CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm công chức Công chức là người thực hiện các hoạt động công vụ. Nhưng thực tế, thuật ngữ công chức chưa được định nghĩa một cách thống nhất.
Công chức là thuật ngữ được phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới để chỉ những người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào làm việc thường xuyên trong các cơ quan Nhà nước và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, do đặc thù của từng quốc gia nên quan niệm về công chức ở các nước không hoàn toàn thống nhất. Tại Cộng hòa Liên bang Đức, công chức không chỉ bao gồm nhân viên chính quyền liên bang (chính phủ, quốc hội), chính quyền địa phương, tòa án, quân đội; mà còn cả nhà giáo, nhân viên bảo hiểm xã hội và các tập đoàn nhà nước (Ngân hàng trung ương…). Tại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, công chức bao gồm những người làm việc trong ngành hành chính của Chính phủ Hoa Kỳ được bổ nhiệm về chính trị như: Bộ trưởng, Thứ trưởng, Trợ lý bộ trưởng, người đứng đầu bộ máy độc lập và những người liên quan làm việc trong Hành pháp.
Tại Philippin, công chức được hiểu là người làm việc cho chính phủ để thực hiện các dịch vụ công tại các cơ quan quyền lực nhà nước và các đơn vị trực thuộc. Ở Việt Nam, theo quy định tại Điều 4, Khoản 2 Luật Cán bộ, công chức năm 2008 được sửa đổi tại Điều 1, Khoản 2 Luật Cán bộ, công chức năm 2019, thì: "Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của 14 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; …” [12], [13]. Như vậy, khái niệm công chức có thể hiểu là “những người được tuyển dụng, làm việc trong bộ máy nhà nước, bao gồm: Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội (từ cấp huyện đến cấp trung ương), trong Quân đội nhân dân và Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng, trong biên chế và được hưởng lương từ ngân sách nhà nước”. Công chức có vai trò quan trọng trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc quản lý, thực hiện chính sách và phục vụ công dân.
Họ được tuyển dụng, đào tạo và có mức lương ổn định, thường đảm bảo tính trung thực, chính trực, trung thành với đất nước và nhân dân, đóng góp vào sự phát triển và tiến bộ của đất nước. Khái niệm công chức cấp xã Cấp xã là nơi gần dân nhất; là cầu nối trực tiếp giữa cơ quan quản lý hành chính nhà nước với nhân dân; hàng ngày lắng nghe, nắm bắt và phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân đối với tất cả chính sách của Nhà nước. Cấp xã có vai trò quan trọng trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi nguồn lực để phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo an ninh - quốc phòng, trật tự an toàn xã hội; tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân; triển khai và vận động nhân dân thực hiện tốt mọi đường lối, chính sách của Đảng, chủ trương, pháp luật của Nhà nước. Mặc dù đều thuộc nội hàm công chức nói chung, nhưng khái niệm công chức cấp xã lại được pháp luật quy định riêng, bên cạnh khái niệm công chức.
Điều này xuất phát từ cơ sở hình thành nguồn công chức cấp xã trước đây cơ bản là do dân bầu, xã cử, công tác tuyển dụng chưa được chú trọng. Khoản 3, Điều 4, Luật Cán bộ, Công chức năm 2008: “Công chức cấp xã là công dân 15 Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước,. Công chức cấp xã được quy định rõ chức danh, áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước. Cụ thể, chức danh công chức cấp xã được quy định tại Khoản 3, Điều 61 của Luật cán bộ, công chức 2008.
Mới đây, vào ngày 10/6/2023 chính phủ quy định Nghị định 33/2023/NĐ-CP, tại khoản 2 Điều 5 công chức cấp xã có 6 chức danh: “Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy Quân sự; Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); Tài chính - kế toán; Tư pháp - hộ tịch; Văn hóa - xã hội". Từng chức danh công chức sẽ được bố trí theo số lượng cụ thể trong tổng số lượng cán bộ, công chức được giao. Số lượng cán bộ, công chức cấp xã được tính theo loại đơn vị hành chính cấp xã. Như vậy, khái niệm công chức cấp xã (CCCX) là: “Công dân Việt Nam, được tuyển dụng và phụ trách những lĩnh vực chuyên môn, nghiệp vụ cụ thể tại UBND xã, phường, thị trấn; trực tiếp tham mưu cho lãnh đạo UBND cấp xã, phường, thị trấn trong việc điều hành, chỉ đạo công tác, thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.
Khái niệm công chức cấp xã có những điểm khác so với khái niệm công chức; công chức cấp xã chỉ được hình thành từ nguồn tuyển dụng và bố trí ở cơ quan chính quyền thì công chức nói chung còn được hình thành qua cơ chế bổ nhiệm và được bố trí cả ở các cơ quan của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội. Khái niệm chất lượng công chức cấp xã Hiện nay, có nhiều cách định nghĩa khác nhau về “chất lượng”. Mỗi cách tiếp cận khác nhau thì quan điểm về chất lượng cũng khác nhau. 16 Theo từ điển tiếng Việt, chất lượng được xem là: “Cái tạo nên phẩm chất, giá trị của mỗi con người, một sự vật, một sự việc” [16, tr.
Đây là cách đánh giá một con người, một sự vật trong cái đơn nhất, cái tính độc lập của nó. Các chuyên gia kỹ thuật cho rằng: Chất lượng sản phẩm là một hệ thống các đặc tính kinh tế - kỹ thuật nội tại của các sản phẩm được xác định bằng các thông số có thể so sánh được. Quan niệm này chỉ chú ý đến một mặt là kỹ thuật của sản phẩm mà chưa chú ý đến chi phí và lợi ích của sản phẩm. Theo các nhà sản xuất cho rằng: Chất lượng của một sản phẩm nào đó là mức độ mà sản phẩm đó thể hiện được những yêu cầu, những chỉ tiêu thiết kế hay những chỉ tiêu cho sản phẩm ấy.
Theo Nguyễn Tiệp (2007): “Chất lượng nguồn nhân lực là trạng thái nhất định của nguồn nhân lực, là tố chất, bản chất bên trong của nguồn nhân lực, nó luôn có sự vận động và phản ánh trình độ phát triển kinh tế - xã hội cũng như mức sống, dân trí của dân cư” [15]. Mỗi công chức không thể tồn tại biệt lập mà phải được đặt trong mối quan hệ với cả tập thể. Chất lượng công chức cấp xã được tạo nên bởi rất nhiều nhân tố, bao gồm số lượng, cơ cấu, cấu trúc bộ máy, cơ chế tổ chức, phương thức quản lý và lãnh đạo,… Chất lượng của công chức cấp xã thực chất là những công chức phải đạt tối thiểu những tiêu chuẩn quy định được công bố. Chất lượng công chức cấp xã là tổng hợp các tiêu chí về: các tiêu chuẩn do Nhà nước quy định; khả năng hoàn thành nhiệm vụ được giao và mức độ hài lòng của cá nhân, tổ chức được hưởng các dịch vụ do đội ngũ công chức cấp xã tạo ra.
Khi nói đến chất lượng công chức cấp xã là nói đến tổng thể những phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực, sức khỏe của người công chức đang làm việc tại các đơn vị cấp xã, những phẩm chất và năng lực này thể hiện khả năng và kết quả thực hiện công việc của họ. Từ những phân tích trên, Chất lượng công chức cấp xã được hiểu là: “tập hợp tất cả những đặc điểm, thuộc tính của từng công chức cấp xã phù 17 hợp với cơ cấu, đáp ứng được yêu cầu theo nhiệm vụ và chức năng của cơ quan, đơn vị, đồng thời là tổng hợp những mối quan hệ giữa các cá nhân công chức cấp xã với nhau; sự phối kết hợp hoạt động trong thực thi nhiệm vụ chung nhằm đáp ứng yêu cầu, mục tiêu chung một thời điểm nhất định của địa phương”. Nói đến chất lượng từng công chức cấp xã được biểu hiện cụ thể thông qua tình trạng sức khỏe; tiếp đến là chất lượng lao động, khả năng triển khai, hoàn thành nhiệm vụ được giao; thái độ, tinh thần phục vụ nhân dân trong thực thi công việc; trình độ, năng lực chuyên môn, phẩm chất đạo đức, chính trị; khả năng thích ứng với điều kiện cải cách hành chính. Khái niệm nâng cao chất lượng công chức cấp xã Nâng cao chất lượng cán bộ, công chức được thể hiện qua các văn bản, Nghị quyết của Đảng, tiêu biểu như: Kết luận số 64-KL/TW ngày 28/5/2015 của Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị từ trung ương đến cơ sở: “Đẩy mạnh cải cách chế độ công vụ, công chức để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ, năng lực, kỹ năng công tác; kết hợp việc đào tạo, bồi dưỡng với thực hiện luân chuyển để rèn luyện trong thực tiễn”.
Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Hội nghị lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII về công tác cán bộ đã xác định: "Xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược có phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; đủ về số lượng, có chất lượng và cơ cấu phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc”. Chất lượng đội ngũ công chức xã được thể hiện thông qua hoạt động của bộ máy chính quyền cấp xã, ở việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã.