Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ GIÁO DỤC TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục tại các trường tiểu học 1. Khái niệm * Đội ngũ Theo Từ điển tiếng Việt “đội ngũ là tập hợp gồm số đông người, cùng chức năng, nhiệm vụ, nghề nghiệp hợp thành lực lượng hoạt động trong hệ thống (tổ chức) và cùng chung một mục đích nhất định”. Có thể hiểu đội ngũ là tập hợp số đông người gắn kết với nhau, cùng chung lý tưởng, mục đích, ràng buộc nhau về vật chất, tinh thần và hoạt động theo một nguyên tắc.
* Cán bộ: Trong Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 quy định cụ thể như sau: Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. * Đội ngũ cán bộ quản lý Đội ngũ CBQL được hiểu là tập hợp những người làm công tác quản lý, là những người thực hiện điều hành quá trình hoạt động diễn ra trong một đơn vị, tổ chưc, là những chủ thể quản lý bên trong một nhóm người. Đội ngũ CBQL là lực lượng nòng cốt của hệ thống chính trị, xã hội của đất nước, là một trong những nhân tố có tính quyết định sự thành công hay 6 thất bại của một hệ thống quản lý và hiệu quả của các hoạt động kinh tế, xã hội, chính trị, văn hoá, giáo dục. Ngày nay, lao động quản lý có xu hướng nâng cao và trở thành một bộ phận quan trọng của cơ cấu lao động xã hội, là một nghề, với cơ cấu phức tạp trong cơ cấu sản xuất xã hội được chuyên môn hoá, hợp tác hoá sâu sắc.
* Quản lý Quản lý là một thuộc tính gắn liền với xã hội ở mọi giai đoạn phát triển của nó. Ngay từ buổi sơ khai của xã hội loài người, để đương đầu với sức mạnh to lớn của tự nhiên, để duy trì sự tồn tại của mình, con người phải lao động chung, kết hợp lại thành tập thể; điều đó đòi hỏi phải có sự tổ chức, phải có sự phân công và hợp tác trong lao động tức là phải có quản lý. Quản lý vốn là một khoa học và cũng là một nghệ thuật để điều khiển một hệ thống xã hội từ vi mô đến vĩ mô, vừa khép kín vừa có độ mở tương đối để tổng hoà các mối quan hệ trong tổ chức và mối quan hệ giữa người quản lý với người dưới quyền, với cấp trên và với cộng đồng xã hội. Trung tâm nghiên cứu khoa học tổ chức, quản lý đưa ra một định nghĩa như sau: "Quản lý là một quá trình kế hoạch, tổ chức, hướng dẫn và kiểm tra những nỗ lực của các thành viên trong một tổ chức và sử dụng các nguồn lực của tổ chức để đạt được những mục tiêu cụ thể".
* Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp qui luật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất. Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường có thể hiểu là một chuỗi tác động mang tính tổ chức - sư phạm của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên và học sinh, đến những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động 7 họ cùng cộng tác, phối hợp, tham gia vào hoạt động của nhà trường nhằm làm cho quy trình vận hành tới việc hoàn thành những mục tiêu dự kiến". Như vậy, Quản lý giáo dục có thể định nghĩa: QLGD (nói chung) và quản lý trường học (nói riêng) là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối, quan điểm giáo dục của Đảng, thực hiện mục tiêu của nhà .trường mà hạt nhân là dạy học, giáo dục đào tạo thế hệ trẻ đáp ứng nhu cầu kinh tế xã hội, đổi mới và phát triển để đưa giáo dục tiến lên trạng thái mới về chất thông qua thực hiện chức năng quản lý giáo dục. Quản lý giáo dục vừa là một khoa học vừa là một nghệ thuật.
Quản lý nhà trường là một bộ phận trong hệ thống của QLGD. Quản lý trường học là một dạng quản lý đặc thù, làm cho nó phân biệt với mọi loại quản lý xã hội khác, được quy định trước hết là bản chất lao động sư phạm của giáo viên, bản chất quá trình dạy học - giáo dục, trong đó học sinh vừa bị quản lý lại vừa tự giác hoạt động học tập của bản thân. Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất là hoạt động trung tâm của nhà trường. Mọi hoạt động khác của nhà trường đều hướng vào dạy học và giáo dục đó.
Quản lý nhà trường thực chất là quản lý quá trình lao động sư phạm của người thầy, hoạt động học tập tự giáo dục của học sinh diễn ra chủ yếu trong quá trình dạy học. * Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục trường học chính là lực lượng tập hợp những người đứng đầu các trường học (Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng) cùng có chung nhiệm vụ và quyền hạn,… đối với sự nghiệp giáo dục đào tạo thế hệ trẻ tương lai cho tổ quốc. Cán bộ quản lý giáo dục được hiểu cơ bản là những người, những chủ thể có trách nhiệm thực hiện thành công các chương trình giáo dục; chịu trách 8 nhiệm trong lập kế hoạch, tổ chức và đưa ra các chiến lược giáo dục cũng như phát triển nguồn lực của một tổ chức. Một cán bộ quản lý giáo dục thông thường sẽ đảm nhận các nhiệm vụ cơ bản sau đây: thực hiện các chương trình giáo dục; trang bị các nguồn lực cho nhà trường; chuẩn bị các báo cáo; đảm bảo an toàn lao động và sức khỏe cho đội ngũ giáo viên và lao động; xây dựng chương trình; hỗ trợ đội ngũ giáo viên; tham dự hay chủ trì các cuộc họp của nhà trường.
* Trường tiểu học Theo Điều lệ trường tiểu học: “Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng”. Tiểu học là cấp học nền tảng ban đầu trong việc hình thành, phát triển nhân cách của con người. Đó là cơ sở nền tảng vững chắc cho giáo dục phổ thông và toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Trường tiểu học được đặt trên địa bàn xã, phường, thị trấn, luôn gắn liền với kinh tế, chính trị của địa phương.
Trường tiểu học góp phần đào tạo thế hệ trẻ có ích cho xã hội, kế hoạch phát triển của nhà trường là một bộ phận trong phát triển KTXH của địa phương. Nhà trường tiểu học còn là cầu nối giữa cấp học mầm non và trung học cơ sở, trung học phổ thông, trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề. * Cán bộ quản lý trường tiểu học: CBQL trường tiểu học là Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng được chủ tịch Ủy ban nhân dân quận/huyện bổ nhiệm bằng quyết định hành chính nhà nước. Phó Hiệu trưởng giúp việc cho Hiệu trưởng, chịu trách nhiệm trước Hiệu trưởng và chịu trách nhiệm trước pháp luật về công việc được phân công.
CBQL trường tiểu học là chủ thể quản lý nhà trường, là người giữ vai trò lãnh đạo, dẫn dắt, tác động, ra lệnh, kiểm tra đối với giáo viên, nhân viên trường tiểu học nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục trên địa bàn. CBQL trường tiểu 9 học vừa là người lãnh đạo, quản lý trường tiểu học vừa chịu sự chỉ đạo, quản lý của cấp ủy, Ủy ban nhân dân quận/huyện và Phòng GD&ĐT. Đặc điểm, vai trò của cơ sở giáo dục tiểu học và đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục trong cơ sở giáo dục tiểu học 1. Đặc điểm cơ sở giáo dục tiểu học Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo chương trình giáo dục tiểu học do Bộ GD&ĐT quy định.
Huy động trẻ 6 tuổi vào lớp 1, vận động trẻ em bỏ học đến trường, thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục; quản lý giáo viên, nhân viên và học sinh; quản lý, sử dụng đất đai, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học; phối hợp với gia đình học sinh để thực hiện tốt các hoạt động giáo dục; tổ chức giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia hoạt động xã hội. Trường tiểu học là cấp học nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Trường tiểu học vừa là một thiết chế xã hội trong quản lý quá trình đào tạo vừa là một bộ phận của cộng đồng trong bộ máy giáo dục quốc dân. Hoạt động quản lý của trường tiểu học thể hiện đầy đủ bản chất của hoạt động quản lý, mang tính xã hội, tính khoa học, tính kỹ thuật và nghệ thuật cao; chủ thể quản lý của trường tiểu học chính là bộ máy quản lý giáo dục trường học.
Trong các trường tiểu học hiện nay cơ cấu bộ máy quản lý và các mối quan hệ, phối hợp các lực lượng quản lý bao gồm: - Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng do nhà nước bổ nhiệm chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường. Hiệu trưởng được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ, quản lý các hoạt động của nhà trường theo chế độ thủ trưởng; tổ chức Đảng trong nhà trường tiểu học lãnh đạo nhà trường và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; Công đoàn giáo dục; Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh và các tổ chức xã hội khác hoạt động trong trường theo quy định của pháp luật giúp nhà trường thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục. 10 - Mỗi trường tiểu học có một giáo viên tổng phụ trách Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh và sao nhi đồng, có trách nhiệm phối hợp với nhà trường tổ chức và quản lý các hoạt động của Đội và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; sự phối hợp giữa chính quyền và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường tạo nên một sức mạnh tổng hợp trong việc quản lý trường học.