CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay của Ngân hàng Thương mại 1. Khái niệm về phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là việc sử dụng tập hợp khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép thu thập và xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá hiện trạng tài chính, các dự báo về tài chính trong tương lai của khách hàng, tiên lượng những rủi ro có thể xảy ra nhằm giảm khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó giúp Ngân hàng đưa ra các quyết định tài trợ. Vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại Phân tích TCDN trong hoạt động cho vay của NHTM là việc phân tích các chỉ số tài chính, xu hướng biến động về tình hình tài chính của doanh nghiệp vay vốn trong điều kiện môi trường kinh tế cụ thể, đối chiếu, so sánh với hệ số chung của ngành, của doanh nghiệp cùng loại hình nhằm đưa ra quyết định cho vay hay không cho vay phù hợp với yêu cầu đảm bảo an toàn vốn vay, tránh rủi ro cho Ngân hàng.
Qua phân tích TCDN giúp NHTM tiên lượng được những tình huống có thể dẫn đến rủi ro trong hoạt động cho vay để đưa ra các biện pháp phòng ngừa và hạn chế những thiệt hại có thể xảy ra trong tương lai. Bên cạnh đó, việc phân tích TCDN vay vốn cũng giúp cho Ngân hàng có các quyết định cho vay hay không cho vay phù hợp với quy chế, quy định cho vay của Ngân hàng ban hành và xu thế phát triển của nền kinh tế. Như vậy, phân tích TCDN vay vốn có vai trò rất quan trọng, thể hiện ở những điểm cụ thế như sau: Thứ nhất, phân tích tài chính giúp các Ngân hàng có các quyết định tài trợ đúng đắn Có rất nhiều đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp như: Chủ doanh nghiệp, các nhà tài trợ, nhà cung cấp, nhà đầu tư, hay các cơ quan nhà 4 nước, người làm công… Mỗi chủ thể này sẽ quan tâm trên các góc độ khác nhau tùy theo mục đích của họ. Đối với các NHTM, trước khi tiến hành ra quyết định cấp tín dụng, cùng với việc thẩm định hồ sơ khách hàng, thẩm định phi tài chính thì phân tích tài chính của khách hàng là một nội dung không thể thiếu trong qua trình cấp tín dụng.
Ngân hàng đóng vai trò là nhà tài trợ vốn hay chủ nợ của doanh nghiệp và vì thế bên cạnh vấn đề lợi nhuận thì điều mà các Ngân hàng quan tâm nhất là vấn đề bảo tồn vốn của mình. Phân tích tài chính là phân tích hiện trạng tài chính và các dự báo về tài chính trong tương lai của khách hàng nhằm tìm kiếm và tiên lượng những rủi ro có thể xảy ra, làm giảm khả năng trả nợ của khách hàng. Phân tích, đánh giá thực trạng kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp có thể giúp Ngân hàng có quyết định tài trợ đúng đắn. Như vậy “vai trò ra quyết định tài trợ đúng đắn” đối với các Ngân hàng Thương mại sẽ bao gồm hai vấn đề: Có nên quyết định đầu tư không? Đầu tư như thế nào? Việc phân tích tài chính của doanh nghiệp vay vốn thực chất là xác định các yếu tố về lượng và nhu cầu vốn tín dụng.
Từ kết quả của công tác phân tích tài chính doanh nghiệp Ngân hàng sẽ xác định được quy mô cho vay hợp lý căn cứ vào khả năng hoạt động của khách hàng, quy mô nguồn vốn cần thiết để thực hiện phương án xin vay vốn. Bên cạnh đó trong quá trình phân tích tài chính, Ngân hàng cũng sẽ xác định được kỳ hạn trả nợ và thời hạn hợp lý cho khoản vay. ♦ Tóm lại, phân tích tài chính doanh nghiệp sẽ giúp các NHTM có quyết định đầu tư đúng đắn để từ đó làm tăng khả năng sinh lời và phòng ngừa, hạn chế rủi ro xuống mức thấp nhất trong hoạt động kinh doanh của mình. Tuy nhiên, phân tích tài chính không chỉ giúp Ngân hàng đưa ra những quyết định đúng đắn khi tiến hành xét duyệt các khoản vay mà còn trong cả quá trình cho vay.
Trong thời hạn cho vay, doanh nghiệp vẫn có nghĩa vụ cung cấp cho Ngân hàng các báo cáo tài chính, các thông tin về tình hình tài chính của mình, qua đó Ngân hàng có thể phát hiện những dấu hiệu xấu về tình hình tài chính của doanh nghiệp đó và thu hồi các khoản vay trước hạn. 5 Thứ hai, phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay còn giúp Ngân hàng đánh giá được khả năng thanh toán của doanh nghiệp, làm cơ sở cho việc thu hồi lãi và vốn vay của Ngân hàng Nguyên tắc đầu tiên trong quan hệ tín dụng đó là dựa trên nguyên tắc hoàn trả, mà khả năng thanh toán của doanh nghiệp được thể hiện ở tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có mức sinh lợi cao thì khả năng thu hồi vốn và lãi của Ngân hàng đối với khách hàng sẽ lớn. Tuy nhiên, việc thu nợ ở đây cần phải phân tích trên hai khía cạnh là trả đủ và trả đúng hạn.
Có những doanh nghiệp hiệu quả hoạt động kinh doanh tốt, nhưng do lưu chuyển tiền tệ thuần âm tại một thời điểm nào đó có thể dẫn đến tình trạng không có khả năng thanh toán nợ đúng hạn. Từ những chỉ tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp, Ngân hàng sẽ quyết định áp dụng phương thức hoàn trả tiền vay và thời hạn hoàn trả một cách hợp lý nhất cho doanh nghiệp. Thứ ba, phân tích tài chính doanh nghiệp cho thấy những lợi ích và triển vọng mà Ngân hàng và doanh nghiệp có được trong tương lai sau khi thiết lập mối quan hệ giữa hai bên Các Ngân hàng chỉ cấp tín dụng cho khách hàng khi Ngân hàng tin tưởng vào sự sẵn lòng trả nợ và khả năng trả nợ gốc và lãi đúng hạn của khách hàng. Đối với doanh nghiệp lần đầu tiên đặt quan hệ với Ngân hàng, niềm tin mà doanh nghiệp tạo ra cho Ngân hàng bên cạnh yếu tố khác thì phải tính đến năng lực tài chính lành mạnh, khả quan và hợp lý của các chỉ tiêu tài chính.
Về phía Ngân hàng, đối với một doanh nghiệp có triển vọng phát triển tốt và trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt giữa các tổ chức tài chính với nhau và với các tổ chức phi tài chính như hiện nay, các Ngân hàng thường có các chính sách marketing phù hợp để duy trì quan hệ, duy trì lòng trung thành của doanh nghiệp với Ngân hàng mình. Các Ngân hàng không quên tư vấn cho doanh nghiệp làm cho tình hình tài chính của doanh nghiệp lành mạnh hơn, có lợi cho khách hàng và Ngân hàng. Thông qua việc phân tích tài chính doanh nghiệp, Ngân hàng có thể đưa ra quyết định cho vay hay không và cho vay bao nhiêu để phù hợp với quy mô hoạt động, khả năng trả nợ của doanh nghiệp nhằm đem lại lợi ích cho cả hai bên. Chủ yếu lợi ích của hai bên đạt được là những lợi ích về tài chính và về uy tín.
6 Về phía Ngân hàng, lợi ích mà họ có được đó là: gia tăng thu nhập từ đó tăng lợi nhuận mở rộng thị phần, nâng cao vị thế, uy tín của Ngân hàng, thu hút được nhiều khách hàng quan hệ với Ngân hàng. Còn về phía doanh nghiệp những lợi ích mà doanh nghiệp có được khi vay vốn Ngân hàng đó là doanh nghiệp không bị lỡ mất cơ hội kinh doanh (mà nếu không có vốn của Ngân hàng thì doanh nghiệp sẽ không thực hiện được), hoạt động có hiệu quả hơn, gia tăng được lợi nhuận. Do đó, sẽ ngày càng thêm sức mạnh và lợi thế trong quá trình phát triển của cả doanh nghiệp lẫn Ngân hàng. Thứ tư, phân tích tài chính doanh nghiệp làm cơ sở cho việc đánh giá, xếp loại tín dụng, từ đó đưa ra các biện pháp thích hợp để trích lập và phòng ngừa rủi ro hợp lý Rủi ro tín dụng trong kinh doanh Ngân hàng chịu sự tác động của rất nhiều yếu tố, cho nên quyết định cấp tín dụng đúng đắn để tiến hành giải ngân cho khách hàng có vai trò quan trọng nhưng chưa đủ để triệt tiêu được sự rủi ro vốn dĩ rất phức tạp trên.
Đi cùng với công tác giải ngân, các Ngân hàng luôn phải theo dõi, đánh giá, xếp loại khoản vay để có những biện pháp phòng ngừa hợp lý. Chẳng hạn như đối với doanh nghiệp có rủi ro ở mức trung bình, Ngân hàng cần tìm biện pháp tư vấn để doanh nghiệp luôn giữ được ở mức đó hoặc thậm chí có thể tốt hơn, còn đối với khách hàng có mức rủi ro cao hơn một chút so với mức trung bình thì bên cạnh việc tư vấn cho khách hàng Ngân hàng phải chú ý công tác trích lập dự phòng khi cần thiết. Việc đảm bảo tốt chất lượng tín dụng không chỉ thể hiện ở các khoản vay được hoàn trả đầy đủ, đúng hạn mà còn thể hiện ở cách thức giải quyết những khoản vay có vấn đề, như chúng ta đã biết trong hoạt động kinh doanh Ngân hàng rủi ro gần như mang tính tất yếu. Ngoài ra, việc phân loại, xếp hạng tín dụng này sẽ là nguồn thôn tin bổ sung cho Ngân hàng trong việc xem xét cấp tín dụng cho DN sau này khi doanh nghiệp có nhu cầu vay.
Quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay của Ngân hàng Thương mại 1. Thu thập và kiểm tra thông tin Phân tích TCDN có thể sử dụng mọi nguồn thông tin liên quan có thể lý giải và chứng minh thực trạng tài chính của doanh nghiệp và dự đoán được xu hướng, các 7 nhân tố ảnh hưởng đến tình hình tài chính của doanh nghiệp trong tương lai. Do đó, khối lượng thông tin sử dụng trong quá trình phân tích là tương đối lớn. Thông tin càng phong phú và chính xác thì chất lượng phân tích càng cao.
Nó bao gồm các thông tin tài chính và phi tài chính, các thông tin trong quá khứ, hiện tại và cả định hướng phát triển trong tương lai của khách hàng do khách hàng cung cấp và thông tin được lưu trữ trong Ngân hàng.