CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của đội ngũ giáo viên 1. Khái niệm Giáo viên Theo Điều 70, Luật giáo dục của Quốc hội Nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 38/2005/QH11 ngày 14 tháng 06 năm 2005: “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác”. Giáo viên là người giảng dạy, giáo dục cho học sinh, lên kế hoạch, tiến hành các tiết dạy học, thực hành và phát triển các khóa học nằm trong chương trình giảng dạy của nhà trường, đồng thời cũng là người kiểm tra, ra đề, chấm điểm để đánh giá chất lượng của học sinh.
Theo Điều 33, Thông tư số 41/2010/TT-BGDĐT ngày 30 tháng 12 năm 2010 Ban hành điều lệ trường tiểu học: Giáo viên tiểu học: “Giáo viên làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục học sinh trong trường tiểu học và cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học”. Đội ngũ Theo Đại từ điển Tiếng Việt của Nguyễn Như Ý (1999), nhà xuất bản văn hóa – thông tin: “Đội ngũ là tổ chức gồm nhiều người tập hợp lại thành một lực lượng” và “là tập hợp số đông người cùng chức năng, nghề nghiệp”. Đội ngũ là khái niệm được sử dụng rộng rãi trong các tổ chức như đội ngũ cán bộ công nhân viên, đội ngũ cán bộ khoa học, đội ngũ nghệ sỹ, … Đội ngũ có thể được hiểu là tập hợp nhiều người có cùng chức năng, nhiệm vụ và nghề nghiệp. Trong nhà trường, đội ngũ bao gồm đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ giáo viên, đội ngũ nhân viên.
Đội ngũ giáo viên Đội ngũ giáo viên là tập thể những người làm công tác giảng dạy, giáo dục cho học sinh trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác. Đội ngũ giáo viên là lực lượng chủ yếu để tổ chức giảng dạy, giáo dục cho học sinh. Đây là bộ phận rất quan trọng trong một tập thể sư phạm. Chất lượng giáo dục, 5 đào tạo cao hay thấp phụ thuộc phần lớn vào đội ngũ giáo viên.
Một đội ngũ giáo viên có trình độ cao, có đầy đủ phẩm chất và năng lực, yêu nghề, tận tâm … sẽ là động lực thúc đẩy tạo nên thành tích chung cho nhà trường. Vì vậy, cán bộ quản lý cần phải biết nhìn nhận, đánh giá đúng vai trò của đội ngũ mà mình quản lý đồng thời đề ra những chủ trương, biện pháp thích hợp để xây dựng và phát triển đội ngũ ngày càng tốt hơn. Chất lượng Chất lượng là tập hợp các đặc tính của một thực thể, đối tượng. Chất lượng phản ánh thuộc tính đặc trưng, giá trị, bản chất của sự vật và tạo nên sự khác biệt về chất giữa sự vật này với sự vật khác.
Theo Từ điển Tiếng Việt của Văn Tân (1991), nhà xuất bản khoa học – xã hội: “Chất lượng là giá trị về mặt lợi ích”. Theo quản điểm của Triết học, chất lượng được định nghĩa như sau: “Chất lượng là đặc tính khách quan của sự vật. Nó là cái liên kết các thuộc tính của sự vật, gắn bó với sự vật mà không tách khỏi sự vật. Sự vật trong khi vẫn còn là bản thân nó thì không thể mất chất lượng của nó.
Sự thay đổi chất lượng kèm theo sự thay đổi của sự vật về căn bản. Chất lượng của sự vật bao giờ cũng gắn liền với tính quy định về số lượng của nó và không thể tồn tại ngoài tính quy định ấy. Mỗi sự vật bao giờ cũng là sự thống nhất của chất lượng và số lượng”. Chất lượng đội ngũ giáo viên Chất lượng đội ngũ giáo viên là khả năng đáp ứng giáo viên so với nhiệm vụ mà tổ chức đặt ra.
Là làm sao để có đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng, cơ cấu đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục góp phần hoàn thành tốt chức năng nhiệm vụ của nhà trường. Nó được biểu hiện đồng thời các mặt: Số lượng, chất lượng, cơ cấu đội ngũ (Cán bộ quản lý chuyên môn, người dạy, nhân viên trong cơ quan quản lý giáo dục và trong cơ sở giáo dục) thích hợp. Khi xem xét, phân tích đội ngũ giáo viên ta cần xem xét các yếu tố liên quan đến phát triển về số lượng, về chất lượng và cơ cấu như: Tuyển chọn bổ sung đủ số lượng đáp ứng quy mô, cơ cấu, tính chất ngành nghề đào tạo, bố trí sắp xếp, sử dụng một cách hợp lý, kiểm tra, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm, năng lực hoạt động giảng dạy và tạo môi trường thuận lợi để phát triển đội ngũ giáo viên. Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên là góp phần tạo ra một đội ngũ đủ về 6 số lượng; đồng bộ về cơ cấu; có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức tốt, có lối sống lành mạnh, lương tâm nghề nghiệp, trình độ chuyên môn để đảm nhận thực hiện các hoạt động giáo dục, giảng dạy trong các nhà trường một cách toàn diện và có chất lượng.
Đặc điểm, vai trò của đội ngũ giáo viên 1. Đặc điểm Đặc điểm về mục tiêu Theo Điều 2, Luật giáo dục của Quốc hội Nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 38/2005/QH11 ngày 14 tháng 06 năm 2005: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Trong quá trình hoạt động thực hiện mục tiêu đó, tập thể sư phạm nhà trường phải đảm bảo được sự thống nhất giữa nhu cầu lợi ích của từng thành viên với mục tiêu của tập thể và mục tiêu xã hội. Sự thống nhất và hài hòa ba lợi ích đó là điều kiện tiên quyết trong sự tồn tại và phát triển của tập thể.
Đặc điểm về tổ chức Tập thể sư phạm đa dạng về cơ cấu tổ chức bao gồm: tổ chức hành chính, tổ chức Đảng, tổ chức đoàn thể. Mỗi tổ chức, tập thể trong trường học đều có chức năng, nhiệm vụ cụ thể và có một sức mạnh riêng (Tổ chức Đảng, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Ban nữ công, Công đoàn, …). Người quản lý có nhiệm vụ khai thác các tiềm năng của từng tổ chức để tạo nên sức mạnh tổng hợp của tập thể sư phạm nhà trường. Đặc điểm về lao động sư phạm Lao động sư phạm là loại hình lao động đặc thù, đối tượng lao động sư phạm là học sinh.
Mỗi cấp học học sinh có sự khác nhau về tâm sinh lý và nhu cầu trí tuệ, vì vậy người giáo viên cần có kiến thức sâu rộng, lòng nhân ái sư phạm cao. Phương tiện lao động sư phạm cũng rất đặc thù. Đó là nhân cách người giáo viên cùng các thiết bị dạy học, trong đó nhân cách người giáo viên có vai trò quan trọng nhất. Thời gian lao động sư phạm không chỉ đảm bảo đúng quy định trong chương trình mà còn cần mang tính năng động, sáng tạo cộng với niềm say mê nghề 7 nghiệp và tinh thần trách nhiệm trước thế hệ trẻ và toàn xã hội.
Lao động sư phạm của người giáo viên vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật và tính nhân đạo cao cả. Vai trò Vai trò người thiết kế Người giáo viên là người thiết kế chương trình hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh. Căn cứ vào mục đích, nội dung giáo dục và logic của quá trình sư phạm; trên cơ sở đặc điểm tâm sinh lý của học sinh; dựa trên các khả năng và điều kiện cho phép, người giáo viên phân tích mục tiêu giáo dục để thiết kế quá trình hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh. Người giáo viên thiết kế để hướng dẫn cho học sinh tích cực tự thiết kế và tự giác thi công.
Giáo viên chọn lựa nội dung giáo dục, xây dựng quy trình hoạt động, sử dụng phối hợp các phương pháp giảng dạy, giáo dục, thiết kế hoạt động chung của tập thể, đồng thời chú ý đến những trường hợp cá biệt của học sinh. Vai trò người tổ chức Giáo viên là người chỉ đạo lớp học, tổ chức các hoạt động và giao lưu cho học sinh trong quá trình giáo dục, dạy học làm cho mỗi học sinh phát huy đầy đủ năng lực và trách nhiệm, phát huy tính sáng tạo trong các hoạt động của mình, đồng thời giáo viên còn là người hướng dẫn quá trình tự giáo dục của học sinh. Giáo dục học sinh là tổ chức các mối quan hệ nhiều mặt của họ với người khác và xã hội, với thế giới xung quanh; là tổ chức các dạng hoạt động và giao lưu giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh với những người khác. Vai trò lãnh đạo, chỉ huy, động viên, cổ vũ Ngoài vai trò là người thiết kế, tổ chức, người giáo viên còn là người lãnh đạo, chỉ huy, điều khiển, điều chỉnh, khích lệ quá trình học tập và rèn luyện của học sinh.
Giáo viên giữ vai trò hướng dẫn, uốn nắn, điều chỉnh, động viên, nhắc nhở học sinh chủ động hình thành và phát triển nhân cách. Vai trò người đánh giá Trên cơ sở những thông tin thu nhận được về quá trình học tập và rèn luyện của học sinh, giáo viên thẩm định, đánh giá học lực và hạnh kiểm của học sinh. Giáo viên là người trọng tài cho quá trình học tập và rèn luyện của tập thể học sinh. Người giáo viên phải có đầy đủ năng lực, trách nhiệm để chỉ ra cái hay, cái độc đáo, đánh giá đúng những giá trị thật sự năng lực và phẩm chất nhân cách của học sinh 8 để từ đó tiếp tục hoàn thiện quá trình giáo dục.
Sự cần thiết nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên Người giáo viên đóng vai trò quyết định chất lượng của giáo dục. Ngày nay, với sự bùng nổ về công nghệ thông tin, quan hệ tương tác giữa giáo viên và học trò thay đổi, xong người giáo viên vẫn là người hướng dẫn, tổ chức hoạt động học tập của học trò. Trong tình hình giáo dục hiện nay ở nước ta, với yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, chúng ta đang thực sự cần một đội ngũ giáo viên được đào tạo cơ bản, được bồi dưỡng thường xuyên để đáp ứng tốt khi triển khai chương trình và sách giáo khoa đổi mới.