Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu Chương 2: Tổng quan về các yếu tố tác động đến chất lượng hoạt động của tổ chức tài chính vi mô Chương 3: Thực trạng chất lượng hoạt động tài chính vi mô của Quỹ trợ vốn xã viên hợp tác xã Tp. Hồ Chí Minh Chương 4: Nghiên cứu chất lượng hoạt động tài chính vi mô của Quỹ trợ vốn xã viên hợp tác xã Tp. Hồ Chí Minh Chương 5: Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của Quỹ trợ vốn xã viên hợp tác xã Tp. Hồ Chí Minh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Chương 2.
TỔNG QUAN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ 2.1 Tổng quan lý thuyết về tài chính vi mô và dịch vụ tài chính vi mô 2.1 Tài chính vi mô 2.1 Khái niệm Trong thời gian gần đây, việc cung cấp các dịch vụ TCVM và các dịch vụ hỗ trợ cho người nghèo nhằm tạo dựng cơ sở thu nhập, cải thiện điều kiện sống được các quốc gia và các tổ chức quốc tế quan tâm phát triển. Khái niệm về TCVM được rất nhiều nhà kinh tế và các tổ chức đưa ra. Theo nhóm tư vấn hỗ trợ những người nghèo nhất (CGAP, 2000) thì “TCVM là việc cung cấp các dịch vụ tài chính cơ bản đáp ứng nhu cầu của người nghèo bao gồm: dịch vụ gửi tiết kiệm, tín dụng, lương hưu, chuyển tiền, bảo hiểm.Ledgerwood (2013), “TCVM là một phương pháp phát triển kinh tế thông qua các dịch vụ tài chính nhằm mang lại lợi ích cho cư dân có thu nhập thấp… TCVM thường bao gồm cả hai yếu tố: trung gian tài chính và trung gian xã hội”. Còn theo quan điểm của Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB, 2013) “TCVM là việc cung cấp các dịch vụ tài chính như tiền gửi, cho vay, dịch vụ thanh toán, chuyển tiền và bảo hiểm cho người nghèo và hộ gia đình có thu nhập thấp hoạt động kinh doanh cá thể và các doanh nghiệp nhỏ của họ”.
Tổng hợp những khái niệm trên ta có thể hiểu TCVM là một trong những cách thức phát triển kinh tế nhằm cung cấp các dịch vụ tài chính và các dịch vụ khác cho các đối tượng có thu nhập thấp trong xã hội để phục vụ nhu cầu đầu tư, sản xuất, chi tiêu.2 Đặc trưng của hoạt động tài chính vi mô Đối tượng khách hàng là những người có thu nhập thấp: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 Khách hàng tiêu biểu của TCVM là những người nghèo và có thu nhập thấp, những người không thể tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tài chính chính thức. Khách hàng của TCVM thường là chủ các doanh nghiệp nhỏ, kinh doanh tại gia có các cơ sở kinh doanh đa đạng như: các cửa tiệm buôn bán lẻ, bán rong trên đường phố, sản xuất thủ công và cung cấp dịch vụ. Ở những vùng nông thôn, các doanh nghiệp vi mô thường hoạt động sinh lợi nhỏ ở các lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp, trồng trọt chăn nuôi. Các đối tượng khách hàng này có đặc điểm chung là sống tập trung trong một khu vực địa lý và cùng nhóm xã hội (hội phụ nữ, nông dân, đồng hương…).
Vì đối tượng khách hàng là người có thu nhập thấp nên các khoản cho vay vi mô thường có giá trị nhỏ, thời hạn ngắn và không có tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, chu kỳ trả nợ của khoản vay lại thường xuyên hơn với mức lãi suất áp dụng thường cao hơn so với các khoản vay thông thường. Nhằm mục đích bù đắp chi phí hoạt động liên quan đến phương thức cho vay vi mô tập trung nhiều nhân lực, các khoản vay TCVM thường áp dụng mức lãi suất cao hơn so với cho vay thương mại. Khó khăn trong phân tích thẩm định khách hàng: Nhân viên tín dụng phải thu thập nhiều nhất có thể các thông tin về khách hàng thông qua những lần ghé thăm nhà ở hoặc địa điểm kinh doanh của họ.
Người đi vay thường là không có các báo cáo tài chính chính thức, do đó nhân viên tín dụng phải đánh giá một cách chủ quan các khoản thu nhập tương lai và các khoản tích lũy của khách hàng, qua đó xác định thời hạn và mức cho vay phù hợp. Các thông tin về khách hàng có được từ trung tâm thông tin tín dụng được xem là rất hữu ích trong việc xét duyệt các khoản vay, mặc dù trung tâm thông tin tín dụng thường không có sẵn các thông tin về khách hàng có thu nhập thấp hoặc về tất cả các tổ chức TCVM hiện tại. Đặc thù về tài sản đảm bảo: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Khách hàng của TCVM thường không có tài sản đảm bảo, thường được các ngân hàng thương mại yêu cầu dùng làm tài sản thế chấp cho các khoản vay. Đôi khi khách hàng TCVM cũng có tài sản đảm bảo nhưng các tài sản đảm bảo có giá trị rất thấp như tivi, đồ nội thất… Trong trường hợp này, tài sản đảm bảo được sử dụng như một phương pháp ràng buộc người đi vay phải trả nợ cho khoản vay hơn là dùng để bù đắp cho khoản lỗ.
Kiểm soát các khoản nợ chậm trả: Kiểm soát chặc chẽ các khoản nợ chậm trả là cần thiết, vì các khoản cho vay TCVM có đặc điểm là không có tài sản đảm bảo, chu kỳ thanh toán nhanh và có tác động lây lan. Thông thường, việc kiểm soát các khoản nợ quá hạn đều hoàn toàn phụ thuộc vào nhân viên tín dụng, do họ là người nắm rõ nhất các thông tin về hoàn cảnh của khách hàng. Sản phẩm có tính lũy tiến: Những khách hàng TCVM thường bị hạn chế khả năng tiếp cận đối với các nguồn tài chính khác (do không có tài sản đảm bảo, quy mô sản xuất kinh doanh quá nhỏ bé…) nên họ phải phụ thuộc rất nhiều vào các tiếp cận tín dụng vi mô hiện tại. Cho vay TCVM sử dụng rất nhiều các chương trình khuyến khích nhằm động viên, khen thưởng những người đi vay tốt (việc thanh toán đầy đủ một khoản vay sẽ tạo cơ hội cho lần vay tiếp theo, cung cấp khoản vay có giá trị lớn hơn, mức lãi suất thấp hơn, thời hạn trả nợ kéo dài hơn).
Cho vay tuần hoàn cho phép hỗ trợ về quản lý tài chính, tạo động lực cho khách hàng vay vốn tuân thủ theo các điều khoản trong hợp đồng. Khách hàng tập trung theo nhóm: Một số tổ chức TCVM sử dụng phương thức cho vay theo nhóm, theo đó các khoản cho vay sẽ được giải ngân cho những nhóm khách hàng nhỏ - các cá nhân TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 trong nhóm có cam kết cùng bảo đảm thanh toán cho nhau. Phương thức cho vay này được xây dựng dựa trên giả thiết áp lực nhóm sẽ nâng cao mức bảo đảm trả nợ, bởi vì sự chậm trả của một cá nhân trong nhóm sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng nhận tín dụng của các thành viên khác trong nhóm. TCVM tính lãi suất cao đối với người vay vốn: Việc cung cấp các dịch vụ tài chính cho khách hàng TCVM khá tốn kém đặc biệt khi so sánh với quy mô khoản vay.
Các khoản vay nhỏ cũng đòi hỏi các chi phí về nhân lực và các nguồn lực khác tương tự như khoản vay lớn. Việc cán bộ tín dụng phải đến thăm nhà ở, cơ sở làm ăn của người đi vay, đánh giá độ tin cậy của người vay thông qua các cuộc phỏng vấn các thành viên của gia đình cũng như những người quen khác của khách hàng, và có khi còn phải thường xuyên đến gặp người vay để nhắc nhở họ về việc trả nợ. Vì thế tỷ lệ chi phí giao dịch so với tổng khoản vay thường cao. Điều đó khiến tổ chức TCVM phải tính lãi suất cho vay cao để trang trải chi phí.
Trên thực tế, người đi vay sẵn sàng trả mức lãi suất cao để được tiếp cận các khoản vay, vì so với các phương thức khác (vay nặng lãi từ khu vực phi chính thức, hoặc thậm chí không vay) đều không thích hợp với họ do vượt khả năng chi trả và không nắm bắt được cơ hội làm ăn do thiếu vốn.3 Mục đích hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc ra đời của các tổ chức tài chính vi mô nổi tiếng trên thế giới là để giúp những người nghèo, thậm chí là rất nghèo có được một số vốn nhỏ để phát triển hoạt động sản xuất và nâng cao điều kiện sống. Cùng với thực tế phát triển của ngành tài chính vi mô hiện nay, các tổ chức tài chính vi mô hoạt động chuyên nghiệp hơn, đa dạng hơn nhưng cũng không tách rời khỏi mục đích ban đầu của Quỹ CCM là giúp đỡ những người nghèo và người có thu nhập thấp. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Theo Tổ chức tư vấn và hỗ trợ những người nghèo nhất trên thế giới thì các tổ chức tài chính vi mô hoạt động với hai mục đích chính như sau: - Giúp những người nghèo, người có thu nhập thấp và các doanh nghiệp vi mô có thể tiếp cận được với nguồn vốn tín dụng ưu đãi để phát triển hoạt động sản xuất, cải thiện cuộc sống; góp phần quan trọng vào sự thành công của chiến lược xóa đói giảm nghèo của quốc gia. - Bên cạnh mục tiêu đạt được các hiệu quả xã hội ở trên, bản thân các tổ chức tài chính vi mô cũng cần phải đảm bảo sự tự vững trong các hoạt động của mình.
Cụ thể, các tổ chức tài chính vi mô phải tuân thủ nguyên tắc bảo toàn vốn và nguyên tắc sinh lợi nhằm đảm bảo sự phát triển của tổ chức, đóng góp vào sự phát triển của ngành nói riêng, hay của nền kinh tế nói chung.2 Các hoạt động chủ yếu của tổ chức vi mô 2.1 Hoạt động tín dụng vi mô: Tín dụng vi mô là một trong các sản phẩm cơ bản của TCVM. Đối tượng của tín dụng vi mô thường là những người nghèo có công việc và thu nhập. Những người nghèo nhất thường là không có một khoản thu nhập ổn định nào thì không phải là khách hàng của TCVM. Với đa số các tổ chức TCVM hiện tại thì tín dụng vi mô đòi hỏi người vay phải có những khoản thu nhập thường xuyên và ổn định, đảm bảo được khả năng hoàn trả của các khoản vay.
Các tổ chức TCVM với những ưu thế về mức độ tiếp cận sâu sát khách hàng và điều kiện vay vốn linh hoạt thường tập trung vào cung tín dụng cho các hoạt động sản xuất nhỏ trong nông nghiệp nông thôn và các hoạt động kinh doanh siêu nhỏ.