Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP XÃ 1. Một số khái niệm. Cán bộ chủ chốt Đội ngũ cán bộ chủ chốt đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong hệ thống lãnh đạo ở mọi cấp, ảnh hưởng sâu rộ đến sự ổn định và phát triển của cả đất nước tổng thể cũng như từng địa phương cụ thể. Trong bối cảnh thời kỳ đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu kinh tế, hiện đại hóa quốc gia, Đảng và Nhà nước đã xác định nông nghiệp là một trong những lĩnh vực đóng vai trò quan trọng và là đòn bẩy đột phá.
Do đó, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp chiến lược càng trở nên vô cùng đáng quan tâm và quyết định. Đồng thời, đội ngũ cán bộ chủ chốt chiến lược, quyết định sự thành bại của công cuộc đổi mới ở các địa phương. Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là những người đứng đầu quan trọng nhất, có chức vụ cao nhất trong một tập thể, có quyền ra những quyết định về chủ trương, có trách nhiệm về quyền điều hành một tập thể, một đơn vị, một tổ chức để thực hiện những nhiệm vụ của tập thể hoặc tổ chức ấy, thậm chí có thể chi phối, dẫn dắt toàn bộ hoạt động của một tổ chức cụ thể. Cán bộ chủ chốt cấp xã Cán bộ chủ chốt cấp xã.
Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008: Cán bộ xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội. Cán bộ chủ chốt cấp xã là một bộ phận đội ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước, đó là những công dân Việt Nam được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ các chức vụ, chức danh trong biên chế theo nhiệm kỳ của các tổ chức 9 thuộc hệ thống chính trị cấp xã, đó là những người giữ vai trò nòng cốt có tác động, ảnh hưởng đến lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành hoạt động của tổ chức và được hưởng lương từ ngân sách Nhà nước. Theo Kết luận số 35-KL/TW, kết luận của Bộ Chính trị ngày 05 tháng 5 năm 2022 về danh mục chức danh, chức vụ lãnh đạo và tương đương của hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở quy định như sau: Chức danh, chức vụ lãnh đạo trong hệ thống chính trị đã được hình thành, bổ sung và phát triển qua nhiều giai đoạn; cơ bản đảm bảo được sự ổn định và đáp ứng được yêu cầu công tác cán bộ của Đảng. Tuy nhiên do chưa có quy định tổng thể, đồng bộ về chức danh, chức vụ lãnh đạo và tương đương trong hệ thống chính trị, tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị vẫn còn cồng kềnh, nhiều thứ bậc , nên việc vận dụng chức vụ tương trong sắp xếp, bố trí cán bộ và thực hiện chính sách cán bộ còn nhiều bấp cập… Do vậy, cần thiết phải rà soát, sắp xếp chức danh, chức vụ lãnh đạo và tương đương của hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở đảm bảo nguyên tắc thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của giai đoạn mới.
Vậy theo kết luận này cán bộ chủ chốt cấp xã gồm chức danh sau: Bí thư Đảng ủy, Phó bí thư Đảng ủy; chủ tịch Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Phó chủ tịch Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã. Chất lượng cán bộ chủ chốt Theo Đại từ điển Tiếng Việt: “Chất lượng: 1. Cái làm nên phẩm chất giá trị của con người, sự vật; 2. Cái tạo nên bản chất sự vật, làm cho sự vật này khác với sự vật kia”[37, tr.
Như vậy, bất cứ sự vật, hiện tượng nào trong tự nhiên, xã hội đều có chất của nó. Chất của sự vật là tổng hợp những tính quy định, những thuộc tính, những đặc điểm cấu trúc khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng, chỉ rõ nó là cái gì và làm cho nó khác với cái khác. Chất lượng của sự vật, hiện tượng được biểu hiện thông qua các thuộc tính của nó. Mỗi thuộc tính tham gia vào việc quy định chất lượng của sự vật, 10 hiện tượng lại không giống nhau.
Có thuộc tính bản chất, có thuộc tính không bản chất. Các thuộc tính bản chất tồn tại trong suốt quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng và làm cho nó khác với sự vật, hiện tượng khác. Nếu thuộc tính cơ bản mất đi thì sự vật, hiện tượng không còn. Từ những cơ sở trên, có thể định nghĩa : Chất lượng cán bộ chủ chốt là tổng hợp các giá trị, các thuộc tính đặc trưng của người cán bộ trong quá trình thực hiện chức trách nhiệm vụ được giao, thể hiện ở kết quả thực hiện nhiệm vụ thuộc lĩnh vực được phân công, sự phát triển mọi mặt ở địa phương nơi cán bộ đó công tác.
Tiêu chí đánh giá, chất lượng đôi ngũ cán bộ nói chung và cán bộ chủ chốt nói riêng được đánh giá qua 3 tiêu chí: Số lượng cán bộ; cơ cấu đội ngũ cán bộ và chất lượng cán bộ. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã trong giai đoạn hiện nay cần: Đảm bảo đủ số lượng, xây dựng và đảm bảo thực hiện cơ cấu hợp lý (về tuổi; về giới; về chuyên môn nghiệp vụ; về dân tộc; về khu vực địa lý…), đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chủ chốt đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ được giao; mỗi cán bộ đều có đủ tiêu chuẩn về năng lực; đạo đức; lấy kết quả hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ làm thước đo chủ yếu để đánh giá. Chất lượng của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã được thể hiện thông qua hệ thống các chỉ tiêu, tiêu chuẩn phản ánh trình độ chuyên môn nghiệp vụ, trình độ ngoại ngữ, tin học, các kỹ năng, kinh nghiệm và năng lực trong lãnh đạo, quản lý và điều hành. Chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã còn bao hàm tình trạng sức khoẻ của công chức trong thực thi công vụ.
Chất lượng của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã càng cao thì khả năng hoàn thành chức năng, nhiệm vụ, các chỉ tiêu kinh tế - xã hội. càng lớn; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và cũng là điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong công tác quản lý nhà nước. Tuy nhiên, mỗi chức danh, mỗi vị trí công tác, mỗi cán bộ chủ chốt khác nhau có yêu cầu chất lượng ở mức độ chuyên sâu khác nhau. Nhưng nhìn chung ở bất cứ vị trí 11 và lĩnh vực nào thì yêu cầu về tố chất chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã phải được đặt lên hàng đầu.
Tố chất đạo đức là cái gốc; trình độ, kiến thức, năng lực làm việc là nhân tố quyết định đến hiệu quả công tác. Chất lượng hoạt động quản lý hành chính nhà nước cấp xã suy cho cùng chính là chất lượng của đội ngũ cán bộ chủ chốt làm việc tại cấp xã. Do vậy, khi nói đến chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã là nói đến tổng thể những phẩm chất, năng lực của người cán bộ đang làm việc tại cấp xã, những phẩm chất và năng lực này thể hiện khả năng và kết quả thực hiện công việc của họ, cụ thể hơn là kết quả thực hiện những nhiệm vụ mà họ được cấp có thẩm quyền phân công. Các tiêu chí đánh giá chất lượng cán bộ chủ chốt 1.
Tư tưởng, phẩm chất chính trị Nghị quyết số 21-NQ/TW Hội nghị Trung ương lần thứ năm, khóa XIII về tăng cường củng cố, xây dựng tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong giai đoạn mới. Chấp hành chủ trương, đường lối, quy định của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các nguyên tắc tổ chức, kỷ luật của Đảng, nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình; Có quan điểm, bản lĩnh chính trị vững vàng; kiên định lập trường; không dao động trước mọi khó khăn, thách thức; Đặt lợi ích của Đảng, quốc gia - dân tộc, nhân dân, tập thể lên trên lợi ích cá nhân; Có ý thức nghiên cứu, học tập, vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nghị quyết, chỉ thị, quyết định và các văn bản của Đảng. Chính trị, đạo đức của đội ngũ cán bộ thể hiện qua thái độ hành vi và ý thức công tác; trung thành với Tổ quốc, có lòng yêu nước nồng nàn, sống và làm việc theo chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Có tinh thần trách nhiệm cao trong bảo vệ Hiến pháp và pháp luật.
Tiên phong, gương mẫu chấp hành trong công tác, lao động, học tập, sinh hoạt; đi đầu trong thực hiện đường lối, chủ trương của 12 Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân; kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực về chính trị… Chính trị của người cán bộ còn biểu hiện thông qua thái độ công tác biểu hiện qua tinh thần trách nhiệm với công việc, say sưa làm việc hàng ngày, chịu khó đi sâu, nghiên cứu, học tập để thường xuyên nâng cao trình độ, khả năng, kinh nghiệm công tác, có tinh thần trách nhiệm và sự hiểu biết trong công tác, có tình thần chủ động làm việc, có ý thức về thời gian và kỷ luật lao động…Hành vi thể hiện qua sự thân thiện, cởi mở, giúp đỡ, hướng dẫn các đồng chí, đồng nghiệp, và người dân… Chính trị thể hiện ở tư tưởng và hành động của cán bộ. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Công việc thành hay bại một phần lớn là do nơi tư tưởng, đạo đức, thái độ và lề lối làm việc của các đồng chí”. Phẩm chất chính trị là một trong những tiêu chuẩn có tính chất quyết định đến chất lượng hoạt động của mỗi cán bộ cấp xã. Người cán bộ có phẩm chất chính trị tốt phải là người luôn trăn trở trước những khó khăn ở địa phương; phải có quyết tâm đưa địa phương, cơ sở nơi mình công tác ngày càng phát triển về mọi mặt, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân.