Chương 1: Cơ sở lý luận về chất lượng cho vay đối với hộ sản xuất của ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng chất lượng cho vay hộ sản xuất tại NHNo & PTNT huyện Thiệu Hoá. Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng cho vay hộ sản xuất tại NHNo & PTNT huyện Thiệu Hoá 7 CHƢƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ SẢN XUẤT CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái quát về cho vay đối với hộ sản xuất của NHTM 1.
Khái niệm về cho vay đối với hộ sản xuất 1.1 Khái niệm hộ sản xuất Hộ sản xuất là một đơn vị kinh tế tự chủ, các thành viên có tài sản chung cùng đóng góp công sức để trực tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh, là chủ thể trong mọi hoạt động trong sản xuất kinh doanh do pháp luật quy định. Căn cứ vào vị trí và đặc điểm của HSX, người ta phân loại HSX như sau: – Hộ sản xuất loại 1 bao gồm: + Hộ cá thể tư nhân làm kinh tế hộ gia đình theo Nghị định 29 ngày 29/3/1998. + Hộ là thành viên nhận thầu khoán của các tổ chức kinh tế hợp tác, các doanh nghiệp nhà nước. + Hộ chuyên sản xuất thuộc các ngành nông, lâm, ngư, diêm nghiệp có tính tự cung, tự cấp do cá nhân làm chủ hộ; hộ tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động của mình.
– Hộ sản xuất loại 2 bao gồm: + Hộ tư nhân thực hiện sản xuất kinh doanh theo Nghị định 66/HĐBT ngày 02/3/1992. + Hộ là hợp tác xã tổ chức theo điều lệ hợp tác xã do Nhà nước quy định. + Công ty cổ phần , công ty trách nhiệm hữu hạn , công ty hơ ̣p danh , doanh nghiê ̣p tư nhân… được tổ chức theo luật doanh nghiệp n ăm 2005 đươ ̣c Quốc hội thông qua ngày 29/11/2005 Theo cách phân loại trên, có thể thấy rõ hộ sản xuất loại một bao trùm lên các hoạt động trong lĩnh vực kinh tế nông nghiệp nông thôn. Đây cũng là thị trường chủ yếu trong chiến lược đầu tư của NHNo & PTNT Việt Nam.2 Khái niệm về cho vay đối với hộ sản xuất Theo khoản 01, Điều 03, Quyết định 1627/2001/QĐ–NHNN về việc ban hành quy chế cho vay thì: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và trong một thời gian nhất định theo thoả thuận, với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”.
Tín dụng hộ sản xuất của NHTM là quan hệ tín dụng giữa NHTM với các hộ sản xuất.2 Đối tƣợng của cho vay đối với hộ sản xuất Đối tượng cho vay đối với hộ sản xuất của NHNo & PTNT huyện Thiệu Hóa gồm: Chi phí sản xuất cho trồng trọt chăn nuôi như: vật tư, cây giống, con giống, phân bón, thuốc trừ sâu, trừ cỏ, thuốc phòng, chữa bệnh, thức ăn chăn nuôi…; Chi phí nuôi trồng thủy sản như: cải tạo ruộng nuôi, lồng nuôi, con giống, thức ăn, thuốc phòng chữa bệnh; Đánh bắt hải sản như: đầu tư đóng mới, chi phí bơm tưới, tiêu nước làm thủy lợi nội đồng… Tiêu thụ, chế biến và xuất khẩu nông, lâm, thủy hải sản. Phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề và dịch vụ ở nông thôn. Mua sắm công cụ, máy móc, thiết bị phục vụ cho phát triển nông nghiệp và nông thôn như: máy cày, máy bừa, máy bơm, máy gặt, máy tuốt lúa, máy xay sát, máy sấy, thiết bị chế biến, bình bơm thuốc trừ sâu…Mua sắm phương tiện vận chuyển hàng hóa trong nông nghiệp, xây dựng chuồng trại, nhà kho, sân phơi, các phương tiện bảo quản sau thu hoạch. Cho vay sinh hoạt như: xây, sửa nhà ở, mua sắm đồ dung sinh hoạt, phương tiện đi lại… Phát triển cơ sở hạ tầng như: điện đường giao thông nông thôn, cung cấp nước sạch, vệ sinh môi trường… 9 1.3 Đặc điểm cho vay đối với hộ sản xuất Từ những đặc điểm của kinh tế hộ sản xuất, có thể thấy, HSX mang những đặc thù riêng về quá trình hoạt động sản xuất, lệ thuộc nhiều vào thiên nhiên và mang tính chất thời vụ, vì thế không tránh được rủi ro rất lớn.Vì vậy, so với những loại hình cho vay khác của NH, cho vay đối với HSX mang những nét đặc thù cơ bản sau: Phụ thuộc vào các yếu tố tự nhiên: – Do công việc gắn liền với các điều kiện tự nhiên nên vụ mùa trong sản xuất nông nghiệp quyết định thời điểm cho vay và thu nợ.
– Chu kỳ sống tự nhiên của cây trồng, vật nuôi là yếu tố quyết định để tính toán thời hạn cho vay. Ngoài ra, chu kỳ ngắn hay dài phụ thuộc vào loại giống cây, con và quy trình sản xuất. – Yếu tố tự nhiên có ảnh hưởng lớn đến thu nhập và khả năng trả nợ của khách hàng. Chi phí tổ chức hoạt động cho vay cao, cụ thể là: – Hoạt động cho vay hộ sản xuất có chi phí nghiệp vụ bình quân trên một đồng vốn cho vay thường cao do quy mô món vay nhỏ.
– Địa bàn hoạt động của ngân hàng trải trên diện rộng, khách hàng đông nên việc mở rộng mạng lưới cho vay và thu nợ cũng là yếu tố làm tăng chi phí. – Với đặc điểm là cho vay hộ sản xuất nên chi phí dự phòng rủi ro tương đối lớn hơn so với các loại hình cho vay khác do rủi ro cao hơn.4 Vai trò của cho vay đối với hộ sản xuất – Đáp ứng được nhu cầu vốn sản xuất cần thiết để duy trì quá trình sản xuất liên tục, góp phần đầu tư phát triển kinh tế hộ sản xuất. Việc phân phối vốn tín dụng cho các HSX đã góp phần điều hoà vốn trong nền kinh tế, khắc phục tình trạng thiếu vốn tạm thời thường gặp, qua đó tạo điều kiện cho quá trình sản xuất không bị ngưng trệ. Không những thế, vốn tín dụng còn giúp các HSX mở rộng sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất, hạ giá thành sản phẩm… đó là điều kiện để HSX tăng cường sức cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường hiện nay.
10 – Đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung vốn, tập trung sản xuất trong nông nghiệp – nông thôn; đây cầu nối giữa tiết kiệm và đầu tư, trên cơ sở quan tâm đến nguồn vốn cho vay HSX, ngân hàng sẽ thúc đẩy các HSX sử dụng vốn được cấp có hiệu quả, đúng mục đích, tăng vòng quay vốn, từ đó tiết kiệm vốn cho sản xuất và trong lưu thông; giúp các HSX biết cách tập trung vốn để sản xuất một cách có hiệu quả nhất; góp phần tích cực trong quá trình vận động liên tục không ngừng của nguồn vốn. – Giúp phát huy tối đa nội lực của các HSX, khai thác hết các tiềm năng về lao động, đất đai và các điều kiện của địa phương một cách hợp lý và có hiệu quả nhất. Giải quyết công ăn, việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, từ đó tạo điều kiện nâng cao dân trí, không những hạn chế những tiêu cực xã hội mà còn hình thành những thói quen tốt trong hoạt động kinh tế cho phù hợp với yêu cầu CNH – HĐH đất nước. – Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tăng tính hàng hoá của sản phẩm nông nghiệp trong nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Giúp hàng hóa sản xuất ra tiêu thụ dễ dàng trên thị trường, cạnh tranh được với các mặt hàng nông sản ngoại nhập. – Việc tạo nguồn vốn với chi phí thấp cho HSX đã góp phần đẩy lùi nạn cho vay nặng lãi ở nông thôn.5 Các hình thức cho vay đối với hộ sản xuất Hoạt động cho vay là hoạt động chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động tín dụng. Trong hoạt động cho vay, được chia thành nhiều hình thức khác nhau như cho vay thấu chi, cho vay trực tiếp, cho vay trả góp, cho vay theo hạn mức, cho vay luân chuyển, cho vay gián tiếp. Cho vay trực tiếp từng lần là hình thức cho vay tương đối phổ biến của ngân hàng đối với các khách hàng không có nhu cầu vay vốn thường xuyên, không có điều kiện để được cấp hạn mức thấu chi.
Một số khách hàng sử dụng vốn chủ sở hữu và tín dụng thương mại là chủ yếu, chỉ khi có nhu cầu thời vụ hay mở rộng sản xuất đặc biệt mới vay ngân hàng, tức là vốn từ ngân hàng chỉ tham gia vào một số giai đoạn nhất định của chu kỳ sản xuất kinh doanh. 11 Cho vay theo hạn mức là là nghiệp vụ tín dụng theo đó ngân hàng thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng. Hạn mức tín dụng có thể tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ. Đó là số dư tối đa tại thời điểm tính.
Hạn mức tín dụng được cấp trên cơ sở kế hoạch sản xuất kinh doanh, nhu cầu vốn và nhu cầu vay vốn của khách hàng. Cho vay luân chuyển là nghiệp vụ cho vay dựa trên luân chuyển của hàng hóa. Doanh nghiệp khi mua hàng có thể thiếu vốn. Ngân hàng có thế cho vay để mua hàng và sẽ thu nợ khi doanh nghiệp bán hàng.
Đầu năm hoặc quý, người vay phải làm đơn xin vay luân chuyển. Ngân hàng và khách hàng thỏa thuận với nhau về phương thức vay, hạn mức tín dụng, các nguồn cung cấp hàng hóa và khả năng tiêu thụ. Cho vay trả góp là hình thức tín dụng, theo đó ngân hàng cho phép khách hàng trả gốc làm nhiều lần trong thời hạn tín dụng đã thỏa thuận. Cho vay trả góp thường được áp dụng đối với các khoản vay trung và dài hạn, tài trợ cho tài sản cố định hoặc hàng lâu bền.
Số tiền trả mỗi lần được tính sao cho phù hợp với khả năng trả nợ (thường là từ khấu hao và thu nhập sau thuế của dự án, hoặc từ thu nhập hàng kỳ của người tiêu dùng). Cho vay gián tiếp là hình thức cho vay thông qua các tổ chức trung gian. Ngân hàng cho vay thông qua các tổ, đội, nhóm sản xuất, Hội Nông Dân, Hội Cựu chiến binh, Hội phụ nữ… Các tổ chức này thường liên kết với các thành viên theo một mục đích riêng, song chủ yếu đều tạo nên hỗ trợ lẫn nhau, bảo vệ quyền lợi cho mỗi thành viên. Vì vậy, việc phát triển kinh tế, làm giàu, xóa đói giảm nghèo luôn được các tổ chức này quan tâm.2 Chất lƣợng cho vay đối với hộ sản xuất của NHTM 1.