kết nạp và sàng lọc đảng viên. Trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, dù đảng viên đảm đương bất cứ cương vị và trọng trách nào chăng nữa đều phải tham gia sinh hoạt và chịu sự quản lý của một tổ chức cơ sở đảng. Đảng bộ xã là tổ chức đảng ở cơ sở, có vai trò giáo dục, rèn luyện đảng viên. Đảng bộ xã thông qua thực hiện nghị quyết lãnh đạo, công tác nắm bắt, định hướng tư tưởng, công tác tổ chức và các biện pháp quản lý, duy trì nghiêm túc các chế độ, nền nếp sinh hoạt đảng, phân công nhiệm vụ cho đảng viên, làm tốt công tác tự phê bình và phê bình, công tác kiểm tra, giám sát đảng viên và việc chấp hành kỷ luật Đảng để giáo dục, rèn luyện năng lực, phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng cho đảng viên ngay ở cơ sở.
11 Thứ hai, là cầu nối trực tiếp giữa Đảng và quần chúng. Đảng bộ xã có điều kiện lựa chọn những quần chúng ưu tú, hội tụ đủ các tiêu chuẩn để thực hành bồi dưỡng, giáo dục, rèn luyện, thử thách, kết nạp họ vào Đảng, làm tăng thêm nguồn sinh lực cho Đảng, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu ở tế bào của Đảng. Thông qua việc triển khai thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, Đảng bộ xã tổng hợp các ý kiến, đề xuất của nhân dân, tham mưu, báo cáo với tổ chức Đảng cấp trên để kịp thời điều chỉnh, bổ sung để các chủ trương, đường lối phù hợp với lợi ích, nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Thứ ba, có vai trò quan trọng trong kiểm tra, giám sát mọi hoạt động của cơ quan quản lý và đội ngũ cán bộ chủ trì ở cơ sở.
Với chức năng lãnh đạo, Đảng bộ xã có vai trò kiểm tra, giám sát đội ngũ cán bộ, đảng viên được giao nhiệm vụ thực hiện các đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; làm tốt công tác sơ kết, tổng kết, đúc rút kinh nghiệm để góp phần bổ sung và hoàn thiện, phát triển đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Quan niệm về chi bộ và sinh hoạt chi bộ 1. Quan niệm về chi bộ Là Người sáng lập và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của tổ chức cơ sở đảng. Người cho rằng tổ chức cơ sở đảng là nơi nắm vững và bảo đảm cho mọi hoạt động ở cơ sở theo đúng đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước.
Thực hiện tốt các công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở cơ sở chính là yếu tố quan trọng để Đảng ngày càng vững mạnh. Hạt nhân của tổ chức cơ sở đảng là chi bộ, do đó, chi bộ là gốc rễ của Đảng. Người khẳng định: “Chi bộ là gốc rễ của Đảng ở trong quần chúng. Chi bộ tốt thì mọi chính sách của Đảng đều được thi hành tốt, mọi công việc đều tiến bộ không ngừng”.
Từ vai trò quan trọng ấy, phải chăm lo và củng cố chi bộ. Chi bộ vững mạnh thì các đường lối, chủ trương của Đảng sẽ được thực 12 hiện hiệu quả, ngược lại nếu chi bộ kém thì đường lối, chủ trương của Đảng không thể đi được vào đời sống của nhân dân. Theo Quy định 98-QĐ/TW, ngày 22/3/2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Quy định về chức năng, nhiệm vụ của đảng bộ, chi bộ cơ sở cơ quan: “Đảng bộ, chi bộ cơ sở cơ quan là hạt nhân chính trị, lãnh đạo thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; tham gia lãnh đạo xây dựng và thực hiện có hiệu quả các chủ trương, nhiệm vụ công tác của cơ quan; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của cán bộ, công chức và người lao động; xây dựng đảng bộ, chi bộ và cơ quan vững mạnh” [19]. Theo Điều 21, Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam năm 2011 (Thông qua ngày 19/01/2011 tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng), ghi nhận: Tổ chức cơ sở đảng (chi bộ cơ sở, đảng bộ cơ sở) là nền tảng của Đảng, là hạt nhân chính trị ở cơ sở [4].
Tại Quy định số 138-QĐ/TW ngày 01/12/2023 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác của đảng bộ, chi bộ cơ sở cơ quan đã nêu: “Quy định nêu rõ: Đảng bộ, chi bộ cơ sở cơ quan là hạt nhân chính trị, lãnh đạo thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tham gia lãnh đạo xây dựng và thực hiện có hiệu quả các chủ trương, nhiệm vụ công tác của cơ quan; lãnh đạo chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động; xây dựng đảng bộ, chi bộ, cơ quan và các tổ chức chính trị - xã hội trong sạch, vững mạnh” [20]. Chi bộ là nơi trực tiếp tổ chức thực hiện các đường lối, chính sách của Đảng đến với nhân dân, thông qua đó, nắm bắt tâm tư, tình cảm, nguyện vọng chính đáng của nhân dân để tham mưu, báo cáo với các tổ chức Đảng cấp trên. Như vậy, chi bộ chính là tế bào của Đảng và là hạt nhân chính trị ở cơ sở. Quan niệm về sinh hoạt chi bộ Sinh hoạt đảng là một mặt hoạt động của Đảng.
Quan niệm sinh hoạt đảng hiện nay cũng còn có ý kiến khác nhau. Có ý kiến cho rằng sinh hoạt đảng 13 chỉ là những cuộc họp đảng, cuộc họp ban đảng, tổ đảng và các sinh hoạt khác như học tập nghị quyết, báo cáo, thời sự. Trong cuốn "Tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt Đảng", tác giả Đức Lượng quan niệm: "Sinh hoạt Đảng là sự phản ánh quá trình hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách thông qua việc tập hợp trí tuệ, sức mạnh của tập thể các tổ chức và các thành viên của Đảng nhằm hiện thực hoá tôn chỉ, mục đích của Đảng; là sự phản ánh quá trình hoạt động xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức; xây dựng đội ngũ cán bộ và tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, đủ sức gánh vác trọng trách đối với Đảng, đối với nhân dân. Quan điểm này có phần xác đáng, song cần phải nhấn mạnh đến khái niệm sinh hoạt chi bộ là một hoạt động mà ở đó toàn thể đảng viên có thể dân chủ bàn bạc, thảo luận và thống nhất các chủ trương, giải pháp lãnh đạo thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ ở địa phương, đơn vị và xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh.
Về nội dung, sinh hoạt đảng phản ánh các hoạt động chính của từng tổ chức đảng và đảng viên: Sinh hoạt lãnh đạo đề ra nghị quyết, chủ trương, chính sách, xây dựng dự thảo nghị quyết, chương trình hành động; sinh hoạt xây dựng đội ngũ đảng viên và tổ chức đảng: tu dưỡng, học tập, rèn luyện tư tưởng, lý luận, bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống; sinh hoạt lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan Nhà nước, Mặt trận, các tổ chức nhân dân nhằm cụ thể hoá chủ trương, đường lối của Đảng, tập hợp và vận động nhân dân, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, giữ mối liên hệ máu thịt với nhân dân. Sinh hoạt chi bộ là một hoạt động không thể thiếu trong hoạt động của chi bộ đảng.