Nâng cao chất lượng lao động nông thôn ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp nâng cao chất lượng lao động nông thôn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, góp phần phát triển kinh tế.

• Tác giả: Ngô Thái Hà
• Người hướng dẫn: TS. Phí Văn Kỷ
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
• Đề tài: Nâng cao chất lượng lao động nông thôn ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học của luận văn
• 1.5. Kết cấu của luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN
• 2.1. Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng lao động nông thôn
• 2.1.1. Một số khái niệm
• 2.1.2. Đặc trưng của lao động nông thôn
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.2.2. Phương pháp tổng hợp và phân tích thông tin
• 3.3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.3.1. Nhóm các chỉ tiêu về phát triển kinh tế xã hội huyện Đại Từ
• 3.3.2. Nhóm các chỉ tiêu đánh giá chất lượng lao động của huyện Đại Từ
• 4. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN Ở HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.1. Khái quát địa bàn huyện Đại Từ
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế
• 4.1.3. Điều kiện xã hội
• 4.2. Thực trạng chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ
• 4.2.1. Quy mô và cơ cấu lao động nông thôn
• 4.2.2. Chất lượng lao động nông thôn và thanh niên nông thôn
• 4.2.3. Thực trạng công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên trong những năm gần đây
• 4.2.3.1. Quy hoạch nguồn lao động nông thôn
• 4.2.3.2. Đào tạo và phát triển lao động nông thôn
• 4.2.3.3. Xây dựng chính sách nâng cao chất lượng lao động nông thôn
• 4.2.3.4. Sự phối hợp của các tổ chức chính quyền trong quá trình nâng cao chất lượng lao động nông thôn
• 4.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.1. Nhân tố chủ quan
• 4.3.2. Nhân tố khách quan
• 4.4. Những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân hạn chế trong công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ
• 4.4.1. Những kết quả đạt được
• 4.4.2. Những hạn chế
• 4.4.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 5. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN Ở HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 5.1. Quan điểm, phương hướng và mục tiêu về công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 5.1.1. Quan điểm, phương hướng
• 5.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng lao động nông thôn ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 5.2.1. Xây dựng quy hoạch về kế hoạch công tác giáo dục, đào tạo nhằm nâng cao chất lượng lực lượng lao động
• 5.2.2. Cải thiện tình trạng sức khỏe, nâng cao thể lực người lao động nông thôn
• 5.2.3. Phát triển thêm nhiều ngành nghề ở khu vực nông thôn để thu hút lao động và cải thiện chất lượng lao động nông thôn
• 5.2.4. Nâng cao chất lượng lao động nông thôn trong giá trị sức lao động của thị trường lao động
• 5.2.5. Liên kết, liên doanh huy động các nguồn lực để sản xuất hàng hóa của tổ chức, hình thức đào tạo nghề theo lao động nông thôn
• 5.2.5.1. Đối với Nhà nước
• 5.2.5.2. Đối với Phòng Lao động thương binh và xã hội huyện Đại Từ
• 5.2.5.3. Đối với UBND huyện Đại Từ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao chất lượng lao động nông thôn huyện Đại Từ Thái Nguyên

Nâng cao chất lượng lao động nông thôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm phát triển kinh tế bền vững tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Huyện Đại Từ có dân số đông và chủ yếu làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, chất lượng lao động nông thôn vẫn còn nhiều hạn chế. Việc nâng cao chất lượng lao động không chỉ giúp cải thiện đời sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của địa phương.

1.1. Đặc điểm lao động nông thôn huyện Đại Từ

Lao động nông thôn huyện Đại Từ chủ yếu là lao động chân tay, với tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo còn cao. Điều này ảnh hưởng đến năng suất lao động và khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp.

1.2. Vai trò của chất lượng lao động trong phát triển kinh tế

Chất lượng lao động nông thôn có vai trò quyết định trong việc nâng cao năng suất lao động, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Việc cải thiện chất lượng lao động sẽ giúp tăng cường khả năng sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm.

II. Những thách thức trong nâng cao chất lượng lao động nông thôn

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc nâng cao chất lượng lao động, huyện Đại Từ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt kỹ năng, trình độ học vấn thấp và sự thiếu hụt chính sách hỗ trợ là những rào cản lớn.

2.1. Thiếu hụt kỹ năng và trình độ chuyên môn

Nhiều lao động nông thôn chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến việc không đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động hiện đại. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp.

2.2. Chính sách hỗ trợ chưa hiệu quả

Chính sách hỗ trợ cho lao động nông thôn còn thiếu đồng bộ và chưa thực sự hiệu quả. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng lao động nông thôn huyện Đại Từ

Để nâng cao chất lượng lao động nông thôn, huyện Đại Từ cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các giải pháp như đào tạo nghề, cải thiện sức khỏe và phát triển các ngành nghề mới là rất cần thiết.

3.1. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn

Đào tạo nghề là một trong những giải pháp quan trọng nhất để nâng cao chất lượng lao động. Cần tổ chức các khóa đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường lao động.

3.2. Cải thiện sức khỏe và thể lực lao động

Sức khỏe của lao động nông thôn cần được cải thiện thông qua các chương trình dinh dưỡng và thể dục thể thao. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất lao động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Đại Từ

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong việc nâng cao chất lượng lao động nông thôn đã cho thấy những kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp đã giúp cải thiện đáng kể chất lượng lao động.

4.1. Kết quả từ các chương trình đào tạo

Các chương trình đào tạo nghề đã giúp nhiều lao động nông thôn có việc làm ổn định và thu nhập cao hơn. Điều này góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của họ.

4.2. Tác động của chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương đã tạo điều kiện thuận lợi cho lao động nông thôn trong việc tiếp cận các nguồn lực và cơ hội việc làm.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho lao động nông thôn huyện Đại Từ

Việc nâng cao chất lượng lao động nông thôn huyện Đại Từ là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để thực hiện hiệu quả các giải pháp đã đề ra.

5.1. Tầm quan trọng của sự phối hợp

Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng là rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng lao động. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa các nguồn lực và tạo ra hiệu quả cao nhất.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững cho lao động nông thôn, đảm bảo rằng họ có thể thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nâng cao chất lượng lao động nông thôn là động lực then chốt quyết định năng suất và tái cơ cấu kinh tế tại các vùng sản xuất nông nghiệp. Trên bình diện quốc gia, khu vực nông - lâm - thủy sản vẫn thu hút khoảng 42,2% tổng lực lượng lao động xã hội (tương đương 22,5 triệu người), song năng suất tạo ra còn nhiều hạn chế. Tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên – địa bàn có quy mô dân số tập trung cao nhất toàn tỉnh, tỷ lệ lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp chiếm tới 72%. Mặc dù vậy, nguồn nhân lực này chủ yếu là lao động phổ thông, thiếu chứng chỉ chuyên môn kỹ thuật, thiếu kỹ năng quản trị và tiếp cận công nghệ mới, cản trở trực tiếp đến tiến trình hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới toàn diện.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ thực trạng thể lực, trí lực và kỹ năng tay nghề của lao động nông thôn, từ đó xác định các rào cản cản trở hiệu quả chuyển dịch cơ cấu việc làm. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn; đánh giá hiện trạng và phân tích các nhân tố tác động tại địa bàn nghiên cứu trong giai đoạn 2014 - 2016; xây dựng hệ thống giải pháp ứng dụng đồng bộ định hướng đến năm 2020.

Phạm vi không gian của đề tài được triển khai tập trung tại 4 xã đại diện gồm Na Mao, Vạn Thọ, Tân Linh và Hà Thượng thuộc huyện Đại Từ. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa các chỉ tiêu chất lượng lao động, cung cấp luận cứ thực nghiệm xác đáng giúp chính quyền địa phương hoàn thiện chính sách đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm, hướng tới mục tiêu nâng thu nhập bình quân đầu người và giảm tỷ lệ thất nghiệp nông thôn xuống dưới mức 3%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Vốn nhân lực (Human Capital Theory) và Mô hình chuyển dịch cơ cấu lao động của Arthur Lewis để giải thích mối quan hệ giữa trình độ chuyên môn, thể lực và năng suất cận biên của lao động nông thôn. Bên cạnh đó, học thuyết về giá trị sức lao động của Karl Marx được sử dụng nhằm phân tích giá trị gia tăng thặng dư mà người lao động có thể tạo ra khi được đào tạo bài bản trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp.

Khung phân tích tập trung vào năm khái niệm cốt lõi:

• Nguồn lao động nông thôn: Bộ phận dân số sinh sống tại địa bàn nông thôn trong độ tuổi quy định (nam từ 16 đến 60 tuổi, nữ từ 16 đến 55 tuổi) có khả năng lao động.
• Chất lượng lao động nông thôn: Yếu tố tổng hợp cấu thành từ thể lực (sức khỏe, sức bền, chỉ số khối cơ thể BMI) và trí lực (trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật và kỹ năng mềm).
• Đào tạo nghề nông thôn: Quá trình truyền đạt kiến thức, kỹ xảo sản xuất chuyên ngành theo quy chuẩn chính sách nhà nước (tiêu biểu là Đề án 1956 theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ).
• Kinh tế nông thôn: Tổng thể các quan hệ kinh tế diễn ra tại khu vực nông thôn gắn liền với các ngành nghề nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ.
• Năng suất lao động nông nghiệp: Mối tương quan giữa giá trị sản xuất đầu ra (tổng giá trị sản xuất hoặc GDP nông nghiệp) với số lượng lao động sống tham gia sản xuất trong một chu kỳ thời gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm bảo đảm tính khách quan và khoa học:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê huyện Đại Từ, báo cáo tổng kết hàng năm của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Đại Từ, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2014 - 2016.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đại diện cho 4 tiểu vùng địa lý (Đông, Tây, Nam, Bắc) của huyện Đại Từ tại 4 xã: Na Mao, Vạn Thọ, Tân Linh và Hà Thượng. Quy mô mẫu khảo sát gồm 400 người lao động (mỗi xã điều tra 100 phiếu, bảo đảm quy mô mẫu tối thiểu lớn hơn 30 đối với từng phân nhóm theo tiêu chuẩn thống kê). Ngoài ra, tác giả tiến hành phỏng vấn sâu lãnh đạo các phòng ban chức năng cấp huyện và ban chỉ đạo nông thôn mới cấp xã.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh số tuyệt đối và số tương đối, phương pháp phân tích dãy số thời gian (lượng tăng tuyệt đối định gốc, tốc độ phát triển liên hoàn và tốc độ phát triển bình quân). Toàn bộ dữ liệu khảo sát được tổng hợp, kiểm định và xử lý trực quan hóa trên phần mềm Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu trình độ chuyên môn kỹ thuật của lao động nông thôn huyện Đại Từ còn mất cân đối nghiêm trọng. Tỷ lệ lao động phổ thông chưa qua đào tạo nghề chính quy chiếm trên 80% tổng lực lượng lao động nông thôn. Tỷ lệ lao động có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chỉ đạt khoảng 2,12%, tạo ra khoảng cách tương quan bất hợp lý giữa bậc cao học, trung cấp và sơ cấp nghề (tương tự tỷ lệ 1 / 1,51 / 5,46 ở quy mô toàn quốc).

Thứ hai, thể lực và điều kiện đảm bảo sức khỏe của lực lượng lao động chưa đáp ứng tốt yêu cầu cơ giới hóa sản xuất. Kết quả đánh giá chỉ số thể lực BMI của 400 lao động khảo sát tại 4 xã nghiên cứu năm 2016 cho thấy có tới 35,5% người lao động thuộc nhóm thể lực trung bình và thể lực yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực thao tác máy móc hiện đại và sức chịu đựng trong các đợt canh tác cao điểm theo thời vụ.

Thứ ba, hiệu quả đào tạo nghề theo Đề án 1956 đã có những bước tiến rõ rệt nhưng chưa đồng đều. Trong giai đoạn 2014 - 2016, tỷ lệ học viên có việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa đào tạo nghề ngắn hạn đạt từ 75% đến 84%. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính sách sau học nghề rất hạn chế, có trên 60% học viên không tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi từ 30 đến 50 triệu đồng để mở rộng trang trại hoặc cơ sở dịch vụ cơ khí, chế biến chè.

Thứ tư, tốc độ chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp diễn ra chậm. Tỷ trọng lao động nông nghiệp thuần túy dù giảm dần qua các năm 2014 - 2016 nhưng vẫn duy trì ở mức cao trên 70%, trong khi nhóm ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn chỉ mới thu hút được khoảng 28% tổng lực lượng lao động tại chỗ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ xuất phát từ các nguyên nhân nội tại lẫn khách quan. Nguyên nhân chủ quan là do nhận thức của một bộ phận người dân về học nghề còn mang tính đối phó, tâm lý tự thỏa mãn với kinh nghiệm canh tác truyền thống. Về mặt khách quan, mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại địa phương còn mỏng, cơ sở vật chất phục vụ thực hành kỹ thuật cao chưa hoàn thiện, và nguồn ngân sách hỗ trợ đào tạo phân bổ hàng năm còn eo hẹp so với nhu cầu thực tế.

Khi so sánh với bài học thực tiễn tại huyện Cao Phong (tỉnh Hòa Bình) – nơi đạt tỷ lệ hơn 84% lao động có việc làm sau đào tạo gắn với vùng chuyên canh cây có múi, và huyện Nga Sơn (tỉnh Thanh Hóa) – nơi giải quyết việc làm cho hơn 2.000 lao động mỗi năm thông qua liên kết trực tiếp với doanh nghiệp may mặc MS Vina, huyện Đại Từ còn thiếu vắng mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng doanh nghiệp quy mô lớn.

Để trực quan hóa các phát hiện trên, toàn bộ kết quả nghiên cứu nên được biểu diễn thông qua biểu đồ cột chồng mô tả sự biến động cơ cấu trình độ học vấn và chuyên môn kỹ thuật giai đoạn 2014 - 2016, kết hợp với bảng phân tích phương sai thể hiện mối tương quan thuận giữa số tháng đào tạo nghề với mức tăng trưởng thu nhập bình quân tháng của nông hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, xây dựng quy hoạch tổng thể và kế hoạch phân kỳ đào tạo nghề nông thôn gắn liền với quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa tập trung (vùng chè đặc sản, vùng cây ăn quả, chăn nuôi gia súc tập trung). Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Đại Từ cần chủ trì, phối hợp với Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện triển khai đào tạo nghề theo địa chỉ sử dụng, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo đạt 45% đến 50% vào năm 2020.

Thứ hai, thiết lập chuỗi liên kết bền vững giữa chính quyền địa phương, cơ sở đào tạo, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến nông sản. Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ cần ban hành cơ chế thu hút tối thiểu 15 đến 20 doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao và tiểu thủ công nghiệp đầu tư vào địa bàn, cam kết tiếp nhận ít nhất 80% học viên sau khi tốt nghiệp các lớp nghề cơ khí nông nghiệp, chế biến thực phẩm và vận hành máy thi công.

Thứ ba, nâng cao thể lực và sức khỏe lao động nông thôn thông qua việc cải thiện mạng lưới y tế cơ sở và y tế dự phòng. Trung tâm Y tế huyện và trạm y tế các xã cần tổ chức khám sức khỏe định kỳ hàng năm cho người lao động, đẩy mạnh truyền thông an toàn vệ sinh lao động trong sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật, phấn đấu giảm tỷ lệ người lao động có chỉ số BMI dưới chuẩn xuống dưới mức 15% trước năm 2020.

Thứ tư, mở rộng hạn mức tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Đại Từ, triển khai gói vay từ 30 đến 50 triệu đồng trên mỗi hộ gia đình có lao động hoàn thành chương trình dạy nghề, tạo bệ phóng tài chính để người lao động mua sắm công cụ sản xuất, thành lập tổ hợp tác và chủ động tạo sinh kế bền vững tại địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất: Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên phụ trách lao động, nông nghiệp tại Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Luận văn cung cấp luận cứ thực nghiệm và hệ thống chỉ tiêu cụ thể để xây dựng kế hoạch phát triển nhân lực nông thôn mới và phân bổ nguồn lực Đề án 1956 hiệu quả.

Nhóm thứ hai: Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Quản trị Nhân lực, Phát triển Nông thôn. Đề tài đóng vai trò như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra chọn mẫu phân tầng với 400 quan sát tại cấp cơ sở và kỹ thuật phân tích chuỗi thời gian.

Nhóm thứ ba: Ban giám đốc các trung tâm giáo dục nghề nghiệp, trường trung cấp nghề và các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu về nhu cầu học nghề thực tế của người dân để thiết kế chương trình giảng dạy sát với yêu cầu thị trường.

Nhóm thứ tư: Các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, chế biến xuất khẩu đang có kế hoạch đầu tư vào khu vực nông thôn Thái Nguyên. Dữ liệu luận văn giúp doanh nghiệp nắm bắt đặc điểm thể lực, văn hóa, tay nghề của nguồn cung lao động địa phương để lập chiến lược tuyển dụng và đào tạo nội bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao nâng cao chất lượng lao động nông thôn là điều kiện tiên quyết cho phát triển kinh tế huyện Đại Từ? Chất lượng lao động quyết định trực tiếp đến năng suất cây trồng, vật nuôi và hiệu quả ứng dụng cơ giới hóa. Tại Đại Từ, khu vực nông nghiệp chiếm 72% lao động nhưng giá trị thặng dư chưa cao do trên 80% là lao động phổ thông, vì vậy nâng cao tay nghề là chìa khóa duy nhất để tái cơ cấu kinh tế thành công.

2. Đề án 1956 của Chính phủ đóng vai trò như thế nào trong đào tạo nghề tại địa phương? Đề án 1956 tạo khung chính sách hỗ trợ kinh phí trực tiếp cho lao động nông thôn học nghề ngắn hạn. Tại Đại Từ giai đoạn 2014 - 2016, đề án đã hỗ trợ hàng nghìn lượt người học, tập trung vào hộ nghèo, người dân tộc thiểu số và lao động bị thu hồi đất, đạt tỷ lệ có việc làm sau đào tạo trên 75%.

3. Những trở ngại lớn nhất trong công tác dạy nghề cho nông dân huyện Đại Từ là gì? Trở ngại chính bao gồm tâm lý ngại học dài ngày do áp lực sinh kế trước mắt, cơ sở vật chất thực hành tại cấp huyện còn thiếu, và sự gắn kết giữa đào tạo với tiêu thụ sản phẩm sau học nghề chưa thực sự chặt chẽ, khiến người học khó tự tạo việc làm ổn định.

4. Mô hình đào tạo nghề kết hợp chuỗi giá trị doanh nghiệp mang lại ưu điểm gì? Mô hình này giúp giải quyết dứt điểm tình trạng đào tạo lệch pha với nhu cầu thị trường. Doanh nghiệp trực tiếp tham gia xây dựng giáo trình và cam kết bao tiêu sản phẩm hoặc tiếp nhận học viên vào làm việc, tương tự bài học thành công từ huyện Nga Sơn và Cao Phong.

5. Việc đánh giá chỉ số thể lực BMI của lao động nông thôn có ý nghĩa gì trong nghiên cứu? Chất lượng lao động không chỉ đo bằng bằng cấp mà phải có nền tảng thể lực tốt. Việc phân tích BMI và sức bền giúp nhận diện chính xác khả năng chịu tải công việc nặng, từ đó đề xuất chính sách y tế và bảo hộ lao động phù hợp nhằm tối ưu hóa năng suất.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về chất lượng lao động nông thôn, khẳng định vai trò quyết định của hai yếu tố trí lực và thể lực trong tăng trưởng kinh tế địa phương.
• Dữ liệu thực nghiệm 400 mẫu tại 4 xã Na Mao, Vạn Thọ, Tân Linh và Hà Thượng chỉ rõ thực trạng chất lượng lao động huyện Đại Từ còn thấp, với trên 80% lao động chưa qua đào tạo nghề và năng suất chuyển dịch còn chậm.
• Công trình đã phân tích sâu sắc các bài học kinh nghiệm điển hình từ các địa phương như Cao Phong (Hòa Bình) và Nga Sơn (Thanh Hóa) để rút ra bài học ứng dụng thực tế cho huyện Đại Từ.
• Luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá đến năm 2020: quy hoạch mạng lưới nghề, liên kết 4 nhà, nâng cao thể lực y tế và mở rộng tín dụng ưu đãi từ 30 đến 50 triệu đồng cho học viên tốt nghiệp.
• Về lộ trình tiếp theo, các cơ quan ban ngành cần khẩn trương số hóa dữ liệu cung - cầu lao động nông thôn và đẩy mạnh cơ chế hợp tác công - tư trong dạy nghề nhằm đảm bảo mục tiêu hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng lao động nông thôn 1. Một số khái niệm - Khái niệm lao động Nguồn lao động là toàn bộ những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động (theo quy định của nhà nước: nam có tuổi từ 16-60; nữ tuổi từ 16-55). Lực lượng lao động là bộ phận của nguồn lao động bao gồm những người trong độ tuổi lao động, đang có việc làm trong nền kinh tế quốc dân và những người thất nghiệp nhưng có nhu cầu tìm việc làm.

[18] - Lao động nông thôn Nguồn lao động nông thôn là một bộ phận dân số sinh sống và làm việc ở nông thôn trong độ tuổi lao động theo qui định của pháp luật (nam từ 16 đến 60 tuổi, nữ từ 16 đến 55 tuổi) có khả năng lao động. Lực lượng lao động ở nông thôn là bộ phận của nguồn lao động ở nông thôn bao gồm những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động, đang có việc làm và những người thất nghiệp nhưng có nhu cầu tìm việc làm. [17] - Khái niệm chất lượng lao động “Chất lượng lao động là yếu tố tổng hợp từ nhiều yếu tố bộ phận như trí, kỹ năng, sức khỏe, thẩm mỹ,… của người lao động. Trong các yếu tố trên trí lực và thể lực là hai yếu tố quan trọng để đánh giá và xem xét chất lượng lao động”.

[6] - Khái niệm nông thôn: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã". [198] - Khái niệm kinh tế nông thôn: là một khu vực của nền kinh tế gắn liền với địa bàn nông thôn. Nó là tổng thể các quan hệ kinh tế diễn ra trên địa bàn nông thôn, có quan hệ chặt chẽ với nông nghiệp, nông dân. [187] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đặc trưng của lao động nông thôn - Lao động nông thôn mang tính thời vụ Đây là đặc điểm đặc thù không thể xóa bỏ được của lao động nông thôn. Nguyên nhân của nét đặc thù trên là do: đối tượng của sản xuất nông nghiệp là cây trồng vật nuôi chúng là những cơ thể sống trong đó quá trình tái sản xuất tự nhiên và tái sản xuất kinh tế đan xen nhau. Cùng một loại cây trồng vật nuôi ở những vùng khác nhau có điều kiện tự nhiên khác nhau chúng cũng có quá trình sinh trưởng và phát triển khác nhau. Tính thời vụ trong nông nghiệp là vĩnh cửu không thể xóa bỏ được trong quá trình sản xuất chúng ta chỉ có thể tìm cách làm giảm tính thời vụ của sản xuất nông nghiệp.

Từ đó đặt ra vấn đề cho việc sử dụng các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, đặc biệt là vấn đề sử dụng lao động nông thôn một cách hợp lý có ý nghĩa rất quan trọng. - Nguồn lao động nông thôn tăng về số lượng Dân số được coi là yếu tố cơ bản quyết định số lượng lao động: quy mô và cơ cấu của dân số có ý nghĩa quyết định đến quy mô cơ cấu của nguồn lao động. Do sự phát triển của quá trình đô thị hóa và sự thu hẹp dần về tốc độ tăng tự nhiên của dân số giữa nông thôn và thành thị nên tỷ lệ dân số cũng như lực lượng lao động so với cả nước ngày càng giảm. Mặc dù vậy, quy mô dân số và nguồn lao động ở nông thôn vẫn tiếp tục gia tăng.

- Chất lượng nguồn lao động nông thôn chưa cao Chất lượng của người lao động được đánh giá qua trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật, sức khỏe… Trình độ học vấn và chuyên môn kĩ thuật: nguồn lao động của nước ta đông về số lượng nhưng sự phát triển của nguồn nhân lực nước ta còn nhiều hạn chế, nhiều mặt chưa đáp ứng được yêu cầu khắt khe trong bối cảnh đất nước đang hội nhập kinh tế quốc tế. Riêng lao động nông thôn chiếm ¾ lao động của cả nước. Tuy vậy lao động nông nghiệp, nông thôn chưa phát huy hết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 tiềm năng do trình độ chuyên môn của lao động thấp, kỹ thuật lạc hậu. Do đó để có một nguồn lao động với trình độ chuyên môn kỹ thuật cao thì nhà nước cần phải có chính sách đào tạo bồi dưỡng để có nguồn nhân lực đủ trình độ để phát triển đất nước.

Về sức khỏe: Sức khỏe của người lao động nó liên quan đến lượng calo tối thiểu cung cấp cho cơ thể mỗi ngày, môi trường sống, môi trường làm việc, vv… Nhìn chung lao động nước ta có tình trạng thể lực thấp. Tốc độ phát triển CNH đã tăng lên đáng kể trong hai thập kỷ gần đây làm thay đổi nền kinh tế và bộ mặt xã hội. Cơ cấu kinh tế đã có những chuyển biến đáng kể, cùng với quá trình đó thì cơ cấu lao động cũng có sự chuyển dịch theo: Thứ nhất, lao động nông thôn có sự chuyển dịch cơ cấu theo hướng chuyển lao động nông thôn sang làm ở các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ. Trong khu vực nông thôn, lao động hoạt động phi nông nghiệp có xu hướng tăng, đặc biệt là đối với lao động hoạt động dịch vụ.

Đô thị hóa thúc đẩy chuyển dịch lao động nông thôn sang làm các công việc phi nông nghiệp, với các hoạt động rất đa dạng tại các vùng trung tâm, thị trấn, thị tứ, các vùng nông thôn ven các thành phố, thị xã hình thành thị trường lao động khá sôi động. Đặc biệt là phát triển lao động các ngành nghề như dịch vụ điện năng, thông tin, thương mại, chế biến nông - lâm - thủy sản, tiểu thủ công nghiệp và các hoạt động phi nông nghiệp khác. Xu hướng lao động phi nông nghiệp trong khu vực nông thôn ngày càng tăng tuy nhiên thì tốc độ tăng còn chậm. Điều đó do một số nguyên nhân sau: Tỷ lệ lao động nông thôn hàng năm bước vào tuổi lao động cao, do trong giai đoạn trước tỷ lệ tăng dân số nông thôn cao; Các vùng nông thôn trung du, miền núi chuyển chậm sang sản xuất hàng hóa, các loại thị trường ít phát triển, tăng trưởng kinh tế thấp, ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động nông thôn; Tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo thấp hạn chế khả năng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 phát triển các loại hình doanh nghiệp ở nông thôn; và Thu hút được ít đầu tư của Chính phủ, tư nhân và các công ty nước ngoài cho phát triển kinh tế tại các vùng nông thôn, đặc biệt là các vùng có khó khăn về hạ tầng cơ sở và điều kiện tự nhiên, đầu tư ít có khả năng sinh lãi cao.

Thứ hai, quá trình Đô thị hóa và hội nhập kinh tế góp phần thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành công nghiệp, dịch vụ. Sự xuất hiện nhiều ngành nghề mới đòi hỏi lao động nông thôn phải có sự đổi mới, nâng cao chất lượng đột biến để thích ứng, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Thực tế các năm chuyển đổi nền kinh tế và đô thị hóa cho thấy, lao động nông thôn nước ta còn có nhiều bất cập để đáp ứng được nhu cầu sử dụng lao động của các loại hình đào tạo công phu như công nghệ thông tin, viễn thông, chế tạo cơ khí, điện tử, ngân hàng, tài chính… và các ngành sử dụng nhiều lao động, sản xuất hướng vào xuất khẩu như dệt may, da giày, chế biến thực phẩm…Thực tế thì lao động nông thôn ít được đào tạo nghề nghiệp. Tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo thấp là trở ngại lớn cho thúc đẩy phát triển các ngành nghề công nghiệp, dịch vụ có năng suất cao và các nghề truyền thống để tạo việc làm phi nông nghiệp cho lao động nông thôn trong quá trình đô thị hóa.

Thứ ba, đô thị hóa và di chuyển lao động nông thôn ra thành thị trở thành xu thế không thể cưỡng nổi, nó có tác dụng giảm sức ép căng thẳng về việc làm tại các vùng nông thôn và cung ứng lao động cho thị trường lao động các thành phố lớn, các khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất, khu du lịch. Dòng lao động di chuyển từ nông thôn ra thành thị bao gồm cả lao động nhập cư vào sinh sống, làm việc tại các thành phố và lao động nông thôn đến thành phố làm viêc mang tính chất thời vụ. Di chuyển lao động nông thôn ra thành thị dẫn đến hiện tượng giảm bớt một bộ phận lao động nông thôn, đa số là lao động trẻ, lao động vừa tốt nghiệp các cấp phổ thông chưa qua đào tạo. Dòng lao động nông thôn di chuyển đến làm việc tại các khu công nghiệp, khu chế xuất,… đa số có trình độ văn hóa từ cấp II trở lên, được các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 doanh nghiệp tuyển dụng, đào tạo và sử dụng.

Các khu công nghiệp tại Đồng Nai, Bình Dương, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Bắc Ninh… có tỷ lệ lao động từ nông thôn chiếm trên 70%. Do đó đô thị hóa có tác dụng làm biến đổi chất lượng lao động của nông thôn, bộ phận lớn lao động nông thôn dần dần có vị trí mới trong hệ thống sản xuất công nghiệp và dịch vụ. Lao động nông thôn nhập cư vào các thành phố là nguồn nhân lực quan trọng đảm bảo cho sự phát triển quy mô các ngành nghề, sự hoạt động sôi nổi của thị trường lao động. Mặt khác, với đặc điểm đô thị hóa phát triển chậm, thiếu đồng bộ ở nước ta, nên việc di chuyển ồ ạt lao động vào các thành phố lớn có mặt trái là gây nên tình trạng quá tải về lao động giản đơn tại các thành phố, quá tải về hạ tầng cơ sở và gây ảnh hưởng không tốt đến cảnh quan môi trường đô thị.

Thứ tư, quy mô lao động ngành nghề truyền thống, nghề tiểu thủ công nghiệp tăng lên và có vai trò quan trọng trong đảm bảo việc làm và thu nhập của lao động nông thôn. Các làng nghề được cơ giới hóa, điện khí hóa, sản xuất hướng vào xuất khẩu nhiều hơn có vai trò lớn trong phát triển lao động phi nông nghiệp ở nông thôn. Do đó, đặt ra vấn đề phải phát triển đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực nông thôn để đảm bảo cung ứng lao động cho các làng nghề và các cơ sở tiểu thủ công nghiệp.