MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là xu thế phát triển chung của các nƣớc trên thế giới khi các nƣớc đó muốn tiến tới một xã hội hiện đại. Sau hơn 10 năm thực hiện đƣờng lối đổi mới của Đảng, đất nƣớc ta đã bƣớc vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá không chỉ đơn thuần là công cuộc xây dựng kinh tế mà còn là quá trình biến đổi cách mạng sâu sắc mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Để đảm bảo cho sự nghiệp này thành công, Đảng ta xác định phải "lấy việc phát huy nguồn lực con ngƣời làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững". Đây là quan điểm cơ bản chỉ đạo toàn bộ sự phát triển của đất nƣớc. Chăm lo bồi dƣỡng, phát huy nguồn lực con ngƣời với chất lƣợng cao là yếu tố quyết định đối với sự phát triển của nƣóc ta. Đảng ta nhấn mạnh rằng con ngƣời không chỉ là mục tiêu, mà còn là động lực của sự phát triển.
Trong các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội (tài nguyên thiên nhiên, vốn, nguồn nhân lực, khoa học công nghệ…), thì nguồn nhân lực giữ vai trò quyết định. Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nƣớc ta chỉ có thể thành công khi chúng ta có một nguồn nhân lực có chất lƣợng. Nếu trƣớc đây, thiếu vốn và sự nghèo nàn về cơ sở vật chất là cái chủ yếu ngăn cản tốc độ tăng trƣởng kinh tế, thì ngày nay, cái cản trở chủ yếu ấy đƣợc xác định là ở chất lƣợng của nguồn nhân lực, bao gồm trình độ học vấn, tình trạng sức khoẻ … Do vậy, đầu tƣ cho việc phát triển nguồn nhân lực có chất lƣợng đƣợc coi là khâu quan trọng nhất. Để nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực, chúng ta phải dựa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 trên cơ sở phân tích thực trạng của nó, từ đó có những giải pháp tích cực hạn chế những mặt yếu kém của chất lƣợng nguồn nhân lực.
Chỉ có nhƣ vậy, chúng ta mới thể có nguồn nhân lực chất lƣợng đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Vì vậy, vấn đề đặt ra đối với mỗi quốc gia là phải thƣờng xuyên chăm lo nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội. Đây là vấn đề quan trọng cần đƣợc luận giải để bảo đảm cho sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Làm rõ đƣợc những vấn đề trên thực sự là một đòi hỏi vừa cấp bách, vừa cơ bản có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
Vì lẽ đó, tôi chọn vấn đề "Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta hiện nay" làm đề tài của luận văn. Tình hình nghiên cứu Trƣớc đây, trong các tài liệu triết học Mác-xít trong và ngoài nƣớc, đề tài con ngƣời và đề tài công nghiệp hoá đã đƣợc nghiên cứu ở mức độ đáng kể. Nhƣng con ngƣời với tƣ cách là một nguồn lực quan trọng nhất của bản thân quá trình công nghiệp hoá thì còn chƣa đƣợc xem xét một cách đầy đủ. Trong những năm gần đây, hạn chế này mới đƣợc khắc phục dần.
Trên một số tạp chí và báo chuyên ngành đã xuất hiện các bài viết đề cập đến vấn đề này. Chẳng hạn, tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn, khi phân tích vị trí nguồn nhân lực trong quan hệ với các nguồn lực khác đã khẳng định nguồn lực quan trọng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 nhất là con ngƣời. Từ đó, tác giả đề cấp đến một số yếu tố cần thiết để kích thích tính tích cực của con ngƣời ("Nguồn nhân lực trong công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc" Tạp chí Triết học, (số 3 - 1994), "Vai trò động lực của dân chủ đối với sự hoạt động và sáng tạo của con ngƣời", Tạp chí Triết học, (số 5 - 1996). Tác giả, Phạm Văn Đức cho rằng, để khai thác có hiệu quả nguồn nhân lực con ngƣời phải thực hiện nhiều giải pháp ("Một số giải pháp nhằm khai thác có hiệu quả nguồn nhân lực con ngƣời", Tạp chí Triết học, số 6 - 1996) đề cập đến việc tạo nguồn nhân lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Tác giả, Nguyễn Duy Quý nhấn mạnh sự cần thiết phát triển con ngƣời và cho rằng: Phát triển con ngƣời về thực chất là phát triển và hoàn thiện nhân cách con ngƣời theo yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ("Phát triển con ngƣời, tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nƣớc ta", Tạp chí Cộng sản, số 19 - 1998). Tác giả, Lƣu Đình Mạc, khi bàn về yêu cầu nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đã khẳng định vai trò to lớn của giáo dục trong việc xây dựng nguồn nhân lực ("Phát triển giáo dục đại học là điều kiện đảm bảo công nghiệp hoá, hiện đại hoá ", Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, số 4 - 1995). Bàn về xu thế trí tuệ hoá lao động, tác giả Phạm Tất Dong cho rằng: phải quan tâm xây dựng đội ngũ lao động trí tuệ ("Suy nghĩ về xây dựng đội ngũ trí thức nƣớc ta", Tạp chí Cộng sản, số 4 - 1994). Đề cập các yếu tố cần thiết để phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao, tác giả Nguyễn Văn Hiệu nhấn mạnh vai trò, nội dung và nhất là cách thức của giáo dục - đào tạo trong việc bồi dƣỡng nhân tài ("Phát triển giáo dục và đào tạo nhân tài để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc", Tạp chí Cộng sản, số 1 - 1997).
Một số ấn phẩm dƣới dạng sách nhƣ: "Vấn đề con ngƣời trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá" của Phạm Minh Hạc (chủ biên), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Hà Nội, 1996; "bồi dƣỡng và đào tạo lại đội ngũ nhân lực trong điều kiện mới" của Nguyễn Minh Đƣờng (chủ biên) v. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Ngoài ra, còn có những nghiên cứu đề cập đến những kinh nghiệm về quản lý, phát triển nguồn nhân lực của một số nƣớc trong khu vực, có ý nghĩa tham khảo đối với nƣớc ta. Đó là: "Quản lý nguồn nhân lực", Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội 1995 của Paul Hersey. "Hệ thống kích thích lao động ở các xí nghiệp lớn của Nhật Bản", Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế, (số 218) của V.
Gần đây đã có những luận án triết học nghiên cứu về nguồn lực con ngƣời. Chẳng hạn "Phát huy nguồn lực thanh niên trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay" (chuyên ngành CNXH khoa học, Hà Nội, 1999 của Nguyễn Thị Tú Oanh). Công trình này đã phân tích vai trò, nhiệm vụ của thanh niên đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nƣớc ta, và đƣa ra những giải pháp chủ yếu để phát triển nguồn lực thanh niên đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Nguồn lực con ngƣời trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc (chuyên ngành triết học, Hà Nội 2000 của Đoàn Văn Khái).
Công trình này đã nghiên cứu, phân tích vai trò nguồn lực con ngƣời và đƣa ra giải pháp phát triển nguồn lực con ngƣời trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Nguồn nhân lực nông thôn trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nƣớc ta - Đặc điểm và xu hƣớng phát triển (chuyên ngành triết học - Hà Nội 2001 của Nguyễn Ngọc Sơn) công trình này đã nghiên cứu, phân tích thực trạng, đặc điểm nguồn nhân lực nông thôn ở nƣớc ta hiện nay và đƣa ra những giải pháp phát triển nguồn nhân lực nông thôn ở nƣớc ta. Phát triển nguồn nhân lực và vai trò của giáo dục - đào tạo đối với phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nƣớc ta hiện nay, chuyên ngành triết học năm 2001 của Nguyễn Thanh, công trình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 này đã phân tích thực trạng nguồn nhân lực ở nƣớc ta hiện nay và đƣa ra một số định hƣớng để phát triển nguồn nhân lực có chất lƣợng cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nƣớc ta, đồng thời phân tích vai trò của giáo dục - đào tạo với tƣ cách là" quốc sách hàng đầu" Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đề cập đến con ngƣời ở những khía cạnh khác nhau, nhƣng trong các công trình đó, không phải mọi tác giả đều đã tập trung chú ý đến con ngƣời, đến nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực đó. Có thể nói rằng, dƣới góc độ triết học, nghiên cứu một cách có hệ thống về nguồn nhân lực, nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực, những giải pháp để khai thác, sử dụng, phát triển có hiệu quả nguồn nhân lực quan trọng này trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang là vấn đề cấp bách, cơ bản cần phải nghiên cứu sâu hơn và đầy đủ hơn.
Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích của luận văn là nêu đƣợc sự cần thiết phải nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nƣớc ta hiện nay và chỉ rõ thực trạng chất lƣợng nguồn nhân lực nƣớc ta. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nƣớc ta hiện nay. Với mục đích trên, nhiệm vụ của luận văn là: Thứ nhất: Làm rõ khái niệm nguồn nhân lực, chất lƣợng nguồn nhân lực và yêu cầu khách quan của việc nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực ở Việt Nam, phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Thứ hai: Phân tích, đánh giá thực trạng chất lƣợng nguồn nhân ở nƣớc ta hiện nay.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Thứ ba: Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận của luận văn là những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, tƣ tƣởng của một số nhà khoa học về vấn đề con ngƣời và xã hội và tham khảo một số công trình có liên quan đến nội dung của luận văn.