CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẠN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BỘ 1. Khái quát về dịch vụ giao nhận hàng hóa nhập khẩu bằng đường bộ 1. Khái niệm về dịch vụ giao nhận hàng hóa nhập khẩu bằng đường bộ Trong quá trình giao thương buôn bán, đặc biệt là giao thương quốc tế, hàng hóa cần được vận chuyển đến nhiều nước, khu vực khác nhau, từ nước người vận chuyển đến nước người mua. Và việc giao nhận hàng hóa là một khâu quan trọng giúp thực hiện quá trình lưu thông hàng hóa đó một cách nhanh chóng và dễ dàng.
Nó được xem là một mắt xích không thể thiếu nhằm kết nối giao thương và thực hiện hoạt động thương mại giữa các quốc gia. Theo Liên đoàn các hiệp hội giao nhận hàng hóa quốc tế (FIATA) thì “Dịch vụ giao nhận vận tải (Freight Forwarding Service) là bất kỳ dịch vụ nào có liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, đóng gói hay phân loại hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay các dịch vụ khác có liên quan đến các dịch vụ kể trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bán bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”. Theo Luật Thương mại Việt Nam năm 1997: “Giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác”. Như vậy, Giao nhận có thể hiểu một cách đơn giản là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm di chuyển hàng hóa từ địa điểm của người cần giao hàng đến địa điểm của người nhận hàng.
Người giao nhận có thể làm các dịch vụ giao nhận một cách trực tiếp hoặc thông qua một bên thứ ba cung cấp dịch vụ cho người có nhu cầu vận chuyển. Giao nhận hàng hóa bằng đường bộ là hoạt động vận tải có liên quan đến việc sử dụng kết cấu hạ tầng và phương tiện vận tải đường bộ, sử dụng những khu đất gắn liền với các tuyến đường bộ nối liền các quốc gia, vùng lãnh thổ, sử dụng xe tải, các thiết bị xếp dỡ,. để thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) ở quốc gia này đến nơi nhận hàng (người nhận hàng) ở quốc gia khác bằng đường bộ. Đặc điểm của dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường bộ Do cũng là một loại hình dịch vụ nên dịch vụ giao nhận có những đặc điểm chung của dịch vụ như: hàng hóa ở đây là vô hình nên không có tiêu chuẩn đánh giá đồng nhất, không thể cất giữ, sản xuất và tiêu dùng được diễn ra đồng thời, chất lượng của dịch vụ phụ thuộc vào cảm nhận của người được phục vụ; Dịch vụ giao nhận không tạo ra sản phẩm vật chất mà chỉ tác động làm cho đối tượng lao động ở đây là hàng hóa thay đổi vị trí về mặt không gian chứ không tác động về mặt kỹ thuật vào đối tượng lao động.
Ngoài những đặc điểm chung trên thì dịch vụ giao nhận còn có những đặc điểm riêng sau: Thứ nhất, tính vô hình: Quá trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu làm cho hàng hóa có sự dịch chuyển từ nơi này tới nơi khác. Sản phẩm của quá trình này mang tính vô hình vì nó không có kiểu dáng, kích cỡ rõ ràng như sản phẩm hàng hóa. Người tiêu dùng chỉ có thể thấy và cảm nhận được chất lượng dịch vụ thông qua các tiêu thức như: thời gian vận chuyển nhanh hay chậm, lịch trình có an toàn và chính xác không, thủ tục chứng từ có rõ ràng không,. Thứ hai, tính thụ động: dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu mang tính thụ động do phụ thuộc vào nhu cầu của khách hàng cũng như các quy định của người vận chuyển, ràng buộc về pháp luật và thể chế của nước người xuất khẩu, nước người nhập khẩu, nước thứ ba,.
Thứ ba, tính thời vụ: dịch vụ giao nhận phụ thuộc vào lượng hàng hóa xuất nhập khẩu mà hoạt động xuất nhập khẩu mang tính thời vụ nên hoạt động giao nhận cũng mang tính thời vụ. Thứ tư, dịch vụ giao nhận hàng hóa phụ thuộc vào cơ sở vật chất và trình độ của người giao nhận. Giao nhận bằng đường bộ ngoài các đặc điểm chung của giao nhận còn có các đặc điểm riêng sau: Thứ nhất, giao nhận đường bộ là phương thức vận tải phổ biến bởi tính có động, tiện lợi và khả năng tiếp cận mọi địa hình. Không phụ thuộc vào giờ giấc, không có quy định thời gian và địa điểm cụ thể nào mà chỉ cần các bên tự thống nhất và có thể thay đổi được trong quá trình vận chuyển.
Thứ hai, hàng hóa phụ thuộc chủ yếu vào sức chở của phương tiện, hàng hóa chỉ có thể lưu thông một chiều phù hợp vận chuyển hàng hóa có lưu lượng nhỏ, có cự ly 5 Thư viện ĐH Thăng Long vận chuyển trung bình và ngắn (dưới 500km), hàng hóa mau hỏng và hàng hóa có nhu cầu, tốc độ đưa hàng nhanh. Thứ ba, mang lại hiệu quả kinh tế cao, tiết kiệm thời gian trên các cự li ngắn và trung bình. Tuy nhiên khi chọn lựa phương thức giao nhận bằng đường bộ sẽ phát sinh nhiều vấn đề như đóng chi phí cầu đường, hàng hóa vận chuyển phải có hóa đơn chứng từ đầy đủ vì sẽ bị kiểm tra giấy tờ và cân đo hàng hóa theo quy định. Vận chuyển đường dài sẽ phải nộp thêm các khoản phụ phí đường bộ: trạm thu phí, phí cầu đường… Thứ năm, giao nhận bằng đường bộ phụ thuộc vào yếu tố thời tiết và cũng ẩn chứa nhiều rủi ro như tai nạn giao thông, kẹt xe… ảnh hưởng lớn đến hàng hóa và thời gian giao hàng.
Tiếp theo, khối lượng và kích thước hàng hóa vận chuyển hạn chế hơn so với vận chuyển bằng đường biển và đường sắt. Vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hóa Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Dịch vụ giao nhận, vận chuyển tạo điều kiện cho hàng hóa lưu thông nhanh chóng, an toàn, tiết kiệm mà không cần có sự tác nghiệp của người gửi và người nhận hàng. Bên cạnh đó, dịch vụ giao nhận giúp các nhà xuất nhập khẩu giảm bớt các chi phí không cần thiết như: xây dựng kho bãi, chi phí xe hàng, xe nâng hạ, chi phí đào tạo nhân công, chi phí cơ hội,. Đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ khi họ chưa có đủ kinh nghiệm, quy mô để chuyên môn hóa trong lĩnh vực này, giúp nhà sản xuất có thể tập trung vào hoạt động kinh doanh của họ, góp phần giảm giá hàng hóa từ đó có thể tăng sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu trên thị trường quốc tế.
Tạo ra mạng lưới vận chuyển toàn cầu rộng lớn giúp kết nối các doanh nghiệp xuất nhập khẩu ở các quốc gia trên thế giới lại với nhau góp phần mở rộng thị trường trong buôn bán quốc tế. Từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có thể khai thác và mở rộng thị trường nhanh chóng hơn. Đối với nền kinh tế: Dịch vụ giao nhận, vận chuyển hàng hóa quốc tế đóng góp vai trò quan trọng và là một loại hình dịch vụ thương mại không cần đầu tư nhiều vốn nhưng mang lại một nguồn lợi tương đối ổn định. Ngày càng có nhiều hợp đồng mua bán trong và ngoài nước được ký kết, thúc đẩy nền kinh tế phát triển, góp phần tăng thu ngoại tệ.
6 Làm thay đổi cơ cấu hàng hóa và cơ cấu thị trường trong thương mại quốc tế. Sự phát triển mạnh mẽ của dịch vụ giao nhận, vận chuyển quốc tế đã tạo điều kiện mở rộng nhiều chủng loại mặt hàng, lượng hàng xuất nhập khẩu ngày càng tăng. Khác với trước đây chỉ tập trung ở những mặt hàng thành phẩm, bán thành phẩm và thị trường tiêu thụ thường ở gần nơi sản xuất. Chất lượng dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường bộ 2.
Khái niệm về chất lượng dịch vụ logistics 2. Khái niệm dịch vụ logistics Thuật ngữ “logistics” có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp cổ “logistikos” nghĩa là “kỹ năng tính toán. Ban đầu logistics được gọi là hậu cần, nghĩa là cung cấp những thứ cần thiết từ hậu 25 phương ra tiền tuyến. Logistics được sử dụng như một từ chuyên môn trong quân đội với nghĩa là nghệ thuật bố trí và di chuyển quân.
Từ điển Anh Oxford định nghĩa: “Logistics là lĩnh vực khoa học quân sự liên quan đến việc mua sắm, duy trì và vận chuyển vật tư, người và phương tiện” hoặc có định nghĩa khác là: “Logistics là việc bố trí nguồn lực một cách hợp lý về thời gian”. Hội đồng quản lý logistics Hoa Kỳ (Council of Logistics Management Professionals) định nghĩa: “Logistics là quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát quá trình lưu chuyển, dự trữ hàng hoá, dịch vụ và những thông tin liên quan từ điểm xuất phát đầu tiên đến nơi tiêu thụ cuối cùng sao cho hiệu quả và phù hợp với yêu cầu của khách hàng” Theo nhóm tác giả John Mangan, Chandra Lalwani, Tim Butcher and Rouya Javadpour: “Logistics là quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát việc vận chuyển và lưu trữ hàng hoá bao gồm các dịch vụ và những thông tin liên quan từ điểm xuất phát đầu tiên đến nơi tiêu thụ cuối cùng sao cho hiệu quả và phù hợp với yêu cầu của khách hàng” Tại mỹ, theo Ủy ban Hàng hải Liên bang Hoa Kỳ thì “Logistics là bất kỳ loại dịch vụ gì liên quan đến việc vận tải, gom hàng, lưu trữ, làm hàng, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ phụ trợ và tư vấn có liên quan, bao gồm nhưng không giới hạn ở việc làm thủ tục hải quan, và các vấn đề tài chính, kê khai hàng hóa cho mục đích hành chính, mua bảo hiểm hàng hoá và thu thập hoặc thực hiện thanh toán hay các tài liệu liên quan đến hàng hoá”. Theo định nghĩa của Coyle và cộng sự (2008) thì “Logistics là quá trình dự báo 7 Thư viện ĐH Thăng Long nhu cầu và huy động các nguồn lực như vốn, vật tư, thiết bị, nhân lực, công nghệ và thông tin để thỏa mãn nhanh nhất những yêu cầu về sản phẩm, dịch vụ của khách hàng trên cơ sở khai thác tốt nhất hệ thống sản xuất và các mạng phân phối, cung cấp hiện có của doanh nghiệp, với chi phí hợp lý. Stock và Douglas M.