Nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng Sài Gòn Công Thương

Chuyên khảo kinh tế phân tích Nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại cổ phần sài, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Vũ Thị Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Võ Ngoạn
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh Và Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nâng Cao Chất Lượng Cho Vay Đối Với Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Sài Gòn Công Thương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong các ngân hàng thương mại
• 1.2. Chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngân hàng thương mại
• 1.3. Kinh nghiệm một số ngân hàng lớn trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN CÔNG THƯƠNG – CHI NHÁNH LONG BIÊN
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương - Chi nhánh Long Biên
• 2.2. Thực trạng chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương – Chi nhánh Long Biên
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN CÔNG THƯƠNG – CHI NHÁNH LONG BIÊN
• 3.1. Đánh giá chất lượng cho vay đối với DNN&V tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương – Chi nhánh Long Biên
• 3.2. Định hướng phát triển của Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương – Chi nhánh Long Biên trong thời gian tới
• 3.3. Các giải pháp nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương – Chi nhánh Long Biên
• 3.4. Các kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương – Chi nhánh Long Biên
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chất Lượng Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNN&V) tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế. DNN&V đóng vai trò chủ chốt trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm hơn 87% tổng số doanh nghiệp và đóng góp hơn 40% vào GDP. Tuy nhiên, việc tiếp cận vốn vay vẫn còn nhiều thách thức. Ngân hàng cần nâng cao chất lượng dịch vụ cho vay để hỗ trợ DNN&V phát triển bền vững.

1.1. Định Nghĩa Chất Lượng Cho Vay Tại Ngân Hàng

Chất lượng cho vay được định nghĩa qua nhiều tiêu chí như lãi suất, thời gian phê duyệt, và sự minh bạch trong quy trình. Ngân hàng cần đảm bảo rằng các tiêu chí này được thực hiện một cách nhất quán để tạo niềm tin cho khách hàng.

1.2. Vai Trò Của DNN V Trong Nền Kinh Tế

DNN&V không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Sự phát triển của DNN&V góp phần quan trọng vào việc giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Thách Thức Trong Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc tiếp cận vốn vay. Tỷ lệ hồ sơ vay vốn được chấp thuận chỉ khoảng 30-40%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình cho vay tại ngân hàng.

2.1. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Vốn

Nhiều DNN&V không đủ điều kiện để tiếp cận vốn do thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính và năng lực quản lý yếu kém. Điều này dẫn đến việc ngân hàng không thể tin tưởng vào khả năng hoàn trả của họ.

2.2. Tác Động Của Lãi Suất Cao

Lãi suất cho vay cao là một trong những rào cản lớn nhất đối với DNN&V. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh của họ trên thị trường và ảnh hưởng đến khả năng phát triển bền vững.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chất Lượng Cho Vay Tại Ngân Hàng TMCP Sài Gòn Công Thương

Để nâng cao chất lượng cho vay, ngân hàng cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện quy trình thẩm định và đánh giá khách hàng là rất quan trọng. Ngân hàng cũng cần thường xuyên cập nhật thông tin về thị trường và khách hàng.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Thẩm Định

Quy trình thẩm định cần được cải thiện để giảm thời gian phê duyệt và tăng tính chính xác trong việc đánh giá khả năng hoàn trả của DNN&V.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Viên

Đào tạo nhân viên ngân hàng về các kỹ năng phân tích và đánh giá khách hàng sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ cho vay. Nhân viên cần hiểu rõ về nhu cầu và khó khăn của DNN&V.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao chất lượng cho vay không chỉ giúp DNN&V phát triển mà còn mang lại lợi ích cho ngân hàng. Các ngân hàng có thể tăng trưởng bền vững thông qua việc hỗ trợ DNN&V.

4.1. Kết Quả Từ Các Ngân Hàng Khác

Nghiên cứu từ các ngân hàng lớn cho thấy rằng việc cải thiện chất lượng cho vay đã giúp họ tăng trưởng doanh thu và giảm tỷ lệ nợ xấu.

4.2. Thực Tiễn Tại Ngân Hàng TMCP Sài Gòn Công Thương

Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương đã áp dụng nhiều biện pháp để nâng cao chất lượng cho vay, từ đó cải thiện được tỷ lệ hồ sơ vay vốn được chấp thuận.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai

Việc nâng cao chất lượng cho vay đối với DNN&V là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương cần tiếp tục cải thiện quy trình cho vay và tăng cường hỗ trợ cho DNN&V để phát triển bền vững.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Ngân hàng cần xây dựng các chương trình hỗ trợ DNN&V, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của họ.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cho vay và phát triển DNN&V.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNN&V) giữ vai trò là xương sống của nền kinh tế Việt Nam khi chiếm hơn 87% tổng số doanh nghiệp đăng ký, đóng góp trên 40% GDP và tạo việc làm cho khoảng 16 triệu lao động theo số liệu của Tổng cục Thống kê. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của khối này là khả năng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng. Báo cáo khảo sát của Bộ Kế hoạch và Đầu tư chỉ ra rằng chỉ có khoảng 32% doanh nghiệp tiếp cận thuận lợi với nguồn vốn tín dụng, trong khi hơn 35% gặp nhiều trở ngại và trên 32% hoàn toàn không có khả năng tiếp cận vốn vay; tỷ lệ hồ sơ vay vốn được phê duyệt chỉ dao động ở mức 30% đến 40%.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu mở rộng tín dụng nhằm gia tăng lợi nhuận của ngân hàng thương mại và yêu cầu kiểm soát rủi ro tín dụng khi cho vay khối DNN&V. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chất lượng cho vay, phân tích toàn diện thực trạng hoạt động cấp tín dụng cho DNN&V tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương (Saigonbank) - Chi nhánh Long Biên giai đoạn 2011 - 2015, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng tín dụng.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động cấp tín dụng cho các DNN&V trên địa bàn hoạt động của chi nhánh từ năm 2011 đến năm 2015. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp ngân hàng duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới 1,5%, thúc đẩy tăng trưởng quy mô dư nợ bình quân 15% đến 18%/năm và nâng cao tỷ suất sinh lời trên tổng dư nợ cho vay doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba nền tảng lý thuyết kinh tế và tài chính hiện đại: Lý thuyết trung gian tài chính (Financial Intermediation Theory), Lý thuyết thông tin bất đối xứng (Asymmetric Information Theory của George Akerlof và Stiglitz-Weiss), cùng Lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng. Hoạt động cho vay được hiểu theo Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN là hình thức cấp tín dụng mà tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền với nguyên tắc hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi sau một thời hạn thỏa thuận.

Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa được chuẩn hóa theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP của Chính phủ, phân định theo quy mô vốn (dưới 20 tỷ đồng đối với doanh nghiệp nhỏ, từ 20 đến 100 tỷ đồng đối với doanh nghiệp vừa) và số lượng lao động (dưới 200 người trong lĩnh vực nông nghiệp, dưới 300 người trong công nghiệp và xây dựng). Chất lượng cho vay được nhìn nhận dưới góc độ đa chiều: đối với ngân hàng, đó là việc tối đa hóa thu nhập từ lãi, tối ưu hóa hệ số biên lãi ròng (NIM) đi đôi với kiểm soát tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 3,0% theo quy định tại Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN; đối với khách hàng, đó là việc đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn với chi phí hợp lý để thúc đẩy hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng kết hợp với phương pháp phân tích định lượng và thống kê mô tả. Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh định kỳ và bảng phân loại nợ của Saigonbank Chi nhánh Long Biên trong giai đoạn 2011 - 2015, kết hợp với các dữ liệu vĩ mô từ Ngân hàng Nhà nước và Tổng cục Thống kê.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 180 hồ sơ tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa phát sinh dư nợ thực tế tại chi nhánh trong giai đoạn 2013 - 2015. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu xác suất kết hợp phân tầng theo ngành nghề kinh doanh (thương mại dịch vụ chiếm khoảng 60%, công nghiệp chế tạo chiếm 25%, xây dựng chiếm 15%) và phân tầng theo thời hạn vay vốn (ngắn hạn, trung và dài hạn).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tỷ số tài chính và phân tích chuỗi thời gian là nhằm phản ánh chính xác biến động của các chỉ tiêu định lượng như: tỷ lệ thu nhập từ lãi trên tổng dư nợ bình quân, tỷ lệ lợi nhuận trước thuế trên dư nợ cho vay DNN&V, và tốc độ trích lập dự phòng rủi ro theo 5 nhóm nợ (từ nhóm 1 đến nhóm 5 với tỷ lệ trích lập từ 0% đến 100%).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô tín dụng và dư nợ cho vay đối với khối doanh nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ và giữ tỷ trọng chi phối. Tổng dư nợ cho vay của chi nhánh tăng từ 2.220 tỷ đồng năm 2013 lên 2.676 tỷ đồng năm 2014 (tăng 20,54%) và đạt 3.101 tỷ đồng vào năm 2015 (tăng 15,88% so với năm 2014). Trong đó, dư nợ cho vay khách hàng doanh nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo, tăng từ 83,80% (1.860 tỷ đồng năm 2013) lên 86,20% (2.673 tỷ đồng năm 2015), trong khi dư nợ bán lẻ chỉ chiếm 13,07%. Về cơ cấu kỳ hạn, dư nợ ngắn hạn chiếm ưu thế tuyệt đối với 85,46% tổng dư nợ vào năm 2015 (tương đương 2.650 tỷ đồng), dư nợ trung và dài hạn chỉ chiếm khoảng 14,54% (451 tỷ đồng).

Thứ hai, công tác huy động vốn đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng, tạo nguồn lực vững chắc cho hoạt động cấp tín dụng. Quy mô nguồn vốn huy động cuối kỳ tăng từ 2.608 tỷ đồng năm 2013 lên 2.810 tỷ đồng năm 2014 (tăng 7,74%) và bứt phá mạnh mẽ đạt 3.467 tỷ đồng vào năm 2015 (tăng 23,38%). Cơ cấu huy động dịch chuyển tích cực sang khu vực dân cư, tăng từ 1.055 tỷ đồng (chiếm 40,45% năm 2013) lên 1.914 tỷ đồng (chiếm 55,20% năm 2015), khẳng định uy tín thương hiệu vững chắc của Saigonbank trên địa bàn Hà Nội.

Thứ ba, chất lượng tín dụng được kiểm soát chặt chẽ, tỷ lệ nợ xấu duy trì ở mức an toàn vượt trội so với trung bình toàn ngành. Tỷ lệ nợ đủ tiêu chuẩn (Nhóm 1) luôn duy trì ở mức cao, đạt 93,42% năm 2013 và 92,81% (tương đương 2.878 tỷ đồng) năm 2015. Tỷ lệ nợ xấu (bao gồm nợ nhóm 3, 4, 5) được khống chế thành công ở mức 0,82% vào năm 2015, thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng an toàn quy định 3,0% của Ngân hàng Nhà nước và mức trung bình ngành thời kỳ tái cơ cấu kinh tế.

Thứ tư, hiệu quả sinh lời và kết quả kinh doanh tổng thể duy trì đà tăng trưởng liên tục. Lợi nhuận trước thuế của chi nhánh tăng từ 78,3 tỷ đồng năm 2013 lên 99,3 tỷ đồng năm 2015 (tăng trưởng 12,56% so với năm 2013), vượt 2,5% chỉ tiêu kế hoạch được giao. Thu dịch vụ ròng tăng đều đặn qua các năm, đạt 41,5 tỷ đồng năm 2015 (tăng 2,38% so với năm 2014), trong đó thu từ hoạt động bảo lãnh đóng góp 22 tỷ đồng (chiếm 61% tổng thu dịch vụ ròng).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính giúp Saigonbank Chi nhánh Long Biên đạt được kết quả khả quan về kiểm soát nợ xấu và tăng trưởng lợi nhuận là việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình thẩm định tín dụng, thực hiện phân loại rủi ro khách hàng chặt chẽ ngay từ khâu tiếp nhận hồ sơ. Chi nhánh đã chủ động tham gia và giải ngân hiệu quả các chương trình tín dụng ủy thác quốc tế như Dự án tài trợ DNN&V (SMEFP) từ nguồn vốn ODA của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và Chương trình Quỹ tín dụng xanh (SMESC) hợp tác với Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO), kết hợp bảo lãnh từ Quỹ bảo lãnh tín dụng Thành phố Hà Nội.

Khi so sánh với các ngân hàng thương mại lớn như Agribank, BIDV và VietinBank, Saigonbank Chi nhánh Long Biên có lợi thế về sự linh hoạt trong cung cấp sản phẩm vay bổ sung vốn lưu động trả góp, nhưng còn hạn chế về thị phần cho vay trung dài hạn (chỉ chiếm 14,54% so với mức bình quân trên 30% của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước).

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu dư nợ theo đối tượng khách hàng (doanh nghiệp và cá nhân) kết hợp đường xu hướng tăng trưởng dư nợ từ 2.220 tỷ đồng lên 3.101 tỷ đồng, cùng bảng tổng hợp phân loại nợ 5 nhóm theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN để làm rõ mối tương quan nghịch biến giữa quy mô mở rộng tín dụng và tỷ lệ nợ xấu ở mức thấp 0,82%.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao chất lượng và tính chuẩn xác của công tác thẩm định dự án tín dụng. Cán bộ tín dụng cần chuyển dịch từ phương thức thẩm định dựa trên tài sản thế chấp sang thẩm định dòng tiền thực tế và tính khả thi của phương án kinh doanh. Thiết lập mục tiêu rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ từ 7 ngày xuống còn 3 đến 5 ngày làm việc, nâng tỷ lệ hồ sơ đạt chuẩn được giải ngân lên mức 45% đến 50%. Chủ thể thực hiện là Phòng Tín dụng doanh nghiệp, phối hợp cùng Phòng Quản lý rủi ro triển khai hoàn thành trong 6 tháng đầu năm 2017.

Thứ hai, hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ và khai thác sâu cơ sở dữ liệu tín dụng quốc gia (CIC). Ngân hàng cần chuẩn hóa bộ chỉ tiêu tài chính định lượng kết hợp với các tiêu chí định tính về năng lực điều hành của ban giám đốc doanh nghiệp. Đặt mục tiêu 100% khách hàng vay vốn là DNN&V phải được tái chấm điểm tín nhiệm định kỳ 6 tháng một lần. Khối Quản lý rủi ro chủ trì xây dựng hệ thống phần mềm chấm điểm tự động từ quý 3 năm 2017.

Thứ ba, tăng cường kiểm tra, giám sát sau giải ngân và kiểm soát dòng tiền hoạt động của doanh nghiệp. Thực hiện quy định bắt buộc kiểm tra thực địa hoạt động sản xuất kinh doanh và tình trạng tài sản bảo đảm trong vòng 30 ngày sau khi giải ngân lần đầu, kiểm tra định kỳ mỗi quý một lần. Mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ quá hạn dưới 1,0% và tỷ lệ thu hồi nợ gốc đúng hạn đạt trên 98%. Cán bộ tín dụng và Khối tác nghiệp chịu trách nhiệm thực thi xuyên suốt lộ trình 2017 - 2018.

Thứ tư, đa dạng hóa gói sản phẩm tín dụng và tối ưu hóa chi phí huy động vốn. Đẩy mạnh các gói sản phẩm đặc thù như cho vay tái cấu trúc tài chính, tài trợ chuỗi cung ứng, cho vay thấu chi tín chấp một phần cho các doanh nghiệp có xếp hạng tín dụng loại A. Mục tiêu đạt mức tăng trưởng dư nợ DNN&V từ 15% đến 20%/năm và nâng tỷ trọng thu dịch vụ ngoài lãi lên 35% trong tổng lợi nhuận trước thuế. Ban Giám đốc chi nhánh trực tiếp chỉ đạo Khối Quan hệ khách hàng triển khai từ năm 2017 đến năm 2020.

Khuyến nghị vĩ mô: Đề nghị Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện hành lang pháp lý về đăng ký giao dịch bảo đảm điện tử và minh bạch thông tin tài chính doanh nghiệp. Đồng thời kiến nghị Hội sở Saigonbank nâng hạn mức ủy quyền phán quyết tín dụng cho Giám đốc chi nhánh từ 15 tỷ đồng lên 25 tỷ đồng đối với các khoản vay có tài sản bảo đảm thanh khoản cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban lãnh đạo và Cán bộ tín dụng tại các Ngân hàng thương mại. Luận văn cung cấp khung phân tích thực chứng, bảng chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng và bộ giải pháp kiểm soát rủi ro thực tế có thể áp dụng trực tiếp tại các phòng giao dịch để cải thiện tỷ lệ giải ngân và hạ thấp tỷ lệ nợ quá hạn.

Nhóm 2: Chủ sở hữu và Giám đốc tài chính của các Doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tài liệu giúp doanh nghiệp nắm rõ các điều kiện phê duyệt tín dụng, tiêu chí chấm điểm của ngân hàng (như tỷ số thanh khoản trên 0,9 và tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu dưới 5 lần), từ đó chủ động chuẩn hóa báo cáo tài chính và phương án kinh doanh để tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Nhóm 3: Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị với cấu trúc chuẩn mực, hệ thống phương pháp luận chặt chẽ và nguồn số liệu chuỗi thời gian thực tế tại chi nhánh ngân hàng giai đoạn 2011 - 2015.

Nhóm 4: Các cơ quan quản lý nhà nước và Ban quản lý Quỹ bảo lãnh tín dụng. Các cơ quan hoạch định chính sách có thể sử dụng dữ liệu thực chứng trong luận văn để hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động của các quỹ hỗ trợ phát triển doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Những chỉ tiêu nào quan trọng nhất để đánh giá chất lượng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại? Chất lượng cho vay được đánh giá qua tỷ lệ thu nhập từ lãi trên tổng dư nợ bình quân, tỷ lệ lợi nhuận trước thuế trên dư nợ cho vay, tỷ lệ nợ quá hạn và tỷ lệ nợ xấu theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN. Tại Saigonbank Chi nhánh Long Biên, tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát ở mức 0,82% năm 2015, chứng minh hiệu quả quản lý rủi ro vững chắc.

2. Tại sao doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn ngân hàng? Hơn 35% doanh nghiệp gặp khó khăn do năng lực tài chính mỏng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu thấp, hệ thống sổ sách kế toán chưa minh bạch và thiếu tài sản thế chấp đạt chuẩn. Ngoài ra, mô hình quản trị mang tính chất gia đình khiến các phương án kinh doanh thiếu tính khả thi, dẫn đến tỷ lệ duyệt vay chỉ đạt khoảng 30% đến 40%.

3. Tỷ lệ nợ xấu ở mức nào được xem là ngưỡng an toàn đối với một ngân hàng thương mại? Theo chuẩn mực quốc tế và quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tỷ lệ nợ xấu (tổng dư nợ nhóm 3, 4, 5 trên tổng dư nợ) phải duy trì dưới mức 3,0%. Chi nhánh Long Biên kiểm soát nợ xấu ở mức 0,82% năm 2015 nhờ nâng cao chất lượng thẩm định ban đầu và giám sát giải ngân nghiêm ngặt.

4. Saigonbank đã triển khai những chương trình ủy thác ưu đãi nào dành riêng cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa? Ngân hàng đã triển khai hiệu quả Dự án tài trợ DNN&V (SMEFP) sử dụng nguồn vốn ODA từ Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), Chương trình Quỹ tín dụng xanh (SMESC) hợp tác với Thụy Sỹ và ký kết bảo lãnh với Quỹ bảo lãnh tín dụng Hà Nội để hỗ trợ vốn trung dài hạn cho doanh nghiệp.

5. Các biện pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả nhất sau khi giải ngân là gì? Ngân hàng cần tiến hành kiểm tra thực tế việc sử dụng vốn trong vòng 30 ngày sau giải ngân, giám sát dòng tiền doanh thu luân chuyển qua tài khoản thanh toán và định giá lại tài sản bảo đảm định kỳ. Việc phân loại nợ định kỳ theo 5 nhóm giúp phát hiện sớm nguy cơ nợ quá hạn để xử lý kịp thời.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tín dụng và tiêu chuẩn chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong hệ thống ngân hàng thương mại.
• Phân tích thực trạng tín dụng tại Saigonbank Chi nhánh Long Biên giai đoạn 2013 - 2015 cho thấy sự tăng trưởng quy mô dư nợ đạt 3.101 tỷ đồng cùng nguồn vốn huy động đạt 3.467 tỷ đồng.
• Hoạt động kiểm soát rủi ro đạt kết quả nổi bật với tỷ lệ nợ xấu được kiềm giữ ở mức 0,82% và lợi nhuận trước thuế năm 2015 đạt 99,3 tỷ đồng.
• Đề xuất hệ sinh thái 4 nhóm giải pháp thực tiễn bao gồm: nâng cao năng lực thẩm định dự án, chuẩn hóa xếp hạng tín dụng nội bộ, siết chặt giám sát dòng tiền sau giải ngân và đa dạng hóa sản phẩm.
• Đóng góp hệ thống kiến nghị xác đáng tới Ngân hàng Nhà nước và Hội sở Saigonbank nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, mở rộng hạn mức phân quyền tín dụng cho chi nhánh giai đoạn 2017 - 2020.

Đề tài là công trình nghiên cứu công phu, có giá trị học thuật và tính ứng dụng thực tiễn cao cho công tác quản trị rủi ro tín dụng. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý ngân hàng quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu để phục vụ công tác chuyên môn và hoạch định chiến lược kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp nhỏ và vừa ước tính chiếm 95% các doanh nghiệp đăng ký kinh doanh trên toàn thế giới, và ngày càng khẳng định được vai trò và tầm quan trọng của mình, là trọng tâm phát triển kinh tế của các Quốc gia, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất về đối tượng doanh nghiệp này.

Khái niệm về doanh nghiệp vừa và nhỏ được đưa ra dựa trên sự phân chia theo tiêu chí về số lượng lao động, doanh thu hảng năm, tài sản, quy mô, đầu tư. Trong đó khá phổ biến là phân chia theo tiêu chí số lượng lao động.  Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa theo ngân hàng thế giới Hiện tại, Ngân hàng thế giới đưa ra một số tiêu chí để định nghĩa về đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ, theo đó, một doanh nghiệp được sếp vào đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ phải đạt 2/3 các tiêu chí sau: Quy mô công ty Nhân viên Tài sản Doanh thu hàng năm Vừa < 300 nhân viên < $15 triệu < $15 triệu Nhỏ < 50 nhân viên < $3 triệu < $3 triệu Vi mô <10 nhân viên <$100.000 (Nguồn: Cẩm nang Kiến thức Dịch vụ Ngân hàng cho DNN&V của IFC) Tuy nhiên, tại mỗi quốc gia, định nghĩa về đối tượng doanh nghiệp này lại có sự khác nhau. Dưới đây là một số cách định nghĩa cụ thể hơn về doanh nghiệp vừa và nhỏ của một số nước trên thế giới:  Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hoa Kỳ Tại Hoa Kỳ, doanh nghiệp vừa và nhỏ là các doanh nghiệp có số lượng lao động dưới 500 người (tính cho phần lớn hoạt động sản xuất và khai thác) và có doanh thu 4 hàng năm < $7 triệu đối với đa số các ngành không liên quan đến sản xuất.

 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Liên Minh Châu Âu Liên minh Châu Âu định nghĩa doanh nghiệp vừa và nhỏ là các công ty có từ 10 đến 250 nhân viên: Quy mô công ty Nhân viên Doanh thu hàng năm Quy mô vừa <250 nhân viên <€50 triệu Quy mô nhỏ <50 nhân viên <€10 triệu Quy mô vi mô <10 nhân viên <€2 triệu (Nguồn: Cẩm nang Kiến thức Dịch vụ Ngân hàng cho DNN&V của IFC)  Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hoa Kỳ Thái Lan quy định doanh nghiệp vừa và nhỏ là các doanh nghiệp có số lượng lao động nhỏ hơn 200 người đối với các doanh nghiệp hoạt động trong các ngành sử dụng nhiều lao động và nhỏ hơn 100 người đối với các doanh nghiệp hoạt động trong các ngành sử dụng nhiều vốn.  Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Malaysia + Malaysia có định nghĩa khác về các doanh nghiệp vừa và nhỏ như sau: Quy mô công Dịch vụ, ICT, hoặc nông Sản xuất nông nghiệp ty nghiệp chủ yếu Quy mô vừa <150 nhân viên hoặc doanh <50 nhân viên hoặc doanh thu < $6.6 triệu thu < $1 triệu Quy mô nhỏ <50 nhân viên hoặc doanh <19 nhân viên hoặc doanh thu < $2 triệu thu < $200.000 Quy mô vi mô <5 nhân viên hoặc doanh <5 nhân viên hoặc doanh thu thu < $66.” Theo đó, tiêu chí ưu tiên là tổng nguồn vốn sẽ tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp. Cụ thể về các tiêu chí xác định doanh nghiệp thuộc đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ được xác dịnh như sau: Bảng 1.1: Tiêu chí xác định quy mô doanh nghiệp nhỏ và vừa Quy mô Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Tổng Số lao Số lao Tổng Số lao nguồn Khu vực động động nguồn vốn động vốn I. Nông, lâm 10 người 20 tỷ Từ trên Từ trên 20 Từ trên nghiệp và thủy sản trở xuống đồng trở 10 người tỷ đồng đến 200 người xuống đến 200 100 tỷ đến 300 người đồng người II.

Công nghiệp và 10 người 20 tỷ Từ trên Từ trên 20 Từ trên xây dựng trở xuống đồng trở 10 người tỷ đồng đến 200 người xuống đến 200 100 tỷ đến 300 người đồng người III. Thương mại và 10 người 10 tỷ Từ trên Từ trên 10 Từ trên 50 dịch vụ trở xuống đồng trở 10 người tỷ đồng đến người đến xuống đến 50 50 tỷ đồng 100 người người (Theo nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009) 6 * Đặc điểm chung của các doanh nghiệp nhỏ và vừa Đặc điểm của đối tượng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam như sau: - Quy mô vốn và tiềm lực tài chính còn thấp: Hầu hết các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam có quy mô vốn nhỏ và số lượng lao động ít. Theo quy định, doanh nghiệp vừa thường có số vốn từ 20 - 100 tỷ đồng (tương đương 1 - 5 triệu USD) sử dụng cao nhất 300 lao động; còn doanh nghiệp nhỏ chỉ có vốn nhiều nhất 20 tỷ đồng, sử dụng nhiều nhất 200 lao động. Hiện nay, tuy Quy mô vốn trung bình của khu vực DNN&V tăng lên đáng kể, nhưng số doanh nghiệp có vốn 500 tỷ trở lên chỉ dừng lại khoảng 1.500, chiếm khoảng 0,6% tổng số doanh nghiệp.

Phần lớn các DNN&V có tỷ trọng vốn chủ sở hữu trên tổng nguồn vốn hoạt động ở mức thấp, nguồn vốn sản xuất kinh doanh chủ yếu dựa vào vốn vay ngân hàng. Với quy mô vốn thấp như vậy, hoạt động của các doanh nghiệp này hướng vào lĩnh vực trực tiếp phục vụ đời sống, những sản phẩm có sức mua cao, thị trưởng tiêu thụ là lớn, đáp ứng nhu cầu đời sống nhân dân. - Cơ cấu tổ chức đơn giản, chi phí thấp: Việc tổ chức sản xuất cũng như bộ máy quản lý là đơn giản, gọn nhẹ do đặc thù về quy mô vốn nhỏ hay số lượng lao động không nhiều. Người chủ doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc nắm bắt thông tin, quản lý điều hành, có sự gần gũi thường xuyên đối với các nhân viên do vậy các quyết định đến với người lao động nhanh hơn, hạn chế khâu trung gian, tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

- Dễ dàng trong việc thành lập do yêu cầu về vốn pháp định thấp, doanh nghiệp ít chịu rằng buộc về mặt pháp lý, yêu cầu quản lý đơn giản, … tạo điều kiện thuận lợi, dễ dàng cho các chủ thể khác nhau trong xã hội tham gia vào sản xuất kinh doanh, cung cấp hàng hóa dịch vụ, góp phần tạo nên sự đa dạng trong nền kinh tế. - Năng động nhạy bén và là đối tượng tạo ra hiệu quả đầu tư kinh tế cao: Với quy mô vừa và nhỏ, bộ máy quản lý linh hoạt, gọn nhẹ, các DNN&V sẽ dễ dàng tìm kiếm, và đáp ứng các yêu cầu có hạn trong những thị trường chuyên môn hóa. Mặt khác, các doanh nghiệp thường có mối liên hệ trực tiếp với thị 7 trường và người tiêu thụ nên có phản ứng nhanh nhạy với sự biến động của thị trường, có thể phản ứng kịp thời, đáp ứng xu thế của người tiêu dùng. Hầu hết có hiệu quả đầu tư vốn là khá cao so với khu vực quốc doanh.

- Dễ dàng trong việc thay đổi công nghệ cũng như chuyển dịch cơ cấu hoạt động: Hiện nay, trên toàn cầu tính chất cạnh tranh giữa các doanh nghiệp đang có sự chuyển hướng từ cạnh tranh giá cả sang cạnh tranh về chất lượng và công nghệ nên lợi thế của các doanh nghiệp nhỏ và vừa càng trở nên rõ nét hơn. Với cơ sở kỹ thuật không lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể đổi mới linh hoạt, dễ dàng chuyển đổi sản xuất hoặc thu hẹp quy mô mà không gây ra những hậu quả nặng nề cho xã hội, đồng thời có thể kết hợp cả công nghệ truyền thống và công nghệ hiện đại. - Khả năng huy động vốn hạn chế: Hầu hết các doanh nghiệp nhỏ và vừa không đủ điều kiện để tiếp cận và huy động vốn trên thị trường vốn, chủ yếu là vay vốn ngân hàng. Tuy nhiên, do hầu hết năng lực cạnh tranh yếu, khả năng quản lý kinh doanh kém; báo cáo tài chính còn sơ sài, chưa minh bạch, tính chất đối phó… nên chưa tạo được niềm tin đối với các tổ chức tín dụng, dẫn đến khó tiếp cận được vốn ngân hàng.

Vốn là khó khăn lớn nhất và cũng là điểm yếu nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo Hiệp hội DNN&V Việt Nam, trong giai đoạn hiện nay những khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng đã đẩy khoảng 20% DNN&V vào tình trạng khó có thể tiếp tục hoạt động. Ngoài nhóm này, 60% DNN&V đang chịu tác động bởi những khó khăn chung của nền kinh tế nên sản xuất sút kém hoặc bị đình trệ. Chỉ có 20% DNN&V còn lại là ít bị ảnh hưởng và có thể trụ vững được (do ít phụ thuộc nguồn vốn vay và quản trị tốt).

- Bên cạnh những khó khăn về vốn, phần lớn DNN&V gặp trở ngại do năng lực cạnh tranh, năng lực điều hành và quản lý doanh nghiệp còn yếu; chủ yếu việc quản lý còn mang tính gia đình; Kỹ năng phân tích thị trường còn hạn chế nên năng lực cạnh tranh chưa cao, sản phẩm làm ra chất lượng còn thấp và khó có khả năng cạnh tranh cao so với sản phẩm nước ngoài; Các vấn đề liên quan đến chính sách, các văn bản quy phạm pháp luật… chưa được xem trọng 8 dẫn đến tình trạng yếu kém và sai sót trong quá trình điều hành quản lý. - Về trình độ công nghệ, do phần lớn là các cơ sở thủ công "đi lên" hoặc có tiếp cận được khoa học, công nghệ nước ngoài thì cũng thuộc thế hệ lạc hậu. Ngoài ra, khả năng nhận biết về kinh doanh, văn hóa kinh doanh, trình độ xúc tiến và quảng bá thương mại cũng như lao động hoạt động trong khu vực này. cũng rất hạn chế.

Hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngân hàng thương mại * Khái niệm hoạt động cho vay Theo Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng ban hành kèm theo Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN của Thống đốc NHNN: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích nhất định và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. * Đặc điểm cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa Công tác thẩm định đối với DNN&V mất nhiều thời gian và chi phí.