Chương 1: Lý luận về giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Chương 2: Thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên trường Cao đẳng y tế Bình Định Chương 3: Mục tiêu, phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên trường Cao đẳng y tế Bình Định e 8 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN 1. Giáo dục ý thức chính trị và các yếu tố cấu thành giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên 1. Giáo dục ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên 1.Giáo dục ý thức chính trị - Khái niệm chính trị Chính trị là một hiện tượng xã hội ra đời gắn liền với sự ra đời của giai cấp và Nhà nước. Trước khi chính trị học ra đời với tư cách là một khoa học (political science) nghiên cứu chính trị như một chỉnh thể, có đối tượng, phương pháp, khái niệm, phạm trù., đã có rất nhiều các quan niệm, quan điểm, thậm chí là tư tưởng, học thuyết của các học giả khác nhau bàn về các khía cạnh của chính trị.
Khái niệm chính trị: Từ điển Triết học Liên Xô năm 1975 định nghĩa: Chính trị là “sự tham gia vào các công việc của Nhà nước, việc quy định những hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của Nhà nước lĩnh vực bao hàm các vấn đề về chế độ nhà nước, quản lý đất nước, lãnh đạo các giai cấp, vấn đề đấu tranh đảng phái,… những lợi ích căn bản của các giai cấp và những quan hệ qua lại của các giai cấp biểu hiện ra trong chính trị. Chính trị cũng biểu hiện những quan hệ giữa các dân tộc và giữa các quốc gia”[31, tr. Từ điển Bách khoa Việt Nam xem “Chính trị là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó là vận động giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực Nhà nước, sự tham gia vào công việc Nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ và nội dung hoạt động của Nhà nước”[32, tr. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, bản chất của chính trị suy e 9 cho cùng là sự biểu hiện tập trung của kinh tế.
Lênin chỉ rõ: “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế… chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế”[17, tr. Nghiên cứu một cách nghiêm túc những quan điểm trước đó về chính trị, đồng thời đứng trên quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênin đã đề xuất những nhận định đúng đắn về chính trị: Một là, chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp trước hết vì lợi ích giai cấp. Chính trị xuất hiện cùng với sự ra đời của giai cấp và Nhà nước. Sự xuất hiện đó một mặt là công cụ để một giai cấp giữ vị trí thống trị nền sản xuất xã hội, mặt khác nhằm điều hoà và giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa giai cấp đó với các giai tầng xã hội khác.
Hoạt động chính trị chính là hoạt động thực tiễn của các giai cấp, vì lợi ích giai cấp. Hai là, cái căn bản nhất của chính trị là việc tổ chức quyền lực nhà nước, là sự tham gia vào công việc Nhà nước, là định hướng cho nhà nước, xác định hình thức, nội dung, nhiệm vụ của Nhà nước. Quyền lực là vấn đề trung tâm của chính trị. Từ chỗ nắm quyền lực chính trị, người ta tổ chức ra bộ máy thực thi quyền lực đó là Nhà nước.
Nhà nước cần phải tổ chức theo hình thức nào, vận động theo những mục tiêu, nội dung hoạt động của Nhà nước là gì. Công dân tham gia vào công việc của Nhà nước ra sao. Tất cả những điều đó là nội dung nòng cốt của chính trị. Ba là,chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế.
Đồng thời, chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế. Tất cả mọi hoạt động của nền kinh tế đều đặt dưới sự quản lý, điều tiết của một thể chế chính trị. Chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế biểu hiện ở chỗ: Thứ nhất, chính trị luôn là hoạt động đi trước, hoạt động tạo hành lang, tạo môi trường cho kinh tế phát triển. Thứ hai, Chính trị có ổn định thì kinh tế mới có bước phát triển.
Chính trị mất ổn định nền sản xuất xã hội sẽ bị đình trệ, ảnh hưởng nghiêm trọng tới an ninh quốc gia. e 10 Bốn là, chính trị là lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm nhất, liên quan tới vận mệnh hàng triệu người. Giải quyết những vấn đề chính trị vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. Chính trị không chỉ dừng lại ở việc làm thế nào để điều tiết một Nhà nước hoạt động, quản lý tất cả các mặt của đời sống xã hội, ban hành pháp luật.tức là hoạt động đối nội, mà còn liên quan đến quan hệ mang tính đa quốc gia, mang tầm vóc quốc tế, có ảnh hưởng lớn đến sự tồn vong của một quốc gia, tức là hoạt động đối ngoại.
Do vậy vấn đề chính trị là hết sức phức tạp và nhạy cảm. Để giải quyết vấn đề chính trị đòi hỏi có cả kiến thức khoa học cùng sự uyển chuyển, khéo léo của nghệ thuật[16, tr. Từ những phân tích trên có thể thấy, chính trị là toàn bộ những hoạt động liên quan đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào công việc của Nhà nước; sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của Nhà nước. Chính trị còn được nhìn nhận là một quan hệ đặc trưng bởi quyền lực nhà nước cùng hài hòa với các lợi ích chung của xã hội.
Từ đây, chúng ta có thể rút ra kết luận khái quát về chính trị: Chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai cấp, cũng như các dân tộc và các quốc gia với vấn đề giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực Nhà nước; là sự tham gia của nhân dân vào công việc của Nhà nước và xã hội, là hoạt động chính trị thực tiễn của giai cấp, các đảng phái chính trị, các nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện đường lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích. - Khái niệm ý thức chính trị Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng: “Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động và sáng tạo” [11, tr. Ý thức là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm những quan điểm, tư tưởng cùng những tình cảm, tâm trạng nảy sinh từ tồn tại xã hội và e 11 phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định. YTCT là một hình thái ý thức xã hội xuất hiện trong xã hội có giai cấp và nhà nước, phản ánh mối quan hệ chính trị, KT-XH giữa các giai cấp, dân tộc và quốc gia, cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực nhà nước.
Đặc trưng của YTCT thể hiện trực tiếp và tập trung nhất lợi ích giai cấp. Yếu tố cốt lõi của YTCT là những hiểu biết, nhận thức của một giai cấp về vị trí, đường lối, chiến lược, sách lược, nhiệm vụ trong sự phát triển của lịch sử. YTCT còn thể hiện ở sự nhận thức được nhu cầu, lợi ích chính trị. Với tính chất là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, YTCT là sự phản ánh quan hệ lợi ích kinh tế giữa các giai cấp, tập đoàn xã hội trên cơ sở thực tiễn hay đời sống chính trị nhất định, là một hình thái ý thức xã hội chịu sự chi phối của tồn tại xã hội và sự tác động của các hình thái ý thức xã hội khác.
Về bản chất, YTXH là sự biểu hiện cô đọng lợi ích kinh tế của giai cấp này hoặc giai cấp khác. Do đó, YTCT của giai cấp thống trị về kinh tế là ý thức, tư tưởng thống trị trong xã hội. Do nắm được cơ sở kinh tế, giai cấp thống trị giữ vai trò lãnh đạo kiến trúc thượng tầng, trong đó quan trọng nhất là bộ máy và sử dụng quyền lực nhà nước để thống trị xã hội. Đặc trưng của YTCT là thể hiện trực tiếp và tập trung nhất lợi ích giai cấp.
Do đó, có thể hiểu, YTCT là những tri thức kinh nghiệm và quan điểm tư tưởng, những cảm xúc, tình cảm của con người phản ánh quyền lợi, địa vị của giai cấp, phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, dân tộc và các quốc gia. - Khái niệm giáo dục ý thức chính trị Giáo dục là một hoạt động hết sức quan trọng của con người, qua đó những kinh nghiệm, tri thức nhân loại tích lũy trong thực tiễn cuộc sống được trao truyền, giúp nhân loại không ngừng bổ sung, phát triển tri thức mới. Nhờ giáo dục và thông qua giáo dục, con người ngày càng phát triển toàn diện, hoàn thiện nhân cách. Bao trùm lên tất cả là giáo dục giúp tạo nguồn nhân lực e 12 cho sự phát triển trong tương lai.
Chính vì vậy, giáo dục được coi là yếu tố quyết định sự phát triển nhanh và bền vững, là nguồn “của cải nội sinh” của mỗi quốc gia. Năm 1994, tổ chức Văn hóa - Khoa học - Giáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO) đã ra tuyên bố: “Không có một sự tiến bộ và thành đạt nào có thể tách khỏi sự tiến bộ và thành đạt trong lĩnh vực giáo dục của quốc gia đó. Và những quốc gia nào coi nhẹ giáo dục hoặc không đủ tri thức và khả năng cần thiết để làm giáo dục một cách có hiệu quả thì số phận của quốc gia đó xem như đã an bài và điều đó còn tồi tệ hơn cả sự phá sản”[3]. Theo từ điển Giáo dục học thì giáo dục được định nghĩa như sau: “Giáo dục là hoạt động hướng tới con người thông qua một hệ thống các biện pháp tác động nhằm truyền thụ bằng tri thức và khái niệm, rèn luyện kỹ năng và lối sống bồi dưỡng tư tưởng và đạo đức cần thiết cho đối tượng giúp hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất, nhân cách phù hợp với mục đích, mục tiêu chuẩn bị cho đối tượng tham gia hoạt động sản xuất và đời sống xã hội” [16, tr.